Yrd. Doç. Dr. Muvaffak duranli 1



Yüklə 173,1 Kb.

tarix04.02.2018
ölçüsü173,1 Kb.


DOI: 10.7816/sad-01-01-01 

 

1



 

 www.siberianstudies.org 

 

YAKOV İVANOVİÇ (JAKOB İOGANN) LİNDENAU 

VE ONUN ÇALIŞMALARINDA YAKUTLAR

 

Yrd. Doç. Dr. Muvaffak DURANLI

1

  

 

ÖZET

 

Çarlığın  toprak  ve  yeni  kaynak  arayışları,  XVIII.  yüzyılda  Sibirya 

topraklarında yapılan araştırmalara büyük bir hız verilmesini sağlamıştır. 1725- 1730 

tarihleri  arasında  Birinci  Kamçatka  Araştırma  Grubu‟nun,  1733-  1743  tarihleri 

arasında  da  İkinci  Kamçatka  Araştırma  Grubu‟nun  çalışmaları,  Rusya‟nın 

Sibirya‟daki hakimiyetini arttırmasını, ülke ekonomisine yeni kaynaklar sağlamasına 

yardımcı olmuştur. Genel olarak düzenli bir devlet sisteminden uzak olan Sibirya‟nın 

yerli  halkları  topraklarına  gelen  bu  yeni  sistemle  uzlaşmak  durumunda  kalmıştır.  I. 

Petro‟nun  hayallerini  gerçekleştiren  araştırma  gezileri,  Sibirya  topraklarının  sadece 

coğrafi, yer altı ve yer üstü kaynaklar açısından incelemekle kalmamış, bu toprakları 

yurt edinmiş küçük toplulukların da çok yönlü incelenmesini sağlamıştır.  

İkinci  Kamçatka  Araştırma  Grubu  kadrosunda  yer  alan,  Yakov  İvanoviç 

Lindenau,  başlangıçta  bu  araştırma  grubunun  sıradan  bir  çevirmeni  olarak  Sibirya 

topraklarına  gelir.  Zaman  içinde  gerek  coğrafi  tasvirleri  gerekse  başta  Yakut  olmak 

üzere,  diğer  Sibirya  halklarının  çok  yönlü  tasvirleriyle  bu  alanda  önemli  çalışmalar 

yerine getirir.  

Avrupa  kökeni  Rusya  vatandaşı  Lindenau‟nun  raporlarının  genel  olarak 

Almanca  yazılmış  olması,  onun  bu  dönemde  sadece  basit  bir    “çevirmen”  olarak 

görülmesi onun bilimsel mirasının uzun yıllar göz ardı edilmesine neden olmuştur.  

Makalede  Yakov  İvanoviç  Lindenau‟nun  hayatı,  onun  Sibirya  araştırmaları 

içindeki yeri, Yakut kültürü ile ilgili çalışmalara katkısı ele alınmaya çalışılacaktır. 

Anahtar kelimeler: Sibirya, araştırma grupları, Y. İ. Lindenau, Yakutlar 

 

 



 

                                                      

1

  Ege Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, İzmir, m_duranli@hotmail.com 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

 



YAKOV IVANOVICH LINDENAU AND YAKUTS IN 

HIS WORKS 

 

ABSTRACT

 

The Empire‟s search for land and new resource speeded up in great measure 

studies done in Siberia in 18th century. The First Kamchatka Expedition lasted from 

1725 to 1730 and the Second   Kamchatka Expedition lasted from 1733 to 1743, also 

the  increase  of  Russian  domination  in  Siberia  helped  provide  new  resources  to  the 

country‟s  economy.  The  local  population  of  Siberia  that  was  generally  far  from  a 

steady  state  system  had  to  compromise  with  this  new  system  which  came  on  this 

territory. Research expeditions which made real dreams of Peter the Great didn‟t just 

research geography of Siberia, its underground and ground sources but also provided 

multi-perspective research of small communities that settled in this territories.      

Yakov  Ivanovich  Lindenau  who  was  member  of  the  Second  Kamchatka 

Expedition  at  first  came  to  Siberia  as  an  ordinary  translator.  In  time,  he  made 

important  studies  on  both  geographical  descriptions  and  multi-perspective 

descriptions of Siberian people, particularly Yakuts.      

The ignoring of his scientific heritage for a long time was caused by the fact 

that  Lindenau  who  was  a  European  with  Russian  citizenship  wrote  his  reports  in 

German and was considered as just a “simple translator” in this period. 

In  this  article,  Yakov  Ivanovich  Lindenau‟s  life,  his  place  in  the  studies  on 

Siberia and his contribution to the Yakut culture will be discussed.  

Keywords: Siberia, research expeditions, Y.I. Lindeanu, Yakuts. 

 

 



 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

3



 

 www.siberianstudies.org 

 

Sibirya  tarihi  ve  Sibirya  halkları  ile  ilgili  çalışmalarda  adı  geçen  ilk  bilim 



adamlarının  Avrupa  kökenli  olduğu  bilinmektedir.  Avrupalı  bilim  adamlarının 

çalışma  gruplarına  katılan  Rus  araştırmacılar,  daha  sonraları  bu  alanda  bireysel 

çalışmaya başlamışlardır. Rusya‟da bazı dönemlerde bilime destek veren yöneticiler, 

Batı  kökenli  bilim  adamlarına  sahip  çıkmış,  onların  Rusya‟da  yaşamaları  ve  Rus 

bilimine katkıda bulunmaları için bazı ayrıcalıklar tanımışlardır. P. S. Pallas ve G. F. 

Miller  gibi  Batı  kökenli  tarihçi  ve  etnograflar,  bu  grupta  ilk  akla  gelen  bilim 

adamları arasında yer almaktadır.  

Sibirya  çalışmaları  bu  grup  araştırmacıların  yanı  sıra,  Rusya  sınırları  içinde 

doğmuş,  yabancı  kökenli  ailelere  mensup  az  sayıdaki  araştırmacılar  tarafından  da 

sürdürülmüştür.  Bu  tür  bilim  adamları  ilk  planda  Rus  sayılmış,  fakat  diğer 

yabancılar kadar saygı  görmemiş  ve  ayrıcalıklar tanınmamıştır. Bu bilim adamları, 

çalışmalarda  her  zaman  ikinci  planda  tutulmuş,  onların  Sibirya‟nın  farklı 

bölgelerinde yaptığı çalışmalar uzun yıllar görmezlikten gelinmiştir. 

Bu  makalede,  Sibirya  çalışmaları  ile  tanınan  Yakov  İvanoviç  Lindenau 

üzerinde  durulacaktır.  Yakov  İvanoviç  Lindenau,  Sibirya  hakkında  çalışan 

araştırmacılar  arasında  ikinci  grup  olarak  değerlendirilen  Rusya  sınırları  içinde 

doğan Batı kökenli bir aileye mensup araştırmacılardandır. 

Yakov  İvanoviç  Lindenau,  Moskova‟da  doğmuştur.  Doğum  tarihi  kesin 

olarak  belirlenememiştir.  Bazı  kaynaklarda  Lindenau‟nun  doğum  tarihi  1700,  bazı 

kaynaklarda  ise  1710  yılı  olarak  gösterilmiştir.  Doğum  tarihindeki  bu  belirsizlik, 

ölüm tarihine yansımamıştır. Araştırmacının ölüm tarihi 1795‟dir.

2

 



Lindenau‟nun kaynaklarda yer alan ön adlandırma şekli Yakov İvanoviç (ad- 

baba  adı),  onun  gerçek  adı  ve  baba  adının  Rusçalaşmış  biçimidir.  Araştırmacının 

gerçek adı “Jakob” ve baba adı “İohann” olup kaynaklarda kendisinin İsveç kökenli 

olduğu belirtilmektedir. Çocukluğu ve ilk eğitim yılları Livland‟da geçen Lindenau, 

burada  Latince,  matematik  ve  muhasebe  alanlarında  eğitim  görmüştür.

3

  Y.  İ. 



Lindenau, daha sonraki yıllarda muhasebe okulunu bitirmiş ve 1729- 1730 yıllarında 

Pernova şehrindeki valilik yönetiminde muhasebeci olarak çalışmıştır.

4

 

                                                      



2

 İ. Y. Vasilyev, “Arhaizmı v rabote Y. İ. Lindenau „Opisanie Yakutov‟”, İzvestiya Rossiyskogo 



Gosudarstvennogo Pedagogiçeskogo Universiteta im. A. İ. Gertsena, S. Peterburg, 2008, Sayı 74/ 1, s. 

103.  


3

 İ. S. Vidovina (redaktör), Y. İ. Lindenau, Opisanie narodov Sibiri (Pervaya Polovina XVIII Veka), 

Magadan, 1983, s. 6. 

4

 V. S. Lendenev, “Naş praşçur Yakob İogann Lindenau- uçastnik Velikoy Severnoy Ekspeditsii V. 



Beringa”, Aus Sibirien- 2008 (Nauçno- İnformatsionnıy Sbornik), Tümen, Koleso yayıncılık, s. 112.  


The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

 



1730  yılında  ani  bir  kararla  Almanya‟ya  giden  Lindenau,  Lübeck  ve 

Hamburg‟ta, bazı kaynaklara  göre ise, Halle  şehrinde 1732 yılına  kadar kalmıştır.

5

 

İki  yıllık  Almanya  seyahatinden  sonra  Yakov  Lindenau,  Petersburg‟a  yerleşmiştir.



 

Lindenau,  Petersburg‟ta  çocuklara  bilimleri  öğretmek  için  kurduğu  okulda  1737 

yılına kadar öğretmen olarak çalışmıştır. Y. İ. Lindenau‟nun eğitmenlik faaliyeti beş 

yılla  sınırlı  kalmıştır.  1737  yılında  Petersburg‟ta  Senatoya  bağlı  Voyvodalık 

kaleminde  çevirmen  olarak  çalışmaya  başlayan  Lindenau,  8  Haziran  1739‟da  ise 

Latince  ve  Almanca  çevirmen  ve  kopya  elemanı  olarak  Bilimler  Akademisi‟ne 

geçmiştir. Bu dönemde Rusya‟da bilime verilen önemi göstermek için Lindenau‟nun 

maaşı ile ilgili olarak şu bilgiyi vermek yerinde olacaktır: 



“Mart  1737‟de  yılda  yüz  ruble  maaşla  Hükümet  Senatosu  Voyvodalık 

sekreteryasına  çevirmen  olarak  girmiştir.  …  Haziran  1739  yılına  kadar  çalışmış, 

aynı yılın temmuz ayında Bilimler Akademisine yılda 300 ruble maaşla Almanca ve 

Latince çevirmeni olarak kabul edilmiştir”.

6

 

1739  yılının  Ekim  ayında  kendisiyle  beş  yıllık  bir  anlaşma  yapılmış  ve 

Johann  Eberhard  Fischer‟in  araştırma  gezisine  katılmaya  gönderilmiştir.  Lindenau, 

Fischer ile birlikte Surgut‟a gitmiş, 5 Temmuz- 27 Eylül 1740 tarihleri arasında G. 

F.  Miller‟in  kadrosunda  bulunmuş,  onunla  birlikte  Tobolsk‟tan  Berezov‟a  seyahat 

etmiş, daha sonra tekrar J. E. Fischer‟in yanına dönmüş ve 1741 yılında Fischer ile 

birlikte Yakutsk şehrinde bulunmuştur.

7

 



J.  E.  Fischer  ile  birlikte  Sibirya  topraklarında  bulunan  Lindenau‟nun 

seyahatleri  bir  çalışma  grubunun  proğramı  çerçevesinde  gerçekleşmiştir.  Bu 

dönemde  Sibirya  topraklarında  “Velikaya  Severnaya  Ekspeditsiya”  (Büyük  Kuzey 

Araştırma Grubu) adlı çalışma grubunun araştırması söz  konusudur. Gerek Fischer 

gerekse  Lindenau  bu  çalışma  grubunun  birer  elemanı  olarak  bu  topraklarda 

bulunmaktadır. J. E. Fischer ve Y. İ. Lindenau‟nun katılımcısı olduğu bu araştırma 

grubu, “İkinci Kamçatka Araştırma Grubu” veya “Büyük Kuzey Araştırma Grubu” 

adıyla  bilinmektedir.  Sibirya  topraklarında  1725-1730  tarihleri  arasında  çalışan 

                                                      

5

  “V.  Lagus,  Erik  Laksman.  Ego  Jizn,  puteşestviya,  issledovaniya  i  perepiska,  Spb.,  1890,  s.  185.”.  Bu 



bilgi  için  bkz.  V.  S.  Lendenev,  “Naş  praşçur  Yakob  İogann  Lindenau-  uçastnik  Velikoy  Severnoy 

Ekspeditsii  V.  Beringa”,  Aus  Sibirien-  2008  (Nauçno-  İnformatsionnıy  Sbornik),  Tümen,  Koleso 

yayıncılık, s. 113. 

6

 İ. S. Vidovina (redaktör), Y. İ. Lindenau, Opisanie narodov Sibiri (Pervaya Polovina XVIII Veka), 



Magadan, 1983, s. 6. 

7

 İ. V. Şadrin, “İssledovateli XVIII v. Ob Etnogeze Yukagirov”, Aus Sibirien- 2008 (Nauçno- 



İnformatsionnıy Sbornik), Tümen, Koleso yayıncılık, s. 219. 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

5



 

 www.siberianstudies.org 

 

araştırma  grubu  ise,  “Kuzey  Doğu  Araştırması”  veya  “Birinci  Kamçatka 



Araştırması” olarak literatürde yer almaktadır.

8

  



Lindenau  ve  Fischer‟in  katılımcısı  olduğu,  V.  Bering  yönetimindeki  bu 

araştırma  grubunun  kurulma

 

emri  17  Nisan  1732  yılında  yayınlanmıştır.  Senato, 



Amiral  Birliği

9

  ve  Bilimler  Akademisi'nin  katılımıyla,  bu  çalışma  grubunun 



programının  hazırlanması  ve  yönetmeliğinin  oluşturulması  bir  yıl  sonra 

gerçekleşmiştir. 16 Mart 1733‟de Senato‟nun özel oturumunda bu çalışma grubunu 

ve  diğer  alt  bölümlerini  onaylayan  emir  karara  bağlanmıştır.  Araştırma  grubu 

bünyesinde  sekiz  bölüm  bulunmaktadır.  Bizim  için  ilginç  olan  sadece  akademik 

olarak  adlandırılan  bölümdür.  Akademik  (veya  kara)  grubu  tarih  ve  coğrafya 

profesörü G. F. Miller, doğa gözlemcisi İ. G. Gmelin

10

 ve


 

astronomi profesörü L. D. 

De la Kroyer‟den oluşmuştur. Kroyer‟in yardımcıları A. D. Krasilnikov ve F. Popov 

adlı öğrencilerdir. G. F. Miller ve İ. G. Gmelin‟in yerine daha sonra J. E. Fischer ve 

G.  V.  Steller  geçmiştir.  Grubun  çalışmasına  S.  P.  Kraşennikov,  A.  Gorlanov,  L. 

İvanov, V. Tretyakov ve İ. Yahontov adlı öğrenciler, çevirmen Y. İ. Lindenau ve İ. 

V. Lyursenius, İ. Berkan ve Dekker adlı ressamlar katılmıştır.

11

 



Araştırmacı  A.  G.  Gotovtseva,  bu  araştırma  çalışmasının,  Birinci  Araştırma 

Grubunun  yöneticisi V.  Bering‟in  komutasında  ve  girişiminde  başlatıldığını  ve  “O 



güne kadar görülmemiş devasa bir proje…” olduğunu belirtmiştir.

12

 Bu grupta yer 



alan pek çok araştırmacının günlük, kısa raporlarının ve ayrıca bu çalışma grubuyla 

ilgili  bazı  belgelerin  Bilimler  Akademisi  tarafından  1755-  1764  tarihleri  arasında 

yayınlanan “Ejemesyaçnıe Soçineniya K Polze i Uveseleniyu Slujaşçie” adlı dergide 

yer almıştır. 

Yukarıda  verdiğimiz  isim  listesindeki  tek  belirsizlik  Fransız  Kroyer  ile 

ilgilidir. B. G. Ostrovskiy, Kroyer soyadlı Fransızın I. Petro tarafından 1725 yılında 

Rusya‟ya  davet  edilen  İosif  Delil  de-  la-  Kroyer  (1688-  1769)  olduğunu 

                                                      

8

 M. İ. Belov, İstoriya Otkrıtiya i Osvoeniya Severnogo Morskogo Puti, Arktiçeskoe Moreplavanie s 



Drevneyşih Vremen do Sredinı XIX Veka, Moskova, 1956, s. 250 

9

 Rusça orijinalindeki adı “ Admiralteystv- Kollegiya” olan bu kurum, I. Petro‟nun reformları 



çerçevesinde kurulmuş ve 1718- 1802 yılları arasında Rusya‟da faal olmuş, askeri- denizcilik yönetiminin 

en üst organıdır. 

10

 İogann Georg Gmelin (1709- 1755). Alman botanikçi. Bkz. B. G. Ostrovskiy, Velikaya Severnaya 



Ekspeditsiya, Arhangelsk, 1937, s. 17 

11

 İ. V. Şadrin, “İssledovateli XVIII v. Ob Etnogeze Yukagirov”, Aus Sibirien- 2008 (Nauçno- 



İnformatsionnıy Sbornik), Tümen, Koleso yayıncılık, ss. 218- 219. 

12

 A. G. Gotovtseva, “Geografiçeskie Otkrıtiya Pervoy Polovinı XVIII Veka i Russkaya Jurnalistika 



(Jurnal “Ejemesyaçnıe Soçineniya K Polze i Uveseleniyu Slujaşçie), Vestnik RGGU, Seriya “Jurnalistika. 

Literaturnaya Kritika”, Moskova, 2008, Sayı 11, s. 13. 


The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

 



belirtmektedir.

13

  Bu  araştırma  çalışmasını  tanıtan  1851  tarihli  yayında  ise,  Fransız 



araştırmacının  Lyudvik  Delil  de-  la  Kroyer  olduğu,  onun  ağabeyinin  adının  İosif 

olduğu belirtilmekte ve “Astronom Delil de- la Kroyer eğitimli fakat alanında usta 



olmayan bir kişidir, yaşamayı ve içmeyi sever, o, ünlü astronom İosif Delil‟in erkek 

kardeşidir”  açıklaması  yer  almaktadır.

14

  Sibirya  çalışmalarına  Fransız  bilim 



adamlarının katkısı, ne yazık ki bugüne kadar yeterince incelenmemiştir. 

Yukarıda  bahsettiğimiz  grubun  çalışanlarının  her  biri  Sibirya  çalışmaları 

tarihinde önemli adlar olmuştur. Ne yazık ki grubun çalışanları çalışmalarını bireysel 

olarak  farklı  tarihlerde  yayınlamayı  tercih  etmişlerdir.  Örneğin;  Y.  İ  Lindenau‟nun 

devamlı  olarak  sorun  yaşadığı  anlaşılan  J.  E.  Fischer,  Sibirya‟da  derlediği 

malzemeyi  1774  yılında  “Sibirskaya  İstoriya  S  Samago  Otkrıtıya  Sibiri  Do 

Zavoevaniya Sey Zemli Rossiyskim Orujiem, (Soçinennaya Na Nemetskom Yazıke 

i  v  Sobranii  Akademiçeskom  Çitannaya  Çlenom  Sanktpeterburgskoy  Akademii 

Nauk  i  Professorom  Drevnostey  i  İstorii,  Tak  je  Çlenom  İstoriçeskago 

Geşşingskoago Sobraniya  İogannom Ebergardom  Fischerom)”  adıyla  Petersburg‟ta 

yayınlanmıştır.

15

 



Lindenau‟nun  E.  İ.  Fischer  ile  Yakutsk‟ta  bulunduğu  dönem  onun  için 

oldukça  verimli  olmuştur.

16

  “1741  yılında  Yakutsk‟ta  bulunan  Yakov  Lindenau, 



bütün bir yıl boyunca kendi başına çalışmış, Yakutistan ve Yakutlarla ilgili materyal 

toplamış,  bunun  sonucu  Yakutistan‟ın  coğrafi  ve  etnografi  alanında  incelenmesine 

yönelik bir belge olmuştur”.

17

  

Y.  Lindenau‟nun  katılımcısı  olduğu  bu  araştırma  çalışması  1743‟de 



tamamlanmıştır.  A.  Sokolov,  bu  çalışmanın  tamamlanmasının  farklı  bir  nedeni 

olduğunu bildirmektedir; “Pek çoğu ya kendilerine verilen görevi tamamlayıp ya da 



hastalıklar  ve  başka  nedenlerden  dolayı  geri  döndü;  bazıları  öldü…  1743  yılında 

Doğu  Sibirya‟da  açlık  baş  gösterdi,  23  Eylül  tarihli  emirle  de  çalışma  grupları 

                                                      

13

 B. G. Ostrovskiy, Velikaya Severnaya Ekspeditsiya, Arhangelsk, 1937, s. 17. 



14

 A. Sokolov, Severnaya Ekspeditsiya 1733- 1743, S. Peterburg, 1851, s. 22. 



15

 Fischer‟in çalışmasının Türkçeye çevirisi şu şekildedir.  “ (Almanca Yazılan ve S. Peterburg Bilimler 

Akademisi Üyesi ve Tarih ve Geçmiş Profesörü, Aynı Zamanda Gaysin Tarih Derneği Üyesi İogann 

Eberhard Fischer Tarafından Akademi Toplantısında Okunan) Sibirya‟nın Keşfedildiği Andan Rus 

Ordusu tarafından Fethedilinceye Kadarki Tarihi”. 

16

 İ. S. Vidovina , Y. İ. Lindenau, Opisanie narodov Sibiri (Pervaya Polovina XVIII Veka), Magadan, 



1983, s. 7‟de 14. Dipnot (TsGADA, f. 199, No 511, c. II, d. 1, l.. 1- 14). 

17

 İ. S. Vidovina, a. g. e., s. 7. Bu sayfada 16. Dipnot, Lindnau‟nun hazırladığı raporun arşiv sayısını 



göstermektedir. TsGADA, f. 199, No 511, c. 1, l. 1- 29). 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

7



 

 www.siberianstudies.org 

 

Sibirya‟nın  daha  olumlu  koşullar  içeren  batı  sınırlarına  yerleştirilmesi,  araştırma 

gezisini durdurma emri yayınlandı”.

18

  



Araştırma  grubunun  çalışmasını  tamamlaması,  Y.  Lindenau‟nun  bilimsel 

çalışmasını  tamamlanması  anlamına  gelmemektedir.  Y.  İ.  Lindenau,  21  Ağustos 

1746 tarihinde Petersburg‟a dönene  kadar  Sibirya‟nın  farklı bölgelerinde bulunmuş 

ve  bu  bölgelerle  ilgili  verileri  toplamaya  devam  etmiştir.  Bu  bölgeler  arasında 

Ohotsk,  Kamçatka,  Yamskiy  Ostrogu,  Ud  Ostrogu,  Aldan,  Amga  nehir  çevresi, 

Tugur nehrinden Amur nehrine kadar olan bölge ve İrkutsk şehri vardır.  Lindenau, 

bütün bu adı geçen yerlerde yaşayan halkların ve grupların tasvirini farklı tarihlerde 

Bilimler  Akademisi‟ne  rapor  olarak  göndermiştir.  21  Ağustos  1746  tarihinde 

Petersburg‟a  varan  Y.  İ.  Lindenau,  üç  gün  sonra  24  Ağustos‟ta  Akademiye 

“Uçinennıe Raznım Gorodam, Putyam, Rekam i Narodam Opisaniya” (Çeşitli Şehir, 

Yol, Nehir ve Halklara İlişkin Tasvirler) başlıklı bir rapor vermiştir.

19

 Ağır işleyen 



bürokrasi  çarkı,  Y.  İ.  Lindenau‟nun  çalışmalarını  da  yavaşlatmıştır.  Bir  an  önce 

Sibirya‟ya  geri  dönmek  isteyen  Lindenau,  ilk  önce  Akademi  tarafından 

“bayraktar”

20

  ünvanıyla  ödüllendirilmiş,  daha  sonra  da  İrkutsk‟a  gönderilmiştir. 



1748 yılında İrkutsk‟a gelen Lindenau, 1750 yılına dek Balagan bölgesinde yönetici, 

(1750‟den  1753‟e  kadar  İrkutsk  sekreteryasında  sayım  işleri  ve  hesapların  teftişi 

görevlerinde bulunmuştur. 1762 yılında  “Tuz  İşlerini”  takip etmek için  Nerçinsk‟e 

gönderilmiş, 1763‟de İrkutsk‟ta aynı işlerle ilgili olarak çalışmıştır.

21

  

1764 yılında Lindenau, görüşmeler yapmak üzere Moskova‟ya gelmiştir. Bu 



tarihten sonraki dönemde  bilimsel çalışmaları  hakkında  pek  fazla  bilgi alınamayan 

Lindenau‟yla  ilgili  bir  haber  Erik  Laksman  adlı  araştırmacının  19  Mart  1785 

tarihinde  Bilimler  Akademisi‟ne  gönderdiği  mektupta  yer  almıştır.  Laksman, 

mektubunda Lindenau‟nun zor durumda yaşadığı ve Akademi‟nin ona para yardımı 

yapması  gerektiğini  bildirmiştir.  Akademi  ise  kaynak  yokluğu  nedeniyle  yardım 

önerisini reddetmiştir.

22

  

                                                      



18

 A. Sokolov, Severnaya Ekspeditsiya 1733- 1743, S. Peterburg, 1851, ss. 227- 228. 

19

 Bu rapor Bilimler Akademisi Leningrad Bölümü Arşivinde yer almaktadır (LOAAN SSSR, f. 21, op. 5, 



No 813, 142- 143. yapraklar). 

20

 Rusçada “praporşçik” olarak kullanılan bu unvanın başlangıçta bayrak taşıyan askerlere, daha sonra 



düşük rütbeli subaylara ve bazı araştırmacılara verildiği bilinmektedir. Bkz. M. Fasmer, Etimologiçeskiy 

Slovar Russkogo Yazıka, Moskova, 1987, c. III, s. 354 

21

 İ. S. Vidovina (redaktör), Y. İ. Lindenau, Opisanie narodov Sibiri (Pervaya Polovina XVIII Veka), 



Magadan, 1983, ss. 9- 10. 

22

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 10 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

 



Yakov İvanoviç  Lindenau, 1795 yılında  evinde  çıkan bir  yangın  sonucunda 

doksan  beş  yaşında  yanarak  ölmüş,  bu  yangında  onun  zaman  içinde  biriktirdiği 

bütün belge ve raporların da yandığı bildirilmiştir.

23

  



Yakov İvanoviç Lindenau ve J. E. Fischer Arasındaki Uzlaşmazlık 

Yakov  İvanoviç  Lindenau‟nun  J.  E.  Fischer  ile  arasındaki  ilişkiyi 

tanımlamak,  bu  yaşanmışlığın  üzerinden  geçen  bunca  zamandan  sonra  oldukça 

zordur.  Bu  ilişkinin  günümüze  kalan  tek  tanığı,  Rus  arşivlerinde  korunmuş 

belgelerdir. Bu belgeleri tek tek inceleyen A. İ. Andreyev, bu ilişkiyi ve bu uzlaşmaz 

ilişkinin nedenlerini ortaya koymaya çalışmıştır. 

Y.  İ.  Lindenau  ve  J.  E.  Fischer  arasındaki  ilişkinin  başlangıç  tarihi,  A.  İ. 

Andreyev‟e  göre,  Lindenau‟nun  Bilimler  Akademisi‟ne  kabul  edilme  tarihi  olan 

1739  yılıdır.  Zira  Büyük  Kuzey  Araştırma  Grubu  daha  önce  kurulmuş  ve  J.  E. 

Fischer,  Lindenau‟dan  önce  görevine  atanmış  olsa  da  Sibirya  yolculuğuna  iki 

araştırmacı  aynı  tarihte  başlamıştır.  J.  E.  Fischer  ve  ekibi,  4  Ekim  1739  tarihinde 

Petersburg‟tan  ayrılmış  ve  28  Mart  1740‟da  Tobolsk‟a  varmıştır.  Daha  sonra 

Fischer, Lindenau‟yu Tobolsk‟ta bırakıp Surgut‟a geçmiştir. 

Lindenau, Tobolsk‟ta G. F. Miller tarafından hazırlanan çalışma sistematiğini 

Almancadan Rusçaya çevirmiş ve 1741 yılı Ocak ayının sonunda çeviriyi Fischer‟e 

ulaştırmak için yola çıkmıştır.

24

 Lindenau tarafından Rusçaya çevrilen bu sistematik 



talimatname, Sibirya topraklarında çalışacak pek çok araştırmacı için temel kılavuz 

görevi görmüştür.

25

 G. F. Miller tarafından hazırlanan ve Y. İ. Lindenau tarafından 



Rusçaya çevrilen bu talimatname, 1287  maddeden oluşmaktadır. Burada  yapılacak 

bütün çalışmalar maddeler halinde ele alınmıştır.

26

 

Lindenau  ve  Fischer  arasındaki  anlaşmazlığın  tohumları  adı  geçen 



talimatnamenin  çevrildiği  bu  dönemde  başlamıştır.  Lindenau,  Tobolsk‟tan 

ayrılmadan önce Senato'ya Fischer‟in kendisine iş anlaşmasıyla belirlenmeyen işleri 

                                                      

23

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 10 



24

 A. İ. Andreyev, Oçerki Po İstoçnikovedeniyu Sibiri, Vıpusk Vtoroy XVIII Vek (Pervaya Polovina), 

Moskova- Leningrad, 1965,ss. 286- 287. 

25

 Aleksandr Chr. Elert, Wieland Hintzsche, Gerard Fridrih Miller, Etnografiçeskie trudı, çast I, 



Moskova, 2009, s. 12. 

26

 Aleksandr Chr. Elert, Wieland Hintzsche, Gerard Fridrih Miller, Etnografiçeskie trudı, C. I, Moskova, 



2009, ss. 12- 13. 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

9



 

 www.siberianstudies.org 

 

yaptırdığına  ve  bu  durumun  sağlığını  olumsuz  yönde  etkilediğine  dair  bir  şikayet 



mektubu göndermiştir.

27

 



Y.  Lindenau‟nun  J.  E.  Fischer  hakkındaki  olumsuz  görüşleri,  diğer 

araştırmacılar  tarafından  da  paylaşılmaktadır.  20  Ağustos  1740‟da  Fischer,  Tomsk 

şehrinde  bulunmaktadır.  Araştırma  grubunun  diğer  bir  çalışanı  olan  İ.  G.  Gmelin; 

“Miller‟e yazdığı mektupta Fischer‟in nasıl bir insan olduğu ile ilgili pek çok veri 

gönderir,  fakat  çok  az  veri  Fischer‟in  bilimsel  çalışmasına  değinmektedir.  Fischer 

toplum içinde garip bir şekilde kibar davranmakta, her küçük şeyden alınmakta ve 

her durumda soğukkanlılığını kaybetmektedir, bu nedenle Gmelin onunla tek başına 

karşılaşmayı tercih etmiştir”.

28

 



Çok geçmeden Fischer ve Gmelin arasındaki dikkatli ilişki de bozulmuştur. İ. 

G.  Gmelin,  13  Kasım  1740  da  Miller‟e  şöyle  yazmıştır;  “Uzun  zamandır  benden 



başka kimse onun yanına gitmiyor, şimdi ben de gitmiyorum, artık o tamamen yalnız 

kaldı.  Onun  buraya  gönderilmesinin  akademi  için  çok  verimsiz  olduğunu 

düşünüyorum: o hiçbir şey yapmıyor…”.

29

 

Y. İ. Lindenau ve J. E. Fischer arasındaki ilişkinin daha sonraki dönemde de 



düzelmediği  anlaşılmaktadır.  Fischer  1739-  1745  yılları  arasında  Sibirya 

topraklarında bulunmuştur. A. İ. Andreyev, arşiv belgelerinden yaptığı araştırmalara 

dayanarak,  Fischer‟in  özel  hayatındaki  sorunlardan  dolayı  bilimsel  çalışmalarının 

ikincil düzeyde kaldığını ve halka karşı olumsuz tavrının, bazen halk bazen de yerel 

yöneticiler  tarafından  dışlanmasına  neden  olduğunu  belirtmektedir.

30

  Burada 



çalışma  hayatındaki  bir  rekabetten  çok  Fischer‟in  özel  hayatının  çalışmalarına 

yansıması sonucu yaşadığı kişilik problemlerinin ön planda olduğu anlaşılmaktadır. 



Yakov İvanoviç Lindenau’nun Çalışmalarına Değer Veren Birkaç Bilim 

Adamı 

Makalemizde  böyle  bir  başlık  oluşturmamızın  temel  nedeni,  bazı 

araştırmacıların  Yakov  Lindenau‟yu  görmezlikten  gelmeyi  ustaca  başarmış 

olmalarıdır.  

                                                      

27

 Şikayet mektubu için bak. A. İ. Andreyev, a. g. e., s. 288. 



28

 A. İ. Andreyev, a. g. e., s. 288. 

29

 A. İ. Andreyev, a. g. e., s. 289. Andreyev bu yazışma için 15 nolu dipnotta Pekarskiy‟in çalışmasını 



kullanmaktadır. ( Pekarskiy I, ss. 619- 620). 

30

 A. İ. Andreyev, a. g. e., s 302. 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

10 


 

Y.  İ.  Lindenau‟dan  söz  etmeyen  ilk  çalışma  1851  tarihlidir.  Bu  çalışmanın 

yazarı A. Sokolov, bu araştırma gezisine katılanları yaklaşık dört sayfada iki sütun 

halinde  verir.  Birinci  sütunda  çalışmaya  ilk  anda  girenler,  ikinci  sütunda  ise  daha 

sonraki yıllarda girenler yer almaktadır. Birinci sütunda çevirmen olarak sadece İlya 

Yahontov‟un  adı  yer  almaktadır.  Çalışmada  hiçbir  şekilde  Y.  İ.  Lindenau‟nun  adı 

geçmemektedir.

31

 



Y. İ. Lindenau‟dan söz etmeyen bir diğer çalışma, B. G. Ostrovskiy'e aittir. 

Ostrovskiy, Büyük Kuzey Araştırma Grubu‟nun bütün çalışanlarını değerlendirirken 

Lindenau‟yu  başarılı  bir  şekilde  görmezlikten  gelmiştir.  Onun  hakkında  bilgi 

vermek bir yana, Yakov Lindenau‟nun adı Ostrovskiy‟in çalışmasının hiçbir yerinde 

yer almamıştır. 

Yakov  İvanoviç  Lindenau‟nun  çalışmalarını  değerlendiren  Rus  bilim 

tarihinde  bir  kaç  bir  adamı  vardır.  Bunlardan  biri  de  A.  İ.  Andreyev‟dir.  “Büyük 

Sibirya  Araştırma  Grubu”  üzerine  müstakil  bir  çalışmayı  kaleme  almış  olan 

Andreyev,  çalışmasının  üçüncü  bölümünde  "İkinci  Kamçatka  Araştırma  Grubunun 

Akademi Müfrezesinin Çalışmaları ve Materyalleri" başlığı altında “J. E. Fischer ve 

Y. İ. Lindenau” başlıklı alt bölümde Fischer ve Lindenau arasındaki ilişkiyi ve her 

iki araştırmacının çalışmalarını değerlendirir. A. İ. Andreyev‟e göre; “Lena nehrine 



giden  yolun,  ona  dökülen  nehirlerin  tasviri  çalışması  1741  yılında  Lindenau 

tarafından tamamlanmış, oldukça başarılı bir çalışmadır.”

32

 Y. İ. Lindenau‟nun bu 

çalışması, arşivde “Miller Çantası” adlı dosyada yer almaktadır.

33

 

Andreyev‟e  göre;  J.  E.  Fischer  ile  Y.  İ.  Lindenau  arasındaki  ilişki, 



Lindenau‟nun  verimli  çalışması  için  gereken  bütün  ortamı  sağlamıştır. 

Çalışmasının Fischer ile anılmasını istemeyen Lindenau, Fischer‟den Kamçatka‟ya 



gidişin  ön  hazırlığı  için  tek  başına  Ohotsk‟a  gimesine  izin  vermesini  istemiştir. 

Fischer  bu  teklifi  kabul  etmiş,  Lindenau  kara  yoluyla  27  Temmuzda  Yakutsk‟tan 

ayrılmış  ve  ancak  14  Eylülde  Ohotsk‟a  varmış.  Yakutsk‟tan  Ohotsk‟a  seyahatin 

tasvirini Lindenau özel bir çalışmada kullanmış

34

, bu çalışma sadece coğrafi açıdan 

değil,  aynı  zamanda  yazarın  XVIII.  yüzyıl  Yakutsk  şehrindeki  yaşam  koşullarıyla 

ilgili gözlemlerinden dolayı değer kazanmıştır”.

35

  



                                                      

31

 A. Sokolov, Severnaya Ekspeditsiya 1733- 1743, S. Peterburg, 1851, s. 250. 



32

 A. İ. Andreyev, a. g. e., s. 291. 

33

TsGADA, portf. Millera, No 511, II, tetr. 1, ll. 1- 14, No 523, tetr. 4, ll. 1- 13 



34

 TsGADA, Portf. Millera, No 511, I, tetr. 1, ll. 1- 19 

35

 A. İ. Andreyev, a.g. e., s. 291. 




DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

11



 

 www.siberianstudies.org 

 

Rusya‟da  etnografi biliminin  1917 öncesi gelişimini ve  aşamalarını ayrıntılı 



bir  şekilde  inceleyen  S.  A.  Tokarev,  çalışmasında  Lindenau‟nun  çalışmalarını  ayrı 

bir başlık altında  ele  almayı  gerekli gören birkaç bilim  adamından biridir.  “Yakov 

Lindenau‟nun Etnografi Çalışmaları” başlıklı bu bölümde Tokarev, Lindenau'yu şu 

şekilde tanıtmaktadır: 



 “En  zengin  etnografik  materyaller  araştırma  grubunun  en  önemsiz 

katılımcılarından  biri  olan  Yakov  Lindenau  tarafından  toplanmıştır.  O,  Miller‟in 

kadrosundaki basit bir 'çevirmen' sayılmış ve onun bazı emirlerini yerine getirmiştir

fakat  daha  sonra  kendi  başına  da  çalışmıştır.  'Velikaya  Severnaya  Ekspeditsiya' 

üzerine  çalışan  tarihçiler  ondan  ya  genel  olarak  bahsetmekte  ya  da  adını 

zikretmemektedirler.  Bilgilerin  yetersizliğinden  dolayı  onun  araştırma  grubu 

içindeki faaliyetinin nasıl geliştiğine ve onun tarafından derlenen materyallerin bu 

güne kadar neden yayınlanmadığına cevap vermek zordur”.

36

 

Tokarev,  Moskova‟da  arşivde  (TsGADA)

37

  “Millerskiy  Portfel”  adlı 



bölümde yer alan Lindenau‟nun kendi el yazısıyla kaleme aldığı defterlerin önemine 

değindikten  sonra,  özellikle  Yakutlarla  ilgili  defterin  94  sayfa  ve  25  bölümden 

oluştuğunu, bu çalışmanın Yakutlar üzerine yapılmış ayrıntılı ilk çalışma olduğunu 

belirtmektedir.  Tokarev,  çalışmanın  bölümleri  hakkında  genel  bir  bilgi  verdikten 

sonra,  “Araştırma  grubunun  hiçbir  ünlü  katılımcısı  tarafından  bu  kadar  düzenli 

yazılmayan  bu  monografi,  XVIII.  Yüzyılın ortasında bile Rusya‟nın  ulaştığı  yüksek 

bilimsel düzeyi gösteren tek örnektir… eğer yurt dışındaki etnografi tasvirleriyle onu 

karşılaştıracak  olursak  daha  sonraki  yıllarda  yazılan  çalışmalar  arasında, 

Lindenau‟nun  Yakutları  tasviriyle  eş  değerde  olan  bir  örnek  göstermek  zordur” 

cümleleriyle bu çalışmayı değerlendirmektedir.

38

 

Andreyev‟in 1965 ve Tokarev‟in 1966 tarihli bu çalışmalarından sonra diğer 



bilim  adamları  da  Yakov  Lindenau‟nun  çalışmalarını  ön  yargısız  değerlendirmeye 

başlamışlardır.  Örneğin;  tarihçi  E.  İ.  İvanov,  Lindenau‟nun  Yakutların  tasvirini 

incelediği makalesini 1971 yılında yayınlanmıştır.

39

  



G.  F.  Miller‟in  çalışmalarını  değerlendiren  S.  İ.  Vaynşteyn  ve  E.  P. 

Baytanova;  “Araştırma  grubunun  katılımcıları,  G.  F.  Miller,  İ.  G.  Gmelin,  G.  V. 



Steller,  Y.  İ  Lindenau,  S.  P.  Kraşennikov,  adlarını  bilime  yaptıkları  katkıyla 

                                                      

36

 S. A. Tokarev, İstoriya Russkoy Etnografii (Dooktyabrskiy Period), Moskova, 1966, s. 85. 



37

 TsGADA- Tsentralnıy Rossiyskiy Gosudarstvennyh Arhiv Drevnih Aktov (Merkezi Rusya Devlet Eski 

Akitler Arşivi). 

38

 S. A. Tokarev, a. g. e., s. 87. 



39

 İvanov, E. F., “Opisanie Yakutov Y. İ. Lindenau”, Sovetskaya Etnografiya, 1971, No 3, ss. 89- 95. 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

12 


 

ölümsüzleştirmişlerdir”

40

  diyerek  Lindenau‟yu  Sibirya  çalışmalarında  bir  değer 

olarak göstermişlerdir. 

 N.  V.  Koşeçkov‟un  Lindenau‟nun  bilimsel  değerini  ele  aldığı  makalesi  ise, 

bu konuda son dönemde yayınlanan makale olmuştur.

41

 

Yakov İvanoviç Lindenau ve “Yakutların Tasviri” 



Yakov İvanoviç Lindenau‟nun farklı halklarla ilgili çalışması 1983 yılında Z. 

Titova‟nın tercümesiyle yayınlanıncaya kadar, kısa bölümler halinde farklı tarihlerde 

yayınlandığı  bilinmektedir.  Bu  konudaki  ilk  çalışma  S.  Pallas‟a  aittir.  Pallas, 

Lindenau‟nun bir çalışmasını Almanca olarak yayınlamıştır.

42

  

Lindenau‟nun “Opisanie o Çukotskoy zemli”  (Çukot Ülkesinin Tasviri)  adlı 



raporu,  A.  İ.  Andreyev  tarafından  Rusça  olarak  yayınlanmıştır.

43

  Lindenau‟nun 



“Doroga  iz  Anadırskogo  Ostroga”  (Anadır  Bölgesinden  Geçen  Yol)  adlı  çalışması 

ise, M. O. Kosven tarafından yayınlanmıştır.

44

 

Y. İ. Lindenau‟nun “Opisanie Yakutov. Materialı, sobrannıe s 1741 po 1745 



g”  (Yakutların  Tasviri.  1741-  1745  Yılları  Arasında  Toplanan  Materyaller) 

şeklindeki  Rusça  başlıklı  çalışması,  “Beschreibung  der  Jakuten.  Sammlungen  von 

Anno 1741 bis 1745” Almanca adıyla Moskova‟daki arşivde (f. 199, No 511, ç. 2, d. 

3,  1-  48  yapraklar)  yer  almaktadır.  Daha  önce  belirttiğimiz  gibi  bu  çalışma,  yirmi 

beş  alt  bölümden  oluşmaktadır.  Burada  tanıtacağımız  bu  çalışma,  Z.  Titova 

tarafından Almancadan Rusçaya çevrilmiştir. 

Çalışmanın  birinci  bölümü,  “Yakutlar  ve  Onların  Kökeni”  başlığını 

taşımaktadır  (ss.  17-  23).  Yakutların  kökenini  dilleriyle  açıklamaya  çalışan 

Lindenau,  onların  dilinin  Krasnoyarsk  bölgesindeki  Tatarların  diline  benzediğini 

belirttikten  sonra,  Yakutların  kökeni  ile  ilgili  pek  çok  efsaneden  alıntı  yapmakta, 

halkın  sayısını  verirken  yasak  (vergi)    defterlerindeki  bilgiyi  kullanmakla 

                                                      

40

 G. F. Miller.



 

Hazırlayanlar; S. İ. Vaynşteyn ve E. P. Baytanova. İstoriya Sibiri, Moskova, 1999, c. I, S. 

5. 

41

 



Koşeçkov,  N.  V.,  “Etnografiçeskie  Trudı  Yakova  İvanoviça  Lindenau”,  Tal‟tsı, 

İrkutsk, 2002, No 1, ss. 3- 7.

 

42

 P. Pallas, P., Neue Nordische Beytrage, 1781, Bd. 1, ss. 245- 248. 



43

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 15‟de 55. dipnotA. İ. Andreyev, İzvestiya Vsesoyuznogo geografiçeskogo 

obşçestva, 1940, No 2, ss. 156- 157. 

44

  İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 15‟de 56. dipnot: M. O. Kosven,”Etnografiçeskie Rezultatı Velikoy Severnoy 



Ekspeditsii 1733- 1744 gg.”,  Sibirskiy Etnografiçeskiy Sbornik, 1961, c. 3, ss. 166- 212. 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

13



 

 www.siberianstudies.org 

 

kalmamakta  aynı  zamanda  görüşmelerinden  edindiği  bilgiyi  de  vermektedir.  Onun 



yazdıklarına göre; “… bir zamanlar kadınlar ve çocuklar hariç 20. 000 kişiymişler. 

Fakat  onların  sayısı  bir  taraftan  kendi  içlerindeki  savaşlar  sonucunda,  diğer 

taraftan çiçek hastalığı yüzünden azalmıştır."

45

 

“Onların  Dış  Görünümü  ve  Ruhsal  Nitelikleri”  başlıklı  ikinci  bölüm, 



çalışmanın en kısa bölümüdür (s. 23). Burada bazen komik sayılabilecek veriler de 

yer almaktadır. Örneğin; “Onlar iyi bir iştaha sahiptirler, ben seyahatim sırasında 



beş  gencin  bütün bir  atı  yediklerini  kendim  gördüm…  Onlar  becerikli  hırsızlardır, 

üstelik hırsızlık onlarda bir zanaattır”.

46

 



“Yakutlar  Kendilerini  ve  Diğer  Halkları  ve  Komşuları  Onları  Nasıl 

Adlandırıyor” başlıklı üçüncü bölümde (s. 23) verilen bütün adlar Latince yazımıyla 

verilmiştir.  Burada  verilen  adların  birebir  doğru  oldukları  söylenemez. 

Lindenau‟nun bu adları tek bir Yakut ağzından almış olduğu söylenebilir. Örneğin; 



“Yakutlar kendilerini Sacha veya Zacha şeklinde adlandırırlar, bu kelimenin hiçbir 

anlamı yoktur”

47

 açıklaması, günümüzde geçerliliğini yitirmiştir. 



“Yakutlar  Birbirinden  Nasıl  Ayrılır  ve  Nerede  Yaşarlar”  başlıklı  dördüncü 

bölüm (s. 24) büyük bir paragraftan oluşmaktadır. Bu bölüm, kısa olmasına rağmen 

toplumda  zenginliklerin  adlandırılma  biçimiyle  ilgili  ilginç  veriler  içermektedir. 

Örneğin;  zengin  "Bai",  hem  büyük  baş  hayvan  hem  de  at  olarak  zenginliğinin 

hesabını bilmeyen zengin "Mung Aht Bai", beş veya altı at sürüsü olan "Onto Bai", 

bir veya iki at sürüsü olan "Bosacki tardak", bir veya üç ineği "Osin- Töhöe tardak". 

“Onların  Değişen  veya  Değişmeyen  Barınakları,  Bu  Barınakların  İç  ve  Dış 

Süslemesi  ve  Ahırlar”  başlıklı  beşinci  bölümde  genel  olarak  yazlık  ve  kışlık 

barınaklar anlatılmaktadır.  Ancak Yakutların ellerindeki  yağı hırsızlardan  korumak 

için "kologos" adı verilen deri torbalara koyup ya ormanda sakladıkları ya da  göle 

sarkıttıkları  şeklinde  ilginç  bir  uygulamadan  bahsedilmektedir.

48

  “Erkeklerin  ve 



Kadınların Giydiği Giysi” başlıklı altıncı bölümde (ss. 25- 27) pek çok giysi parçası 

hakkında  ayrıntılı  bilgi  yer  almaktadır.  Saçlar  hakkında  da  bilgi  veren  Lindenau, 

Yakut  kadının  saçını  hakkında  şunları  söylemektedir;  “…  kadınlar  ve  kızlar 

saçlarını  istedikleri  şekilde  uzatırlar,  saç  örgülerini  yandan  veya  arkadan  örerler, 

onların  saç  örgüleri  Buryat  kadınlarının  at  kuyruğundan  ördükleri  gibi  sahte 

değildir.  Yakut  kadınları  Buryat  kadınları  ile  dalga  geçer  ve  onların  saçlarını 

                                                      

45

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 23. 



46

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 23. 

47

 İ. S. Vdovina, a. g. e., , s. 23. 



48

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s . 25. 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

14 


 

yağmur  suyuyla  yıkadıklarını  söylerler.  Lindenau,  Yakutçada  saç  örgüsünün 

karşılığını „suksok‟ veya „susok‟ olarak belirtir. Yakut kadınlar saç örgülerine bazen 

küçük  çanlar,  boncuklar  ve  diğer  her  türlü  küçük  nesneleri  bağlarlar”.

49

 

Lindeau‟nun verdiği yazımlar, o günkü transkripsiyon sistemine mi uygundur, yoksa 

araştırmacı  Yakutçaya  çok  da  hakim  değil  midir?  Zira  Yakut  dilinin  sözlüğünün 

yazarı  E.  Pekarskiy,  bu  kelimenin  yazımının  „susuoh/sısah‟  şeklinde  olduğunu 

göstermiştir

50

. “Onların Yiyecekleri ve İçecekleri, Onları Nasıl Hazırlıyor ve Nasıl 



Kullanıyorlar”  adlı  yedinci  bölümde  (ss.  27-  29)  Sibirya  koşullarında  yaşayan 

Yakutların  yedikleri ilginç  yiyeceklerden bahsedilmektedir. Örneğin;  “Kısrak  veya 



inek yavruladığında plesantayı (Karbusun) tuzsuz haşlarlar ve yerler… Ağaçkakan 

dışında ormanda yaşayan bütün kanatlıları iç organlarıyla birlikte yerler”.

51

 

“Onların  Ev  Eşyaları  ve  Bu  Eşyalar  Neden  Yapılır”  başlıklı  sekizinci 



bölümde  (ss.  29-  30)  büyüklü  küçüklü  evde  kullanılan  bütün  kaplar  ve  bunların 

kullanım alanları hakkında ayrıntılı bilgi verilmektedir. 

“Onların Büyük Baş Hayvanları” adlı dokuzuncu bölümde (s. 30) çok genel 

bilgiler  verilmekte,  örneğin;  at  rengine  "Kara-  Ath"  ve  samur  karası  ata  da  "Kis 

Kara" denildiği belirtilmektedir. 

“Yaşlarına  Bağlı  Olarak  Tayların  ve  Buzağıların  Farklı  Adları  ve  Onlara 

Nasıl  Bakıyorlar”  başlıklı  onuncu  bölümden  (ss.  30-  31)  sonra  “Onlarda  Kızağa 

binmek ve Binek atına Binmek İçin Gereken Araçlar” başlıklı on birinci bölüm (s. 

31), “Yay, Ok ve Diğer Silahlar” başlıklı on ikinci bölüm (ss. 31- 32) gelmektedir. 

“Onların  Nikahları  ve  Törenleri”  başlıklı  on  üçüncü  bölüm  (s.  32)  evlilik 

törenleri  hakkında  bugün  bildiğimiz  bilgilerin  tohumları  niteliğindedir.  Örneğin; 

“Gelinin  çadıra  girdiği  sırada  ateşe  yağ  parçası  atılır,  gelin  de  dokuz  kez  eğilir, 

buna  Togusta  derler  ve  bu  yüce  varlık  Ar-  Tojon‟un  şerefine  yapılır…  Eğer  koca 

ölürse onun küçük erkek kardeşi dulu kendine alabilir, fakat eğer bu kadını almak 

istemiyorsa kadın da ölen kocadan olan çocuklarına sahip olamayacak, o zaman da 

bütün mal kocanın erkek kardeşine geçecek, kadın ise onun yanında hizmetçi olarak 

çalışacaktır”.

52

 

“Evlilik Yaşamı, Hamilelik, Doğum, Kısırlık ve Yakutlar Hangi Durumlarda 



Ölüyor  veya  Tedavi  Oluyorlar”  başlıklı  on  dördüncü  bölümde  (ss.  33-  34)  halk 

                                                      

49

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 26. 



50

 E. K. Pekarskiy, Slovar Yakutskogo yazıka, Peterburg, 1959, sütun 2372. 

51

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 27. 



52

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 33 




DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

15



 

 www.siberianstudies.org 

 

hekimliği ile ilgili pek çok veri yer almaktadır. Örneğin; “Eğer biri kabız olursa ayı 



kemiklerini suda haşlar, bu suya yağ ekler ve sıcak olarak içirirler”.

53

 



“Çocuklara  Verilen  Adlar  ve  Bu  Adlar  Nasıl  Yapılıyor”  başlıklı  on  beşinci 

bölüm (s. 34), “Boşanma, Boşanma  Nedenleri ve  Çocukların Eğitimi”  (ss. 34-  35) 

başlıklı  on  altıncı  bölüm,  “Kötü  Davranışların-  Hırsızlık,  Cinayet,  Fahişelik  ve 

Evlilik  Sadakatinin Yıkılması-  Yargılanması”  başlıklı on  yedinci  bölüm (s.35) çok 

az bilgi içermektedir. 

“Zaman,  Yıl,  Ay  ve  Günler,  Güneş  ve  Ay  Tutulmaları  ve  Bunların 

Nedenleri”  başlıklı  on  sekizinci  bölümü  (ss.  35-  36),  “Danslar,  Koşu  Yarışları  ve 

Onların eğlenceleri” başlıklı on dokuzuncu bölüm (s. 36) takip etmektedir.  

Yakutların  hayatında  geçmişten  günümüze  kadar  devam  eden  en  büyük 

kutlama, sıcak yazın karşılanması olan "ısıah"tır. Yakov Lindenau‟nun çalışmasının 

yirminci  bölümü  “Isöch  Bayramı”  (ss.  37-  39)  başlığını  taşımaktadır.  Bu  bölümde 

Yakutların bu bayramı "Isöch" veya "Isök" veya "Uüsöch" şeklinde adlandırdıkları 

belirtilmektedir. Adlandırmanın yazımı oldukça ilginçtir.  

Y. Lindenau‟nun çalışmasının yirmi birinci bölümü “Şamanlar veya Oyunlar, 

Onların Gelenekleri ve Hareketleri” (ss. 39- 40) başlığını taşımaktadır. Bu bölümde 

yer  alan  bilgilerin  doğruluğu  tartışmalıdır.  Lindenau,  şamanların  koruyucu  ruhu 

olarak  Barilak‟ı  gösterir  ve  Lindenau‟nun  çalışmasında  yer  alan  Barilak  resmi 

verilirken  resim  altı  açıklama  olarak  “Orman  ilahı”  açıklaması  yapılmıştır.

54

 

Bilindiği  gibi  Yakut  inancında  Bayanay,  ormanın  ve  avın  koruyucu  ruhu  olarak 



bilinmektedir.  “Kurban  Sunumu,  Kurbanlar  Kime  Sunulmakta  ve  Bu  Nerede  ve 

Nasıl  Yapılmaktadır”  başlıklı  yirmi  ikinci  bölümü  (s.  40),  “Ölülerin  Gömülmesi, 

Gömülme Yerleri ve Ölümden Sonra Ruhun Durumu” başlıklı yirmi üçüncü bölüm 

(ss. 40- 42) izlemektedir. 

“Tanrı,  Melekler,  Şeytan,  Çeşitli  Ruhlar  ve  Bu  Ruhların  Farklı  Türleri” 

başlıklı  yirmi  dördüncü  bölümde  de  (ss.  42-  44)  bir  önceki  bölümdeki  gibi  bir 

belirsizlik söz konusudur. Bu bölümde "Baibajanai" olarak yazdığı ruhun Barilak‟a 

bağlı  olduğunu,  Barilak‟ın  her  Yakutun  çadırında  olduğunu  ve  avda  başarı 

sağladığını  belirtmektedir.

55

  Y.  Lindenau‟nun  çalışmasının  son  bölümü  (yirmi 



beşinci  bölüm)  “Dünyanın,  Meteorların  Yaratılışı  ve  Dünyanın  Sonu”  (ss.  44-  45) 

başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Yakutların inancındaki "kıyamet" kavramına yer 

                                                      

53

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 34. 



54

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 37. 

55

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 43. 




The Journal of Siberian Studies (SAD) 2013, Cilt 1, Sayı 1, Vol 1, Number 1 

 

www.siberianstudies.org



  

16 


 

verilmiştir.  Lindenau'ya  göre;  “…  bu  dünya  daha  iki  kuşak,  200  yıl,  var  olacak, 



bundan sonra dünya ateşten yanıp yıkılacaktır. Geriye sadece iki çocuk- biri kız biri 

erkek- kalacak, gök yeniden bir halka gibi, yeryüzü ... Dünya bu çocuklara verilecek 

ve  daha  önce  olduğu  gibi,  yeniden  genişleyecektir.  Benim  Yakutlar  hakkında 

verdiğim bilgiyle de bu eser bitmektedir”.

56

 



Sonuç/Değerlendirme 

Yakov  İvanoviç  Lindenau,  bazen  görmezlikten  gelinmiş,  bazen  sıradan  bir 

“çevirmen”  olarak  tanınmıştır.  Fakat  Sibirya  ve  Kamçatka  bölgesi  hakkında 

yapılacak  her  çalışma  için  onun  varlığı  yadsınamaz.  Pek  çok  çalışmasıyla  Y.  İ. 

Lindenau, “çevirmen”  olmanın sınırları dışına  çıkmış ve  Çukçaların  yaşadığı  yerin 

haritasını  ilk  hazırlayan  kişi  olmuştur.  Onun  tarafından  hazırlanan  bu  harita  ilk 

olarak M. İ. Belov tarafından yayınlanmıştır.

57

 Y. İ. Lindenau‟nun hazırladığı harita, 



daha sonraki yıllarda E. P. Orlov tarafından incelenmiş, ayrıca XVII- XVIII yüzyıl 

haritalarına ayrılmış müstakil bir çalışmada hak ettiği yeri almıştır.

58

 

Burada  üzerinde  durulması  gereken  bir  konu  ise,  İ.  S.  Vidovina‟nın 



redaktörlüğünde  Almanca  çevirmeni  Z.  Titova‟nın  Lindenau‟nun  çalışmalarını 

Rusçaya  kazandırmış  olmasıdır.  1983  tarihinde  yayınlanan  bu  çalışmadan  sonra, 

Lindenau‟nun  çalışmaları  Kuzey  halkları  üzerine  çalışan  bilim  adamları  (başta 

Yakut ve  Rus) tarafından daha rahat bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Zira bu 

çalışma  öncesinde  arşivlerdeki  bu  belgelere  ulaşmanın  zorluğunun  yanı  sıra, 

Lindenau‟nun çalışmalarının Almanca olması da zorluk oluşturmuştur. Bugün Y. İ. 

Lindenau‟nun  çalışmalarını  kullanan  araştırmacılar,  bazı  durumlarda  onun 

tarafından  verilen  bilgilerin  doğruluğunu  kontrol  etme  durumunda  kalacaklardır. 

Zira  Yakov  Lindenau  tarafından  oluşturulan  notlar,  onun  Sibirya  topraklarındaki 

yaşamının  ilk  dönemine  ait  olduğu  için  bazı  hatalar  içerebilir.  Elbette  bu  durum, 

Lindenau‟nun bilimsel değerini azaltmayacaktır. Yakut, Tunguz, Koryak, Buryat ve 

Yukagir  halkları  üzerine  yapılacak  her  çalışmada,  Y.  İ.  Lindenau  tarafından 

oluşturulan raporlar ilk kaynak olduğu için değerini koruyacaktır. 

 

 



 

                                                      

56

 İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 45. 



57

 M. İ. Belov, a. g. e.,, s. 262. 

58

 Bu bilgi için Bkz. İ. S. Vdovina, a. g. e., s. 14. E. P. Orlov, “Çerteji Çukotki Yakova Lindenau i 



Timofeya Perevalova”, Voprosı geografii Dalnego Vostoka, 1957, No 3, s. 120; Atlas geografiçeskih 

otkrıtıy v Sibiri i v Severo- Zapadnoy Amerike XVII- XVIII vv., Moskova, 1964, s. 122. 


DURANLI Muvaffak, Y.İ Lindenau ve Onun Çalışmalarında Yakutlar 

 

17



 

 www.siberianstudies.org 

 

KAYNAKÇA 

Andreyev,  A.  İ.,  Oçerki  Po  İstoçnikovedeniyu  Sibiri,  Vıpusk  Vtoroy  XVIII 

Vek (Pervaya Polovina), Moskova- Leningrad, 1965. 

Belov,  M.  İ.,  İstoriya  Otkrıtiya  i  Osvoeniya  Severnogo  Morskogo  Puti, 

Arktiçeskoe  Moreplavanie  s  Drevneyşih  Vremen  do  Sredinı  XIX  Veka,  Moskova, 

1956. 


Elert,  Aleksandr  Chr;  Hintzsche,  Wieland,  Gerard  Fridrih  Miller, 

Etnografiçeskie Trudı, c. I, Moskova, 2009. 

Fasmer, M., Etimologiçeskiy Slovar Russkogo Yazıka, Moskova, 1987, c. III. 

Gotovtseva,  A.  G.,  “Geografiçeskie  Otkrıtiya  Pervoy  Polovinı  XVIII Veka  i 

Russkaya  Jurnalistika  (Jurnal  “Ejemesyaçnıe  Soçineniya  K  Polze  i  Uveseleniyu 

Slujaşçie),  Vestnik  RGGU,  Seriya  “Jurnalistika.  Literaturnaya  Kritika”,  Moskova, 

2008, Sayı 11, ss. 11- 28. 

Lendenev,  V.  S.,  “Naş  Praşçur  Yakob  İogann  Lindenau-  Uçastnik  Velikoy 

Severnoy  Ekspeditsii  V.  Beringa”,  Aus  Sibirien-  2008  (Nauçno-  İnformatsionnıy 

Sbornik), Tümen, Koleso yayıncılık, ss. 112- 117. 

Ostrovskiy, B. G., Velikaya Severnaya Ekspeditsiya, Arhangelsk, 1937. 

Pekarskiy, E. K., Slovar Yakutskogo Yazıka, Peterburg, 1959. 

Sokolov, A., Severnaya Ekspeditsiya 1733- 1743, S. Peterburg, 1851. 

Şadrin, İ. V., “İssledovateli XVIII v. Ob Etnogeze Yukagirov”, Aus Sibirien- 

2008 (Nauçno- İnformatsionnıy Sbornik), Tümen, Koleso yayıncılık, ss. 215- 221. 

Tokarev,  S.  A.,  İstoriya  Russkoy  Etnografii  (Dooktyabrskiy  Period)  , 

Moskova, 1966 

Vasilyev,  İ.  Y.,  “Arhaizmı  v  Rabote  Y.  İ.  Lindenau  „Opisanie  Yakutov‟”, 

İzvestiya  Rossiyskogo  Gosudarstvennogo  Pedagogiçeskogo  Universiteta  im.  A.  İ. 

Gertsena, S. Peterburg, 2008, ss. 103- 106. 

Vaynşteyn,  S.  İ.;  E.  P.  Baytanova,  E.  P.,  G.  F.  Miller.  İstoriya  Sibiri, 

Moskova, 1999, c. I. 

Vidovina, İ. S., (redaktör), Y. İ. Lindenau, Opisanie Narodov Sibiri (Pervaya 

Polovina XVIII Veka), Magadan, 1983.



 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə