Epoki rozwoju filozofii są paralelne z podziałem w innych dziedzinach kultury Epoka starożytna: vii/vi w p. n e. – poł. VIII w n. e



Yüklə 445 b.
tarix01.12.2017
ölçüsü445 b.


Epoki rozwoju filozofii są paralelne z podziałem w innych dziedzinach kultury

  • Epoka starożytna: VII/VI w. p.n.e. – poł. VIII w. n.e.

  • Epoka średniowieczna: poł. VIII w. – poł. XV w.

  • Epoka nowożytna: XVI w. – XIX w.

  • Epoka współczesna: lata 30. XIX w. – lata 70. XX w.

  • Epoka posmodernistyczna, powspółczesna: od lat 70 XX w.


Przejście od mitu do logosu



Główne pojęcia wczesnych filozofów: physis, archē, logos, kosmos.

  • Presokratycy odkrywają, że świat należy rozpatrywać jako całość (physis) i że występuje w nim porządek (kosmos), który można poznać (logos). Ich dociekania to poszukiwanie tego, co było na początku i co trwa teraz, a kieruje wszystkimi zmianami i wyznacza finał rozwoju świata (archē). Jest to pytanie o początek i pra-zasadę istnienia świata.



Filozofowie przed Sokratesem (przełom VII/VI w. przed Chr. do połowy V w. p.n.e.) pytali o pra-zasadę świata (archē) oraz o istotę zmian zachodzących w przyrodzie. Byli FILOZOFAMI PRZYRODY.



Tales z Miletu – „wszystko pełne jest bogów”.

  • Twórca najstarszej szkoły filozoficznej – szkoły milezyjskiej (przełom VII i VI w. p.n.e.), do której należeli również Anaksymander i Anaksymenes.

  • Początkiem wszystkiego jest woda. Jest ona nie tylko tworzywem, ale również życiem, ruchem, a nawet duszą (wylewy Nilu jako źródło urodzaju).

  • Był wybitnym matematykiem i astronomem oraz pierwszym dalekowzrocznym biznesmenem.



Pitagoras z Samos: guru i uczony

  • Założyciel szkoły / wspólnoty religijnej, której celem było odtworzenie boskiego porządku świata poprzez połączenie poznania filozoficzno-naukowego z moralno-religijnym trybem życia.

  • Wpływ orfików na pitagorejską koncepcję człowieka.

  • Archē świata jest liczba. Stosunki liczbowe odkrył Pitagoras w podstawowych interwałach muzycznych, i przeniósł te proporcje na całą przyrodę. Świat jest uporządkowany według stosunków liczbowych. To założenie zapowiada podejście nauk przyrodniczych ujmujących prawa przyrody za pomocą formuł matematycznych.



Heraklit z Efezu – „filozof mroczny”

  • Rzeczywistość jest procesem zmiany; nic nie istnieje, wszystko się staje (wariabilizm). Obrazem zmienności rzeczywistości jest rzeka oraz ogień, który jest archē świata. Motorem zmian jest walka przeciwieństw, a zmiany te prowadzą do wyższego rzędu harmonii. Zmienność nie jest chaotyczna, jest od wewnątrz kierowana przez logos, który jest w ogniu, a ogień wszędzie. Ogień jest nośnikiem logosu.

  • Skoro rzeczywistość jest zmienna, ma to konsekwencje dla poznania (sceptycyzm, agnostycyzm).



Parmenides z Elei – „Nic nie może powstać z tego, czego nie ma, a to, co jest, nie może przestać być”

  • Wyróżniał 3 drogi poznania: absolutnej prawdy, fałszu (złudnych mniemań), prawdopodobieństwa.

  • Głosił monizm statyczny, czyli jedność i niezmienność bytu (byt jest i absolutnie nie może go nie być, a niebytu nie ma; byt nie powstaje ani nie ginie; nie ma zmiany, bo każda zmiana to przejście z bytu do niebytu, i na odwrót). Droga mędrca polega na afirmacji bytu i negacji niebytu.

  • Zasada niesprzeczności – nie jest możliwe, aby rzeczy sprzeczne mogły współistnieć równocześnie. Jeśli jest byt, to niebytu nie ma (podstawa logiki starożytnej i całej logiki Zachodu).



Demokryt z Abdery – istnieją tylko atomy i próżnia.

  • Atomy i próżnia to elementy, które nie powstały ani nie giną; nie ulegają więc zmianom.

  • Atomy są jak cegiełki budujące świat przyrody. Są niepodzielne, wieczne, ale nie mogą być identyczne. Stale łączą się i rozłączają tworząc rzeczy (np. atom węgla, który znajduje się w moim mięśniu sercowym, kiedyś znajdował się w ogonie dinozaura!).

  • Nie ma żadnej siły dodatkowej, ruch jest własnością atomów.

  • Dusza składa się ze szczególnie regularnych i gładkich atomów. Wraz ze śmiercią człowieka, atomy rozpierzchają się na wszystkie strony. Dusza ludzka nie jest nieśmiertelna.





Filozofowanie na rynku: Ateny, 450 r. przed Chr.

  • Narodziny demokracji, a wraz z nią nowego kierunku w filozofii

  • Człowiek i jego miejsce w społeczeństwie, jego mowa i działanie, ludzka wspólnota i uprawomocnienie władzy politycznej – w centrum zainteresowania filozofii.

  • Pierwsze sygnały takiego zwrotu są obecne już u Heraklita (poj. Logosu).



SOFIŚCI (Protagoras, Gorgiasz, Trazymach…)

  • Pierwotnie termin „sofista” oznaczał mędrca.

  • Od czasów Platona używano go w znaczeniu pejoratywnym – sofista to mistrz retorycznych zwodów, to ten, kto opanowawszy pewne techniki wprowadza w błąd innych, kamufluje prawdę i manipuluje ją (= współczesne rozumienie sofistyki).

  • Arystoteles natomiast uważał sofistów za nauczycieli sztuki dyskutowania, za pomocą której można wszystkiego dowieść i wszystko obalić. Nazywał ich „handlarzami rzekomą wiedzą”.



Cechy charakterystyczne nauczania sofistów:

  • Specyficzne rozumienie cnoty: cnota to biegłość, cecha właściwa naturze danego przedmiotu.

  • Dlatego ucząc cnoty, uczono dobrej wymowy, a co za tym idzie – skuteczności w życiu politycznym. Rozumienie cnoty abstrahowało więc od etyki. Bycie cnotliwym to bycie profesjonalistą.

  • Specyficzne rozumienie języka jako instrumentu władzy. Rozwinęli erystykę i retorykę, ale interesowali się również strukturą języka (czy znaczenie przysługuje słowu z natury, czy na mocy konwencji?).



SOKRATES (470-399 przed Chr.)

  • Poszukiwacz prawdy

  • Mistrz w stawianiu wnikliwych pytań i prowadzeniu rozmowy

  • Ojciec etyki

  • Ten, który wiedział, czego nie wiedział

  • W przeciwieństwie do sofistów uważał, że istnieją normy uniwersalne i bezwarunkowe oraz że mowa dobra to mowa prawdziwa, a nie skuteczna.

  • Jako jedyny filozof w całej europejskiej tradycji filozoficznej nie napisał ani linijki. Znamy jego myśl z dialogów Platona.



„… w mieście są ludzie”.

  • „Sprowadził filozofię z nieba na ziemię, do miast, a nawet do domów, i kazał jej badać życie i obyczaje oraz to, co dobre, a co złe” (Cyceron).

  • „On filozofował żartując, pijąc, wojując, chodząc z niektórymi na rynek, a w końcu wtedy, gdy wtrącony do więzienia pił truciznę. On pierwszy udowodnił, że życie w każdej chwili, części, uczuciu i działaniu, jednym słowem we wszystkim, może być wyrazem filozofii” (Plutarch).



„Poznaj samego siebie”

  • „Bezmyślnym życiem żyć człowiekowi nie warto” (Obrona Sokratesa, XXVIII E)

  • Nie tylko obserwacja, ale również introspekcja i samo-świadomość to drogi do poznania prawdy.

  • Zawsze lepiej jest nie być oszukanym (nie oszukiwać też siebie), bo nawet ból uświadomienia sobie złudy jest dobry.



„Wiem, że nic nie wiem”

  • Tymi słowami zwrócił się Sokrates do Pytii, a ona uznała go za najmądrzejszego człowieka w Atenach.

  • „Bo z nas dwóch żaden, zdaje się, nie wie, co piękne i dobre, ale jemu się zdaje, że coś wie, choć nic nie wie, a ja, jak nic nie wiem, tak mi się nawet i nie zdaje. Więc może o tę właśnie odrobinę jestem od niego mądrzejszy, że jak czego nie wiem, to i nie myślę, że wiem” (Obrona Sokratesa, VI D).

  • Wyostrzenie poczucia prawdy sprawiało, że nie zadowalał się jej pozorami.

  • Od nowa poszukiwał prawdy o życiu i świecie.

  • Uznanie własnej niewiedzy (wiedzy niewiedzy) – symbol dojrzałości intelektualnej („A czyż to nie jest głupota, i to ta najpaskudniejsza: myśleć, że się wie to, czego człowiek nie wie?” OS, XVII B).



Sokratesa odkrycia na polach: etyki i logiki

  • Intelektualizm etyczny (w przeciwieństwie do chrześcijańskiej etyki woluntarystycznej): cnota jest wiedzą.

  • Istotą człowieka jest dusza, świadome „ja”, podmiot działań o charakterze moralnym.

  • Aby być szczęśliwym, należy czynić dobro. Aby czynić dobro, wystarczy wiedzieć, co jest dobre. Wiedza to warunek konieczny i wystarczający do tego, by czynić dobro. Zło bierze się z nieświadomości.

  • Problem!!!! A co z wolnością człowieka? Możemy rozpoznawać to, co dobre, ale opowiadać się w życiu za tym, co złe.



Akuszer prawdy

  • Sokrates mówił, że szuka tych, którzy są „ciężarni prawdą”. Chciał być akuszerem prawdy, tzn. pomagać wydawać na świat wiedzę. Spełniał więc funkcję „duchowej położnej”.

  • Uważał, że prawdziwe poznanie tkwi w głębi człowieka. Gdy człowiek zaczyna „używać rozumu”, czerpie coś z siebie, dochodzi do prawdy.



Sokratyczna ironia

  • Sokrates często odgrywał rolę nieświadomego, potrafił udawać, że wie mniej niż rozmówca. Stosując dwie metody dyskusji, wytykał błędy w myśleniu Ateńczyków. Robił to publicznie – na rynku. Uważany był za dokuczliwego, a ci, którzy z nim zaczynali rozmowę, kompromitowali się wobec zgromadzonych na rynku ludzi.

  • Kiedyś powiedział o sobie, że jest „jak bąk z ręki boga puszczony”, który siadł miastu na kark i próbuje go pobudzić do życia. Tym ospałym koniem mieli być Ateńczycy, szczególnie ci, którzy dzierżyli władzę.

  • Sokratesowi chodziło o wstrząśnięcie panującymi dotychczas wyobrażeniami na temat wartości oraz o wyłonienie nowych wyobrażeń, które sprawią, że naprawdę będzie warto żyć.



Zapłata za niezależność myślenia

  • Kierując się wewnętrznym głosem (daimonion, „boski głos”, który nie pozwalał mu siedzieć cicho) dowodził swej niezależności (np. odmawiał uczestniczenia w skazywaniu ludzi na śmierć).

  • „Nie ma takiego człowieka, któremu by (…) tłum przepuścił, jeżeli mu ktoś szlachetnie czoło stawia i nie pozwala na krzywdy i bezprawia w państwie; człowiek, który naprawdę walczy w obronie słuszności, a chce się jakoś ostać, musi koniecznie wieść żywot prywatny, a nie publiczny” (OS XIX 32).

  • W 399 r. p.n.e. został oskarżony o „wprowadzanie nowych bogów” i o „zwodzenie młodzieży na manowce”.

  • Przez zgromadzenie składające się z 500 osób niewielką większością głosów uznany został winnym, potem skazany na śmierć.



Lojalność wobec własnego sumienia i polis

  • Wierny zasadzie, by raczej samemu cierpieć niesprawiedliwość niż niesprawiedliwość wyrządzać, nie zgodził się na zaaranżowaną przez przyjaciół ucieczkę i wolał umrzeć wypijając kubek cykuty.

  • Swoją decyzję rozumiał również jako wierność wobec prawa polis, na mocy którego został skazany: „Gdzie człowiek raz stanie do szeregu, bo to uważał za najlepsze, albo gdzie go zwierzchnik postawi, tam trzeba, sądzę, trwać mimo niebezpieczeństwa; zgoła nie biorąc w rachubę ani śmierci, ani niczego innego oprócz hańby” (OS, XVI D)

  • Uważał, że nietrudną rzeczą jest uniknąć śmierci, ale znacznie trudniej zbrodni. Wyrok Ateńczyków uważał za zbrodnię, w ten sposób pozbyli się rachunku sumienia w życiu polis i własnym.

  • „Krytonie, jestem winny koguta Asklepiosowi, będziesz pamiętał, aby oddać mój dług?”…



Sokratyczna idea krytycznej kultury społecznej

  • Składają się na nią: myślenie analityczne, argumentacja i czynny udział w debacie publicznej.

  • Nie należy przyjmować żadnych przekonań uznawanych powszechnie za autorytatywne z tej tylko racji, że były one przekazywane z pokolenia na pokolenie na mocy tradycji.

  • Należy badać wszystkie przekonania i akceptować tylko te, które sprostają wymogom spójności i uzasadniania.

  • Uniwersytety powinny uczyć młodych krytycznego myślenia, które ośmieli ich do mówienia własnym głosem oraz do respektowania głosów innych ludzi. Właśnie w ten sposób buduje się wrażliwe i odpowiedzialne społeczeństwo.





Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə