Działanie edukacyjne



Yüklə 55,5 Kb.
tarix08.10.2017
ölçüsü55,5 Kb.





DZIAŁANIE EDUKACYJNE

Obliczanie aktywności słonecznej. Liczba Wolfa.

Autorzy:

Dr. Miquel Serra-Ricart. astronom z Instytutu Astrofizyki Wysp Kanaryjskich.



Juan Carlos Casado. astrofotograf tierrayestrellas.com, Barcelona.

Miguel Ángel Pío Jiménez. astronom z Institutu Astrofizyki Wysp Kanaryjskich.

Dr. Vanessa Stroud. astronom z Faulkes Telescope.



Redakcja:

Ariel Majcher, astronom z Narodowego Centrum Badań Jądrowych, Świerk.

1.- Oprzyrządowanie

Działanie będzie zrealizowane z wykorzystaniem cyfrowych obrazów fotosfery słonecznej, pozyskanych za pomocą teleskopu. Europejski projekt GLORIA udostępnia teleskop słoneczny użytkownikom (patrz ref 3-3). Możliwe jest również wykorzystanie innych teleskopów naziemnych, np. w ramach projektu GONG (ref 3-2) a nawet obrazów wykonanych w przestrzeni kosmicznej (ref 3-1).



2.- Notowanie aktywności Słońca (plam słonecznych)

Uwaga: Nie wolno patrzeć na słońce nieuzbrojonym okiem – to bardzo niebezpieczne. Obserwacje należy prowadzić w sposób bezpieczny (patrz ref 7).

Plamy pojawiają się na wschodzie tarczy słonecznej i przesuwają się ku zachodowi. Ich występowanie zdaje się ograniczać do obszaru między 5° a 40° północnej i południowej szerokości heliograficznej. Czas trwania plam słonecznych wynosi od kilku dni do kilku tygodni. Pozorne przemieszczanie się plam wokół tarczy to wynik ruchu obrotowego Słońca, choć niektóre mogą wykazywać niewielkie ruchy. Plama nigdy nie przekracza równika słonecznego – zawsze pozostaje na jednej z dwóch półkul, północnej lub południowej.

3.- Liczba Wolfa

W 1848 r. szwajcarski astronom Rudolf Wolf zaproponował metodę notowania aktywności słonecznej polegającą na ustalaniu liczby widocznych plam słonecznych, znanej jako liczba lub wskaźnik Wolfa lub wskaźnik z Zurychu (na świecie znana także jako ISN – International Sunspot Number).

Choć jest to metoda jakościowa (istnieją metody mogące uzupełnić lub zastąpić wskaźnik Wolfa, takie jak obliczanie powierzchni plam czy klasyfikacja McIntosha – ref 8), to jej zaletą jest to, że Wolf obliczył ją dla okresu sięgającego wstecz aż do pierwszych teleskopowych obserwacji Galileusza i notuje się ją nieprzerwanie aż do dnia dzisiejszego, w związku z czym odzwierciedla ona wyniki obserwacji aktywności słonecznej z ostatnich 400 lat.


Przed przystąpieniem do oszacowania aktywności słonecznej metodą Wolfa należy zapoznać się z kilkoma definicjami tak, aby właściwie obliczyć wskaźnik aktywności.

Grupa plam: Zespół plam z półcieniem (penumbra) i porami, lub indywidualne pory, położone blisko siebie i wspólnie ewoluujące. W obliczeniach należy stosować klasyfikację z Zurychu (patrz część 4.).

Ogniska (foci): Do ognisk zaliczamy zarówno plamy jak i indywidualne pory. Na przykład, jeżeli w plamie wyróżnimy 2 obszary ciemne (umbra), to mamy tym samym 2 ogniska.

Grupa jednobiegunowa: Plama lub zwarta grupa plam, w której maksymalna odległość heliograficzna między jej krańcami nie przekracza 3º.

Grupa dwubiegunowa: Dwie plamy lub grupa kilku plam rozciągniętych na kierunku wschód-zachód tak, że odległość heliograficzna między krańcami wynosi 3º lub więcej.

Liczbę Wolfa (W lub R) otrzymuje się z następującego równania:



R = k (10 G + s)

k to statystyczny współczynnik korygujący stosowany przez międzynarodowe centrum koordynacyjne (ref5), które koordynuje i analizuje obserwacje. Korekta uwzględnia warunki atmosferyczne oraz rodzaj instrumentu obserwacyjnego (np. teleskop, lornetka), a wartość współczynnika to zwykle mniej niż 1. W ramach niniejszego działania możemy stosować k = 1.

G to liczba widzialnych grup. Pojedynczy, odosobniony por liczy się jako ognisko i jako grupa.

s to ogólna liczba ognisk wszystkich plam, zgodnie z objaśnieniem powyżej.

Najniższej aktywności odpowiada 0 - najniższa możliwa liczba Wolfa (zupełnie czysta powierzchnia Słońca), następna to 11, ponieważ jedna grupa z jednym ogniskiem na tarczy słonecznej odpowiada G = 1 i f = 1, a tym samym R = 11. Począwszy od 11, liczba Wolfa może wzrastać zgodnie z szeregiem liczb naturalnych (12, 13, 14 itd.). Liczbę indywidualnych plam na powierzchni słońca można z grubsza oszacować dzieląc liczbę Wolfa przez 15. Przykłady obliczeń liczby Wolfa przedstawiają Rysunki 2 i 3.





Rysunek 2. Obliczenie liczby Wolfa dla obrazu fotosfery słonecznej otrzymanego z teleskopu GONG (NSO, USA) zainstalowanego w Observatorio del Teide (IAC). Liczba Wolfa („Względna Liczba Plam Słonecznych” – „Relative Sunspot Number”) oficjalnie podana dla wybranego dnia przez SIDC (patrz ref 5) wyniosła 87.



Rysunek 3. Obliczenie liczby Wolfa dla obrazu fotosfery słonecznej otrzymanego z teleskopu GONG (NSO, USA) zainstalowanego w Observatorio del Teide (IAC). Liczba Wolfa („Względna Liczba Plam Słonecznych” – „Relative Sunspot Number”) oficjalnie podana dla wybranego dnia przez SIDC (patrz ref 5) wyniosła 23.

4.- Schemat klasyfikacji z Zurychu

Obliczeń liczby grup plam słonecznych, wykorzystywanej do obliczenia liczby Wolfa, dokonuje się na podstawie schematu klasyfikacji plam słonecznych z Zurychu.

Plamy zwykle występują w grupach. Idealna grupa składa się z dwóch plam o przeciwnych biegunach magnetycznych, rozciągniętych w kierunku równoleżnikowym, z widocznymi pomiędzy nimi wieloma mniejszymi plamami i porami. Stanowiąc odzwierciedlenie schematu klasyfikacji z Zurychu, dobrze rozwinięta plama przechodzi etapy odpowiadające wszystkim typom: A, B, C, D, E, F, G, H, J, na koniec powracając do A, ale taka sekwencja zdarza się rzadko. Plamy typu F spotykane są nieczęsto – zwykle plama ewoluuje z E bezpośrednio do G. Wiele grup dochodzi jedynie do fazy odpowiadającej typowi D, a większość kończy jako typ A, B lub C.

Czas trwania grupy może wynosić od kilku godzin w przypadku pora do kilku miesięcy w przypadku najbardziej rozbudowanych grup.



Typ

Opis

Ewolucja


A

Jednobiegunowe. Por lub mała grupa porów bez półcienia.

Pojedynczy por lub więcej porów pojawiających się bardzo blisko siebie, w dowolnym miejscu na powierzchni słońca między 5° a 40° szerokości heliograficznej.

B

Dwubiegunowe. Większa grupa porów bez półcienia, zwykle rozciągnięta na kierunku wschód-zachód.

Jeden lub więcej porów pojawia się na wschód lub zachód od poprzedniej grupy (układ dwubiegunowy). Liczba porów wzrasta w rejonie miejsca, gdzie pojawił się pierwszy i drugi por.

C

Dwubiegunowe. Plama z półcieniem i z grupą porów.

Niektóre z porów na krańcach grupy inicjują powstanie półcienia. Najbardziej na zachód położony por często staje się plamą (plamą główną).

D

Dwubiegunowe. Dwie lub więcej plam z porami pomiędzy nimi. Rozpiętość grupy to mniej niż 10° heliograficznych.

Jedna lub więcej plam powstaje na krańcu przeciwległym do tego, na którym powstała pierwsza. Pomiędzy plamami powstają nowe pory; pory mogą powstawać także w obrębie plam.

E

Dwubiegunowe. Grupy plam i pośrednich porów. Rozpiętość grupy między 10º a 15º heliograficznych.

W strefie pośredniej tworzą się plamy, a rozpiętość grupy rośnie. Na krańcach grupy mogą powstawać nowe plamy. Rozpiętość przynajmniej 10°. Na tej samej szerokości, lecz na przeciwnej półkuli może pojawić się nowy układ.

F

Dwubiegunowe. Grupa plam i pośrednich porów. Plamy rozległe i złożone. Rozpiętość grupy przekracza 15º heliograficznych.

Grupa nadal rozrasta się w sposób nieregularny. Pojawiają się projekcje porów i jasne mostki. Plamy są nieregularne i gwałtownie zmieniają kształty. Dwubiegunowość zanika i pojawia się wielobiegunowość. To punkt szczytowy rozwoju. Rozpiętość grupy wynosi przynajmniej 15°.

G

Dwubiegunowe. Rozkład grupy – plamy krańcowe bez porów pośrednich Rozpiętość grupy poniżej 10° heliograficznych.

Zaczyna się rozkład grupy. Znikają pory i plamy pośrednie, plamy krańcowe zaokrąglają się i powraca dwubiegunowość. Rozpiętość grupy około 10º.

H

Jednobiegunowe. Plama z półcieniem o rozpiętości ponad 2,5º heliograficznych.

Znikają pory i plamy na jednym z krańców, zanika dwubiegunowość; pozostaje jedna lub więcej plam z porami lub bez, skupionych w jednym miejscu. Rozpiętość grupy ponad 2,5°.

J

Jednobiegunowe. Plama z półcieniem o rozpiętości poniżej 2,5º heliograficznych.

Jedna lub dwie plamy, zwykle bez porów w pobliżu, o rozpiętości poniżej 2,5°.

Trudności. Pewne trudności mogą się pojawić w przypadku rozróżniania pomiędzy dwoma pozornie podobnymi, ale zupełnie innymi typami grup, jak np. typy C i H. We właściwym sklasyfikowaniu grupy może pomóc obserwacja jej ewolucji. Nie ma to jednak wpływu na obliczenie liczby Wolfa.

Czasami rozróżnienia między dwoma typami (D i E, E i F, F i G, H i J) można dokonać jedynie na podstawie rozpiętości grupy; w celu określenia wielkości grup, które trudno sklasyfikować, zalecamy stosowanie szablonu pokazującego południki i równoleżniki słoneczne.

Niekiedy trudno jest też ustalić czy zespół plam bądź ognisk należy do jednej czy dwóch grup. Dokonanie ustalenia powinno polegać na pomiarze biegunowości magnetycznych, ale we właściwym rozstrzygnięciu powinno obserwatorowi pomóc doświadczenie i obserwacje w kolejnych dniach.

5.- Odniesienia

ref 1 - SOHO Observatory (http://sohowww.nascom.nasa.gov)

ref 2 - GONG Telescopes Network (http://gong.nso.edu/)

ref 3 - Obrazy Słońca (fotosfery) z Internetu.

1.- Z kosmosu (satelita SOHO)

http://sohowww.nascom.nasa.gov/data/realtime/hmi_igr/1024/latest.jpg

2.- Z sieci teleskopów naziemnych (GONG)

http://gong2.nso.edu/dailyimages/

3.- Obrazy Słońca (fotosfery) z automatycznego teleskopu solarnego TAD (Teide Observatory, IAC), pozyskane w ramach projektu GLORIA http://users.gloria-project.eu (Eksperyment Słoneczny)



ref 4 – Obrazy Wielkich Zjawisk Niebieskich http://www.tierrayestrellas.com

ref 5 – Centrum Analizy Danych o Wpływach Słonecznych (Solar Influences Data Analysis Center –SIDC), Królewskie Obserwatorium Belgii

http://sidc.oma.be/index.php3



ref 6 – Kosmiczny Ośrodek Prognozowania Pogody (Space Weather Prediction Center -SWPC- , USA) http://www.swpc.noaa.gov/
ref 7
– Bezpieczne obserwowanie Słońca http://www.cascaeducation.ca/files/solar_observing.html

ref 8 – Klasyfikacja McIntosha http://www.astrogea.org/divulgacio/sol_mcintosh.htm








Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə