Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə85/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   81   82   83   84   85   86   87   88   ...   106

DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
196
f  Aynı cinsten olan iki şeyin küçüğü büyüğünü veya onun bir kısmını
oluşturur.”
30
Kindî’nin yukarıda kendi ifadelerinden yer verdiğimiz bu aksiyomları-

31
açıklamaya geçmeden önce, onun ifadesindeki bilfiil ve bilkuvve kav-
ramlarının  incelenmesinde  konumuz  açısından  önem  vardır.  Kindî  “ u-
dud” risalesinde kuvve ve fiil kavramlarını aynı başlık altında incelemekle
birlikte bu bölümde kuvve kavramının açıklamasını yapmaktadır. Kuvve,
fenomen aleme çıkmamış olan yani fizik dünyada değil metafizik dünyada
varlığından bahsedilen, kendisinde güç halinde bulunduğu şeyde görünür
hale gelen şey olarak tanımlar.
32
Fiil ise, etki kabul eden konudaki etkidir.
33
Kuvve fiil kavramlarının tanımları bu şekilde ele alınmaktadır. İkisi arasın-
daki ilişki ise bir şeyin metafizik âlemden fizik âleme çıkışı ile ilgilidir.
Yani heyûlâ olarak tanımlanan ilk madde veya maddemsi yapı salt kuvve
halinden fiil hale geçerek fizikî âlemine kavuşur. Kindî’nin bu bağlamda
âlemin sonlu oluşu ve yaratılmış oluşunun izahı aslında fiziksel maddenin
sonlu ve yaratılmış oluşunu izah etmektedir. Asıl tartışma konusuna geç-
meden Kindî’nin aksiyomlarını izah etmekte fayda vardır.
Kindî  aksiyomları  bu  şekilde  sıralayarak  aslında  cismin  sonlu
olduğu  vurgusu  yapmaktadır.  Sonsuz  bir  cisimden  bir  parça  alındığında
geriye kalan kısım:
1. ya sonludur
2. ya da sonsuzdur.
Eğer 1. maddedeki gibi düşünülecek olursa, alınan parça tekrar bütüne
eklendiğinde yeni birleşiminde sonlu olacağı düşünülür.
34
Fakat bu noktada
sonsuz olarak ele alınan cismin önceki halidir. Yani sonsuz olarak nitelen-
dirilen  cismin  sonsuz  olması  gereklidir.  (Sonlu  olan  bir  şey  sonsuz  ola-
maz ) Yani bu ifadeler çelişiktir.
Eğer 2. Maddedeki gibi düşünülecek olursa, kalan kısmın sonsuz olması
durumunda eklenen parça iki farklı durumu oluşturur. Birinci durumda ön-
30
Kindî, “Kitâb fi’l-felsefeti’l-ûlâ”, 137.
31
Aksiyom (mukaddemâtü’l-üvel), sözlükte bir diğer adı belittir. Başka bir önermeye
geri  döndürülemeyen,  başka  bir  kanıta  gerek  duyulmayan  ve  kendiliğinden  her
yönüyle  belirgin  olan  önermedir.  Bkz.  Bedia  Akarsu,  Felsefe  Terimleri  S zlü ü 
(İstanbul:  İnkılap Yayınları.  1998),  31. Aksiyom,  apaçık  bir  şekilde  doğru  olduğu
düşünülen,  kanıtlanabilir  veya  çürütülebilir  olmayan  önermedir.  Kendisi
kanıtlanamayan ancak kanıtlamalar için temel olarak kullanılan ilkedir. Bkz. Ahmet
Cevizci, Felsefe Terimleri S zlü ü (İstanbul: Paradigma Yayınları, 2003), 15.
32
Kindî, “Risâle fî hudûdi ve rusûmihâ”, 2: 181.
33
Kindî, “Risâle fî hudûdi ve rusûmihâ”, 2: 179.
34
Miktarları sonlu olan her iki cisim birleştirilince bu birleşim de sonlu olur. Miktarı ve
konumu olan her cisim için bu bir zorunluluktur.


KİNDÎ’YE GÖRE HEYÛLÂ KAVRAMI BAĞLAMINDA ÂLEMİN EZELİLİĞİ PROBLEMİ
197
ceki durumdan daha büyük bir şey elde edileceğinden sonsuz olanın sonsuz
olandan büyük olması sonucu ortaya çıkar ki bu da bir çelişkidir. İkinci du-
rumda ise, eklenen parçanın eşitliğinden bahsediyorsak o takdirde de kendi-
sine eklenen bir cisim eklendiği halde miktar bakımından herhangi bir deği-
şimi beraberinde getirmiyor demektir. Fakat bu ifade (Eşit olan her cisimden 
birinin miktarı artırılınca hem  nceki durumundan, hem de  teki eşitlerin-
den daha büyük olur ) parantez içindeki aksiyomla çelişiklik gösterir.
Bu açıklamalara binaen Kindî âlemin sonsuz olmayacağını izah etmiş
kabul edilmektedir. Ona göre âlem bir niceliktir, sonsuz ve sınırsız olduğu
düşünülemez. Dolayısıyla Tanrıdan başka ezelî bir şeyin veya cismin var-
lığı imkânsızdır. Bu açıklama ile Kindî âlemin yaratılmış olduğunu ve bu
sebeple de bir yaratıcısının olması gerektiğini vurgular.
35
Kindî’nin bu ma-
nada âleme atfettiği kadimliğin yokluğu zamansal kadimlikten farklı ola-
rak ontolojik önceliği olmayan âlemi olmaktadır. Kadim bi’z-zât Allah’a
ait kadim bi’z-zaman ise âleme aittir ki Kindî ikinci çeşit olan âlemin kıde-
mi üzerinde durmamaktadır.
Yukarıda Kindî’nin mantıksal olarak yorumladığı aksiyomlar çerçeve-
sinde  konu  değerlendirildiğinde,  aslında  temel  bir  problemle  karşılaşıl-
maktadır. Çünkü aksiyomların esas aldığı şey sonsuz olan cisimdir. Yani
kurulan mantık sonsuz cisim varsayımı üzerine temellendirilmiştir. Fakat
sonsuz cisim söz konusu olduğunda bu ve benzeri yorumları yapmak ol-
dukça anlamsız olacaktır. Çünkü sonsuz olan cisimden bir parça alınıp ek-
lenemez. Yukarıdaki aksiyomlarda belirtilen işlemlerin hiçbiri sonsuz bir
cisim uygulanabilir bir yapıda değildir.
36
Âlemin mahiyeti ile ilgili yapılan çıkarımların hemen hepsinde belirlen-
mesi gereken asıl konu, tartışılan kavramların neyi ifade ettiğinin çok doğ-
ru  bir  şekilde  belirlenmesidir.  Ezelîlik  bağlamında  ele  alınması  gereken
şey, metafiziksel anlamdaki heyûlâ mıdır  Yoksa fizik âlemde var olan bir-
leşik madde yani cisim midir  Bizce Kindî’nin yukarıdaki aksiyomları fi-
zik âleme geçmiş maddenin veya cismin sonluluğu üzerine düşünülmesi
gereken bir tutumdur. Âlemin mahiyeti sorunu bu çerçevede incelendiğin-
de,  fiziksel  anlamdaki  birleşik  maddenin  sonlu  olacağına  dair  zihinlerde
herhangi bir şüphe kalmasına mahal yoktur. Bu veçheden fizik âlemdeki
maddenin de sonradan olması gayet anlaşılabilir bir niteliktir.
Âlemin mahiyeti ile ilgili problemi çözmede sorulması gereken bir diğer
sorun, âlemin sonradan yaratıldığı düşüncesine dayanarak bu yaratmanın
zaman içinde mi yoksa zaman dışı mı olduğudur.
35
Kaya, Kindî Felsefi Risâleler, 40.
36
Kaya,  Kindî  Felsefi  Risâleler,  40.  Konu  hakkında  Mevlüt  Uyanık’ın  makalesinde
Kindî’nin bu aksiyomlarının sonucu olarak âlem hakkında varmış olduğu sonucun
tutarlı olduğuna yönelik bir tavır sergilenmektedir. Bkz:
Uyanık, “İlk İslâm Filozofu
el-Kindî’ye Göre Âlemin Mahiyeti”, 2: 114-115.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   81   82   83   84   85   86   87   88   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə