Ziya gökalp: turanciliktan tüRKÇÜLÜĞE Özet



Yüklə 292,34 Kb.

səhifə1/15
tarix08.09.2018
ölçüsü292,34 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Ceylan TOKLUOĞLU*

ZİYA GÖKALP: 

TURANCILIKTAN TÜRKÇÜLÜĞE

ÖZET

Ziya Gökalp’in Türkçülük ideolojisinin farklı evreleri olduğu gibi, her dönemde onu etki-

leyen kaynaklar çeşitlidir. Bu kaynakların içinde en önemlilerinden biri, 19. yüzyılın sonunda 

resmi Ruslaştırma politikasına cevap olarak doğan Tatar ve Azerbaycan Türkçülüğüdür. Bu etki 

altında Gökalp, önceleri Türk dili konuşan bütün Türk halklarının kültürel birliği fikrini geliş-

tirmiştir. Daha sonra ise her ne kadar benzer bir kültür ve dil paylaşsalar da, Anadolu Türkle-

rinin Tatarlardan ve Orta Asya halklarından farklı olduğunu tartışarak “Dış Türklerle” arasına 

mesafe koymuştur. Bu gelişme, Gökalp’in kendisini Tatar milliyetçiliğinden, özellikle de Yusuf 

Akçura’dan ayırmasıyla başlamıştır. Gökalp, geliştirdiği Türkçülük ideolojisi çerçevesinde zama-

nının geçerli siyasa biçimi olan teritoryal ulus devlet modelini temel alarak Anadolu halklarını 

birleştirmeyi hedeflemiştir. Ona göre, Turancılığın sınırları çok geniş ve muğlaktır. Bugün hâlâ 

bazı çevreler tarafından ırkçı ya da irredantist olarak tanımlanan Gökalp, Turancı olarak nitelen-

dirildiği dönemde bile ırk ve biyolojik özelliklere her zaman mesafeli durmuş; bunların yerine dil, 

kültür ve din birliğini vurgulamıştır. Bu çalışma, “Dış Türklerle” temas halinde olan Gökalp’in 

düşüncelerinin Turancılıktan Türkçülüğe evrilişi üzerinde durmaktadır. Aynı zamanda Türk 

kültürü ve ulusuna aidiyet temaları üzerinden devlete bağlılık fikrini savunan Gökalp’in Türk-

çülüğünün köklerine ışık tutmayı hedeflemiştir.  

Anahtar Kelimeler: 

Ziya Gökalp, Turancılık, Türkçülük, Yusuf Akçura, Ali Bey Hüse-

yinzade. 

Doç. Dr., Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü, E-posta: 



ctoklu@metu.edu.tr


 

104


CEYLAN TOKLUOĞLU

Kasım - 2012



ZİYA GÖKALP: 

FROM TURANISM TO TURKISM

ABSTRACT

Ziya Gökalp’s ideology of Turkism not only had different phases, but there were various 

sources which influenced him during each period. One of the most important among these was 

Tatar and Azerbaijan Turkism which emerged as a response to the official Russification policy 

at the end of the nineteenth century. Under this influence Gökalp first developed the idea of 

cultural union of all Turkish-speaking peoples. Later, arguing that Anatolian Turks are different 

from the Tatars and Central Asian peoples although they share a similar culture and language, 

he put some distance between the “Outside Turks” and himself. This began by separating himself 

from Tatar nationalism, especially from Yusuf Akçura. Gökalp aimed to unite Anatolian peoples 

through the ideology of Turkism which he developed on the basis of the territorial nation-state 

model as the current world polity at the time. According to him, the borders of Turanism were 

too broad and vague. Gökalp, who is still considered by some circles as a racist or irredentist, 

always remained at a distance from racial and biological characteristics even during the period 

when he was known as a Turanist. Instead, he emphasized unity of language, culture and reli-

gion. This study focuses on the evolution of Gökalp’s ideas from Turanism to Turkism who was 

in contact with “Outside Turks”. As well, it aims to shed light on the roots of Turkism developed 

by Gökalp who advocated the idea of loyalty to the state through a sense of belonging to Turkish 

culture and nation.  



Key words: 

Ziya Gökalp, Turanism, Turkism, Yusuf Akçura, Ali Bey Hüseyinzade.




105

ZİYA GÖKALP: TURANCILIKTAN TÜRKÇÜLÜĞE

Sayı: 84

Giriş 

Günümüzde Ziya Gökalp’in hiçbir zaman Turancı olmadığını iddia eden-

lerin yanısıra, her zaman gizli ya da açık Turancılık fikrini savunduğunu id-

dia edenler de bulunmaktadır. Daha çok muhafazakar çevrelerin sahiplendiği 

Gökalp’in karşısında olanlar Gökalp’i ırkçılıkla ve dışlayıcı, hatta faşist bir ideo-

lojinin temelini atmakla suçlamaktadır. Gökalp’in düşüncelerinin Turancılıktan 

Türkçülüğe evrildiğini savunan üçüncü bir görüş daha vardır. Bu yazı üçüncü 

görüşü benimsemekte ve Gökalp’in Turancılığını, fikirlerini şekillendiren ve 

aynı zamanda dönüştüren “Dış Türkler”in etkileri kapsamında ele almaktadır. 

Diğer bir ifadeyle Gökalp’in Turancılıktan Türkçülüğe izlediği yol Çarlık Rus-

yası ve Sovyetler Birliği’ndeki gelişmelerden ayrı düşünülemez. Bu çerçevede 

Gökalp’in Turancılığının doğası da sorgulanabilir. Gökalp’in Turancılığı ırksal 

ya da siyasi değil, kültürel bir Turancılıktır ve aşağıda tartışılacağı gibi Tatar ve 

Azerbaycan Türkçülüğü çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. 

Landau, Pantürkçülüğün tarihini dört döneme ayırmaktadır. İlk dönem 

1865 yılı gibi başlayan, Jön Türk devriminden hemen önce sonlanan ve “bü-

yük hülyalar” dönemi olarak tanımlanan dönemdir. Bu dönem Pantürkçü 

ideolojinin özünün şekillenmesi açısından en önemli dönemdir. Daha son-

raki yıllarda Pantürkçülüğün temel kavramlarında ciddi bir dönüşüm yaşan-

mamıştır. Pantürkçü ideolojiyi  savunan ve şekillendiren en önemli aktörler 

Çarlık Rusyası Türki grupların entellektüelleridir. Bu dönemde kültürel boyut 

üzerindeki vurgu önemlidir.

1

 Pantürkçülere göre, Müslümanları birleştiren 



din giderek zayıflamakta ve daha az önemli hale gelmekteydi. Bu gelişme ka-

rışında Pantürkçüler Batıcılığı reddetmeyen, fakat Batı’nın sadece metod ve 

tekniğini almayı hedefleyen yeni bir çeşit Türk milliyetçiliği yaratma çaba-

sına girişmişlerdir. Çarlık Rusyasında doğan bu yeni tür milliyetçilik aslında 

terimlerini ve metodlarını ödünç aldığı Panslavizmin “ayna görüntüsüdür”. 

Özetle, 19. yüzyılın sonunda resmî kültürel Ruslaştırma politikasına bir ce-

vap olarak doğan ve henüz olgunlaşmamış Pantürkçü ideoloji, Rusya’daki tüm 

Türklerle Osmanlı Türkleri arasında bir bağ oluşturacağı düşünülen kültürel 

Türkçülük ideolojisidir.

2



Jacob M. Landau, Exploring Ottoman and Turkish History, Hurst & Company, London 

2004, s. 30-31.

2 Landau, 

a.g.e.

, s. 32, 69.






Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə