Gender (KIŞi və qadinlarin) BƏrabərliyinin təminatlari haqqinda azərbaycan respublikasi qanununun



Yüklə 168,96 Kb.

tarix26.08.2018
ölçüsü168,96 Kb.


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

GENDER (KIŞI  VƏ  QADINLARIN) BƏRABƏRLIYININ  TƏMINATLARI  HAQQINDA 

AZƏRBAYCAN  RESPUBLIKASI  QANUNUNUN 

 

                                                               

TƏHLİLİ 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

                                                 BAKI-2014 

 

 

 



 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Bu t



əhlil  Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası və “Təmiz Dünya” Qadınlara Yardım 

İctimai Birliyindən ibarət QHT Koalisiyası tərəfindən həyata keçirilən ABŞ Beynəlxalq İnkişaf 

Agentliyinin v

əsaiti ilə Kounterpart İnternational təşkilatı tərəfindən maliyyələşdirilən 



Qadınlara qarşı zorakılığın aradan qaldırılması üzrə İctimai vəkillik kampaniyası“   

layih


əsi çərçivəsində hazırlanmışdır. 

 

 



“Bu t

əhlil  ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAİD) vasitəsi ilə Amerika Xalqının təmənnasız 

yardımı hesabına işıq üzü görmüşdür. Burada əks olunmuş fikirlərə görə müəllif məsuliyyət daşıyır və 

bu fikirl

ər heç də  mütləq olaraq USAİD-in  və ya ABŞ Hökumətinın mövqeyi əks etdirmir.”

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

                                                                                 © V

ətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə  

                                                                                    

Liqası                                                                              

                                                                               ©“T

əmiz Dünya” Qadınlara Yardım İctimai   

                                                                                            Birliyi  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 




                                                        

  

MÜNDƏRİCAT 

 

Xülas

ə................................................................................................................................4 

1.Anlayışlar.......................................................................................................................4 

2.Məşğulluğun təmin olunması və əmək bazarında ayrı-seçkiliyin qarşısının  

alınması üzrə tədbirlər.....................................................................................................5 

3. Pensiya və nikah yaşına görə fərqlər..........................................................................9 

4. Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında  

Qanunda gender bərabərliyinin təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulan dövlət 

 

siyasəsti ilə bağlı müddəalara dair.................................................................................9 

5.Təhsildə ayrı-seçkiliyin ləğvinə yönələn tədbirlər......................................................11 

6.Tibbi xidmətlərə çıxış....................................................................................................12 

7.Mülkiyyət və digər sosial hüquqlar..............................................................................12 

8.Birləşmə azadlığı............................................................................................................13 

9. Qanunun icrasına nəzarət mexanizmləri....................................................................13 

10.Yekun qənaətlər...........................................................................................................14 

11. BMT Konvensiyasında əks olunmuş hüquqlar........................................................14 

12. Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında  

Qanununda əks olunmuş hüquqlar.................................................................................14 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 


Xülas

ə 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun    10 oktyabr 2006-cı  ildə 

qəbul olunmuşdur. Qanunun məqsədi “...cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin bütün formalarını 

aradan  qaldırmaqla,  kişi  və  qadınlara  ictimai  həyatın  siyasi,  iqtisadi,  sosial,  mədəni  və  digər 

sahələrində bərabər imkanlar yaratmaqla gender bərabərliyinin təmin edilməsindən ibarətdir.

1

 

Qanuna daxil edilmiş bir sıra müddəalar bu qanun qəbul olunanadək bu və ya digər şəkildə digər 

qanunvericilik aktlarında əks olunmuşdur. Bununla belə bu Qanunun qəbulu BMT-nin 



Qadinlara qarşi ayri-seçkiliyin bütün formalarının ləğv  edilməsi haqqında Konvensiya”-

nın  (bundan sonrakı mətndə: Konvensiya) 3 cü maddəsindən irəli gələn vəzifələrin hüquqi 

t

əminatı üçün əlavə zəmin yaradır. Konvensiyanın 3-cü maddəsində göstərilir ki, “Iştirakçı 



dövl

ətlər, qadınların hərtərəfli inkişafını və tərəqqisini təmin etmək üçün bütün sahələrdə, əsasən 

d

ə siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni sahələrdə qanunvericilik tədbirləri də daxil edilməklə, bütün 

müvafiq t

ədbirləri görürlər ki, onların kişilərlə bərabər səviyyədə insan hüquqlarını və əsas 

azadlıqlarını həyata keçirmələrinə və bunlardan istifadə etmələrinə təminat versinlər”. 

Aşağıdakı mətndə Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanunun 

müddəalarının təhlili verilmişdir. Təhlil aparılarkən bu qanunda əks olunan müddəaların tətbiqini 

təmin edən digər qanunvericilik aktlarının, o cümlədən Əmək Məcəlləsinin, Əmək Pensiyaları 

Haqqında, Ünvanlı Dövlət Sosial Yardımları Haqqında, Təhsil haqqında, Əhalinin sağlamlığının 

qorunması haqqında, Siyası Partiyalar, Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birlik və fondlar) 

haqqında, Həmkarlar İttifaqları Haqqında qanunlar, Normativ Hüquqi Aktlar Haqqında 

Konstitusiya Qanununun, Mülki Məcəllənin və s. normativ-hüquqi aktların müvafiq müddəaları da 

nəzərdən keçirilmiş və Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanunun 

bu n


ormalara uyğunluğu təhlil edilmişdir. Təhlil həyata keçirilərkən həmçinin bu Qanunun BMT-

nin Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Konvensiyasının müddəaları 

ilə uyğunluq da nəzərdən keçirilmişdir. 

Təhlilin hər bölməsinin sonunda qanunun təkmilləşdirilməsi ilə bağlı tövsiyyələr verilmişdir. 

Təhlil nəticəsində əldə edilən yekun qənaətə görə qanun bütövlükdə digər qanunlarda əks olunmuş 

müdd


əaların bir hissəsinin təkrarlanması (həmin normaldakı müddəaların bu qanunda yenidən 

təkrarlanması) yolu ilə hazırlanmışdır. Qanunda qadınlara qarşı mövcud olan faktiki ayrı-seçkilik 

hallarının, xüsusən də dolayı ayrı-seçkilik hallarının qarşısını ala biləcək müddəalar və 

mexaniz


imlər yoxdur. Qanun əsasən bütün sferalarda qadınlarla kişilərin hüquq bərabərliyini 

ehtiva edən müddəalardan ibarətdir. 



 

 

1.Anlayışlar 

 

Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanunun 2-ci maddəsində 

verilən anlayışlar sırasında “cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkilik” anlayışı da əks olunmuşdur. 

Burda verilən anlayışı Konvensiyanın 1-ci maddəsində verilmiş və Konvensiyanın məqsədləri 

üçün nəzərdə tutulan ayrı-seçkiliklə bağlı anlayışla üst-üstə düşür. Bununla belə Qanunun 2-ci 

madd

əsində dolayı ayrı-seçkiliklə bağlı hər hansı anlayış yoxdur və Qanunun sonrakı mətni də 



yalnız birbaşa ayrı-seçkilik hallarını əhatə edir. Halbuki, bu Qanun qəbul edilənədək, Ölkə 

Konstitusiyasının 25-ci maddəsi və digər qanunvericilik aktları da (O cümlədən Əmək Məcəlləsi, 

Ailə Məcəlləsi, Seçki Məcəlləsi və s.) cinslərə münasibətdə hər hansı ayrı-seçkiliyi qadağan edir 

və qadınalar üçün nəzərdə tutulan imtiyaz və üstünlüklərin ayrı-seçkilik olmamasını göstərir. 

1

 

Gender 



(kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanun. Maddə 1. Mənbə:   

http://e-

qanun.gov.az/print.php?internal=view&target=1&docid=12424&doctype=0

 

 



 

                                                           




Ölkədə qadınlara münasibətdə mövcud olan ayrı seçkilik halları əsasən dolayı və  gizli ayrı-

seçkilik prakitikası ilə bağlıdır ki, bu Qanunda onun qarşısının alınmasına yönələn hər hansı ciddi 

mexanizm və qaydalar yer almamışdır. 

Qanunun 3-

cü maddəsində göstərlir ki, “Cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin bütün formaları 

qadağandır”. Həmin maddənin 3.2 maddəsində ayrı-seçkilik sayılmayan halllar əks olunmuşdur. 

Bunlar: 

 



 

Q

adınlar  üçün  Azərbaycan  Respublikasının  Əmək  Məcəlləsi  ilə  müəyyən  edilmiş  güzəştlər, 



imtiyazlar və əlavə təminatlar; 

 



K

işilər üçün həqiqi hərbi (alternativ) xidmətə çağırış; 

 

K



işi və qadınlar üçün qanunla müəyyənləşdirilmiş fərqli pensiya və nikah yaşı

2



 

Azərbaycan  Respublikasının  Ailə  Məcəlləsinin  15-ci  maddəsinə  uyğun  olaraq,  ərin  nikahın 



pozulmasını tələb etmək hüququnun məhdudlaşdırılması; 

 



K

işi və qadınlar üçün cəzaçəkmə müəssisələrində fərqli şəraitin yaradılması; 

 

G



ender bərabərliyinin təmin edilməsi məqsədilə xüsusi tədbirlərin həyata keçirilməsi. 

 

2.



Məşğulluğun  təmin  olunması  və  əmək  bazarında  ayrı-seçkiliyin  qarşısının  alınması  üzrə 

tədbirlər 

 

Yuxarıda göstərildiyi kimi Qanun əmək münasibətlərində qadınlar üçün nəzərdə tutulan güzəştlər, 

imtiyazlar v

ə  əlavə  təminatlar  ayrı-seçkilik  hesab  edilmir.  Əmək Məcəlləsində  də  yanaşma 

eynidir. M

əcəllədə qadınlar üçün imtiyazlarla yanaşı həmçinin məhdudiyyətlər də nəzərdə tutulur 

ki, bu da qadın sağlamlığının, o cümlədən reproduktiv sağlamlığın (analığın və uşağın mühafizəsi) 

mühafiz


əsi nöqteyi-nəzərindən pozitiv tədbirlər kimi nəzərdə tutulur. 

Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanunun 7-ci maddəsində 

qadınlarla bağlı işəgötürənlərin vəzifələri müəyyən olunur, baxmayaraq ki, bu müddəaların hamısı 

bu  və  ya  digər  şəkildə  bu  qanun  qəbul  edilənədək  Əmək  Məcəlləsində  əks  olunmuşdur  və  bu 

qanunda  təkrarlanır.7-ci  maddəyə  görə  “İşəgötürən  əmək  fəaliyyətində  kişi  və  qadınların 



bərabərliyini təmin etməlidir” Qanunda işəgötürənin vəzifələri kimi aşağıdakılar göstərilir: 

 



 

İşə qəbul, işdə irəli çəkilmək, peşə hazırlığı keçdiyi və əlavə təhsil aldığı zaman, işin keyfiyyətini 

qiymətləndirərkən,  işdən  azad  edərkən  cinsindən  asılı  olmayaraq,  işçilərə  eyni  yanaşmaq  və 

bərabər imkanlar yaratmaq 

 

C



insindən asılı olmayaraq, eyni işlə məşğul olan işçilərə eyni iş şəraitini yaratmaq; 

 



Cinsind

ən  asılı  olmayaraq,  eyni  pozuntuya  görə  işçilərə  fərqli  intizam  tənbehi  tədbirini  tətbiq 

etməmək; 

 



Bu Qanunun 9-

cu və 10-cu maddələrinin tələblərini yerinə yetirmək; 

 

C



insi  mənsubiyyətə  görə  ayrı-seçkiliyin  və  seksual  qısnamanın  qarşısını  almaq  üçün  lazımi 

tədbirlər görmək. 

 

İşə qəbul, işdə irəli çəkilmək, peşə hazırlığı keçdiyi və əlavə təhsil aldığı zaman, işin keyfiyyətini 



qiymətləndirərkən,  işdən  azad  edərkən  cinsindən  asılı  olmayaraq,  işçilərə  eyni  yanaşmaq  və 

bərabər imkanlar yaratmaq vəzifəsi ilə bağlı qanunvericiliyin yanaşması birmənalıdır. Azərbaycan 

Republikasının  Konstitusiyası  (maddə  25),  Əmək  Məcəlləsi  (maddə  16  və  s.),  Dövlət  qulluğu 

haqqında qanun (Maddə 4) və s. müvafiq qanunvericilik aktlarında  yuxarıda göstərilən hallarda 

hər hansı ayrı-seçkiliyin qadağan olunmasına dair müddəa vardır. Lakin həm bu qanunda, həm də 

digər  normativ-hüquqi  aktlarda  göstərilən  və  məşğulluq  sahəsində  ayrı-seçkliyi  qadağan  edən 

müddəaların praktikada tətbiqi zamanı gizli və dolayı ayrı-seçkilik hallarının qarşısını ala biləcək 

2

 BMT-



nin Qadınlara Qarşı Ayrı-seçkiliyin Ləğvi üzrə Komitəsinin  tövsiyyəsi iə Ailə Məcəlləsində kişilər və 

qadınlar üçün nikah yaşı eyniləşdirilmişdir. 

                                                           



mexanizmlər  yoxdur.  Bu  baxımdan  qadınların  məşğulluq  və  əməyə  çıxışında  gizli  ayrı-seçkilik 

halları vardır, bunların da çoxu məhz qadınlar üçün əlavə güzəşt və təminatlarla bağlıdır. 

Cinsindən  asılı  olmayaraq,  eyni  işlə  məşğul  olan  işçilərə  eyni  iş  şəraitini  yaratmaqla  bağlı 

işəgötürənin üzərinə qoyulan vəzifə isə həm hüquqi, həm də fatiki baxımdan bir qayda olaraq 

yerinə  yetirilir.  Belə  ki,  əmək  şəraitinin  şərtləri  müəyyən  olunarkən  hər  hansı  əlamətə  görə 

fərqlərin müəyyən olunması halı yoxdur və ya əhəmiyyətli deyildir. Əksinə, qadınların əksəriyyət 

təşkil etdiyi iş yerlərində qadınlar üçün əlavə şəraitin yaradıldığı hallar vardır. 

Əmək  Məcəlləsinin 168-ci  maddəsinin  1-ci  bəndinə  əsasən  “İşəgötürən,  işçi  bu  Məcəllə  ilə  və 



dig

ər normativ hüquqi aktlarla müəyyən  edilmiş  vəzifələrini yerinə  yetirmədikdə  və  ya 

hüquqlarından  sui-istifadə  etdikdə  və  yaxud  əmək müqaviləsi üzrə  öhdəliklərini icra etmədikdə 

intizam m

əsuliyyətinə, qanunvericilikdə  nəzərdə  tutulmuş  hallarda  isə  digər məsuliyyətə  cəlb 

edilirl

ər”. Məcəllədə  və  digər normativ-hüquqi aktlarda hər  hansı  əlamətə  görə  fərqli intizam 

t

ənhbehi və  ya digər məsuliyyətin tətbiqinə  yol verən müddəalar yoxdur. Praktikada intizam 



t

ənbehinin tətbiqi  zamanı  eyni  əmələ  qadınlara  münasibətdə  daha yüngül inzibati məsuliyyətin 

t

ətbiqi halları olur. 



Əməyin ödənilməsində bərabərlik prinsipinin tətbiqinə dair müddəa həmçinin Əmək Məcəlləsi və 

dig


ər normativ-hüquqi aktlarda əks  olunmuşdur.  Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin 

təminatları haqqında Qanunun 9.1. maddəsinə görə “Cinsindən asılı olmayaraq bir iş yerində 

işləyən, eyni ixtisas dərəcəsinə malik olan, eyni iş şəraitində işləyən, eyni dəyərli işi yerinə yetirən 

işçilərə əməkhaqqı, həmçinin mükafatlar və işçini həvəsləndirmək məqsədilə ödənilən digər maddi 

ödənişlər eyni ödənilməlidir”. Həmin Qanunun 9.2. maddəsinə görə “Əməkhaqqı, mükafatlar və 

işçini həvəsləndirmək məqsədilə ödənilən digər maddi ödənişlər müxtəlif olduqda, işçinin tələbi ilə 

işəgötürən  əməkhaqqındakı  fərqin  işçinin  cinsi  mənsubiyyəti  ilə  əlaqədar  olmadığını 

əsaslandırmalıdır”. 

Lakin qanunvericiliyin 

qadınlar  üçün  qoyduğu  məhdudiyyətlər  bəzi  iş  yerlərində  və  peşələrdə 

işləməsinə imkan vermir, ki bu iş yerləri də bir qayda olaraq daha yüksək əmək haqqı ödənişləri 

olan yerlərdir (ağır və zərərli iş yerləri). Bu baxımdan qadınlar ənənəvi olaraq daha az əmək haqqı 

ödənişi  olan  iş  yerlərində  çalışırlar  (müəllim,  həkim,  xidmət,  ticarət,  yüngül  sənaye  və  s.). 

Nəticədə qadınların aldığı əmək haqqı ilə kişilərin aldığı əmək haqqının məcmusunda ciddi fərqlər 

əmələ gəlir. Lakin eyni iş yerində, eyni işi yerinə yetirən və eyni kvalifikasiyaya və təhsilə malik 

şəxslərin arasında əmək haqqı fərqi yalnız əmək stajı ilə bağlı olan artımlarla əlaqəli ola bilər ki, 

bu da cinsə və ya hər hansı əlamətə görə deyildir. 

Qanun  işə  qəbul  zamanı  müsabiqə  şərtləri,  qanunvericilikdə  nəzərdə  tutulan  istisnalar  nəzərə 

alınmazsa  iş  elanlarının  cinsi  mənsubiyyətə  görə  verilməsi  qadağandır.  Qanunun  10-cu 

maddəsinin  1-ci  bəndində  göstərilir  ki,  “İşə  qəbul  haqqında  elanlarda  kişi  və  qadınlara  fərqli 

tələblərin irəli sürülməsinə, hər hansı cinsin nümayəndələrinə üstünlük verilməsinə, iş axtaranın 

ailə vəziyyəti və ya şəxsi həyatı barədə məlumatlar sorğusuna yol verilmir”. 

Faktiki halda isə nə bu Qanun, nə Əmək Məcəlləsi, nə də digər müvafiq normativ-hüquqi aktlar 

işə qəbul, o cümlədən işə qəbulla bağlı müsabiqə şərtlərində, iş elanlarında cinsi mənsubiyyətin və 

yaş tələbinin qoyulması ilə bağlı kütləvi hal almış qeyri-qanuni fəaliyyətlərin qarşısını ala bilmir. 

Be

lə elanları xüsusi lövhələrdə, internet resurslarında, KİV-də  yerləşdirilməsi geniş yayılmışdır. 



Cinsə  görə  tələb  edilən  iş  yerlərinin  və  peşələrin  siyahısı  olan  normativ-hüquqi  akt  indiyədək 

qəbul  olunmamışdır.  Lakin  Qanunun  10.4.  maddəsində  göstərilir  ki, “Bu Qanunun 10.3-cü 



maddəsində göstərilən elanların dərc edilməsinə yalnız o halda yol verilir ki, əmək funksiyalarının 

xüsusiyyətlərinə  görə  işçinin  cinsi  müəyyənedici  şərt  olsun  və  ya  Azərbaycan  Respublikasının 

Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq, həmin işlərə qadın əməyinin tətbiqi qadağan edilsin”. 

 

 



Bir  çox  ölkələrin  əmək  qanunvericiliyində    olduğu  kimi,  Azərbaycan  Respublikasının  Əmək 

Məcəlləsində  də,  qadınlar  üçün  güzəştlər,  imtiyaz  və  əlavə  təminatlar,  həmçinin,  qadınlar  üçün 

müəyyən məhdudiyyətlər də nəzərdə tutulur. Belə məhdudiyətlər ilk növbədə qadınların fizioloji 

xüsusiyyətlərini və reproduktiv sağlamlığın mühafizəsi məqsədi ilə nəzərdə tutulur. 




Əmək Məcəlləsinin 240-cı maddəsinə görə hamilə və ya 3 yaşına çatmamış uşağı оlması səbəbinə 

görə  qadınla  əmək  müqaviləsinin  bağlanmasından  imtina  еtmək  yоlvеrilməzdir.  Bеlə  оlarsa 

qadının işəgötürəndən izahat tələb еtmək və məhkəməyə müraciət еtmək hüququ vardır. 

Əmək  Məcəlləsində  körpə  uşaqları  olan  qadınlar  üçün  əlavə  məzuniyyət  hüququ,  hamiləlik  və 

körpə  uşağa  qulluğa  görə  qısaldılmış  iş  vaxtı  rejimi  və  s.  güzəştlər  nəzərdə  tutulur.  Qadınların 

zərərli  iş  yerlərində,  o  cümlədən  dağ-mədən  işlərində,  ağır  fiziki  işlərdə,  gecə  növbələrində 

işləmələrinə məhdudiyyət və qadağalar nəzərdə tutulur.  

Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanun 10.3 maddəsində göstərlir 

ki, “

Yalnız bir cinsin nümayəndəsi üçün müsabiqənin elan edilməsinə yol verilmir”. Qanunun 10.4 



madd

əsində göstərilir ki, “Bu Qanunun 10.3-cü maddəsində göstərilən elanların dərc edilməsinə 



yalnız o halda yol verilir ki, əmək funksiyalarının xüsusiyyətlərinə görə işçinin cinsi müəyyənedici 

şərt olsun və ya Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq, həmin işlərə qadın 

əməyinin tətbiqi qadağan edilsin”.  

Beləliklə Qanun qadın əməyinin tətbiqinə qoyulan qadağaları tanıyır və bunu ayrı-seçkilik hesab 

etmir. 

Fikrimizcə  işə  qəbul  zamanı    “cinsi  müəyyənedici  şərtin”  müəyyən  olunması 



Konvensiyanın 11-ci maddəsinin tələbləri ilə ziddiyyət təşkil edir. 

 

Əmək Məcəlləsinin 241-ci maddəsində qadın əməyinin tətbiqi qadağan olunan iş yerləri və işlər 



göstərilir.  Maddədə  göstərilir  ki,  “Əmək  şəraiti  ağır,  zərərli  olan  iş  yerlərində,  habelə  yeraltı 

tunellərdə,  şaxtalarda  və  digər  yeraltı  işlərdə  qadın  əməyinin  tətbiqi  qadağandır”.  Belə  iş 

yerlərində  yalnız  zərərli  sayılmayan  (idarəetmə,  yerin  altına  enmə  zərurəti  olmayan)  işlərdə 

qadınlar  cəlb  edilə  bilər.  Həmin  maddədə  həmçinin  Məcəllədə  müəyyən  normalardan  artıq 

yüklərin daşınması tələb olunan işlərə qadınların cəlb olunması qadağan edilir. 

Əmək Məcəlləsinin 242.1. maddəsinə görə “Hamilə qadınların və 3 yaşına çatmamış uşağı olan 



qadınların gecə işlərinə, iş vaxtından artıq işlərə, istirahət, iş günü hesab edilməyən bayram və 

digər günlərdə işə cəlb edilməsinə, habelə onların ezamiyyətə göndərilməsinə yol verilmir”. 

 

Əmək münasibətlərində qadınlar üçün nəzərdə tutulan pozitiv tədbirlər və müdafiə mexanizmləri 



müasir  beynəlxalq  yanaşmalara  görə  effektiv  deyildir  və  bir  çox  hallarda  gender  bərabərliyinin 

təmin olunmasına deyil, əksinə onun məhdudlaşdırılmasına gətirir. 

Belə  ki,  qadınlar  üçün  iş  yerlərinin  və  işləmək  üçün  peşələrin  sayı  məhdudlaşır.  Həmiçinin 

qadınların  iş  vaxtının  natamam  olması  ilə  bağlı hüquqları  da  məcmu  iş  vaxtının,  buna müvafiq 

olaraq əmək haqqının azalmasına gətirir. 

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dövlət bu məhdudiyyətləri qadınların sağlamlığının, o cümlədən 

reproduktiv sağlamlığın mühafizəsinə yönələn pozitiv tədbirlər kimi nəzərdə tutur. BMT-nin 

Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğvi haqqında Konvensiyanın 4-cü maddəsinin 

2-

ci bəndidə göstərilir ki, “Iştirakçı dövlətlərin, hazırkı Konvensiyada təsbit edilən tədbirlər də 



daxil edilm

əklə, analığın mühafizəsinə yönəldilən xüsusi tədbirlər görməsi ayrı-seçkilik hesab 

olunmur”. Bel

ə olan halda qadınlar üçün iş yerlərinə və iş rejiminə dair məhdudiyyətlərin 

qo

yulması qadağanedici normalarla deyil, ağılabatanlıq və fərdi yanaşma əsasında həyata 



keçirilm

əlidir. Məhdudiyyət konkret halda və konkret şəxsə səriştəli tibbi rəy əsasında tətbiq 

edilm

əlidir. BMT  Konvensiyasının 11-ci maddəsinin d) iştirakı dövlət üzərinə  “hamiləlik 



dövründ

ə qadınların sağlamlığı üçün zərərli olduğu sübut edilən iş növlərində onları xüsusi 

müdafi

ə ilə təmin etmək” vəzifəsi qoyulur. Bu müddəada göstərilən hallarda  qadınların müəyyən 

işlərə çıxışına məhdudiyyətin qoyulması yolveriləndir, lakin bu zaman qadının müvəqqəti olaraq 

z

ərərli olmayan işlərə keçirilməsi imkanlarına baxılmalıdır. 



 

Hazırkı halda, qadınlar üçün əmək münasibətlərində nəzərdə tutulmuş imtiyazlar və digər pozitiv 

tədbirlərdə  (o  cümlədən  qadınların  sağlamlğının  mühafizəsinə  yönələn  məhdudiyyət  tədbirləri) 

ziyan  çəkən  tərəf  bir  çox  hallarda  qadınlar  olurlar.  Onların  iş  intensivliyi  azalır,  əmək  haqları 

aza

lır və potensial iş yerlərinin sayı azalır. 




Qadınlar üçün nəzərdə  tutulan imtiyazlara görə yaranan xərclər (Əlavə məzuniyyət, körpə uşağa 

qulluğa  görə  fasilələrin  verilməsi,  hamiləlik  dövründə  əmək  haqqı  saxlanılmaqla  qadın 

məsləhətxanasına  getmək  və  s.)  işəgötürənin  üzərində  olduğu  hallarda  isə  qadınlara  qarşı  gizli 

ayrı-seçkilik halları yaranır. İşəgötürənlər daha az xərclər tələb edən kişi işçilərə üstünlük verirlər. 



Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanun və Əmək Məcəlləsi 

qadınlarla münasibətdə pozitiv tədbirlər, o cümlədən pozitiv hesab olunan məhdudiyyətlər nəzərdə 

tutur. Bu isə sonda qadınların məşğulluğunun təmin olunmasına, onlara qarşı dolayı və gizli ayrı-

seçkilik  hallarının  olmasına  şərait  yaradır.  Qanunda  və  Əmək  Məcəlləsində  qadınları  belə  ayrı-

seçkilik hallarından mühafizə edə biləcək real mexanizmlər yoxdur. Hər iki normada yalnız belə 

halların  qadağan  olunması  göstərilir.  Parktikada  isə  (o  cümlədən  məhkəmə  praktikasında)  isə 

qadınlar ayrı-seçkilik hallarından müdafiə olunmaq üçün bu müddəalardan istifadə edə bilmirlər. 

Qanunda  və  Əmək  məcəlləsində  qadınlar  üçün  nəzərdə  tutulan  məhdudiyyətlər  isə  onların  iş 

tapmaq şanslarını azaldır.  

 

Azərbaycanda  əmək  münasibətlərində  qadınlar  üçün  nəzərdə  tutulan  imtiyaz,  güzəşt  və  pozitiv 



tədbir  qismində  tətbiq  olunan  məhdudiyyətlərin  tətbiqinin  əlavə  çətinlikləri  də  vardır.  Belə  ki, 

aqrar  sektorda,  ailə-kəndli  təssərüfatlarında,  qeyri  formal  əmək  bazarında  qanunvericiliklə 

müəyyən edilən bu güzəşt və məhdudiyyətlər tətbiq olunmur. Bu sahələrə dövlət nəzarətinin təmin 

olunması da praktiki baxımdan mümükün deyildir. 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun  qadınların  əmək 

münasibətlərində hüquqlarının təmin olunmasına yönələn müddəalarından biri də seksual qısnama 

ilə bağlıdır. Qanun işəgötürənlərin “cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin və seksual qısnamanın 

qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görmək” vəzifəsi qoyur. Qanunun qəbulu ilə əlaqədar Əmək 

Məcəlləsinə bir sıra əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. 

Əmək  Məcəlləsinin  12-ci  maddəsində  işəgötürənlərin  vəzifə  və  məsuliyyətləri  sırasına  “cinsi 

mənsubiyyətə  görə  ayrı-seçkiliyin  və  seksual  qısnamanın  qarşısını  almaq  üçün  lazımi  tədbirlər 

görmək” müddəası (Qanunda olduğu kimi) əlavə edilmişdir. 

Məcəllənin  31-ci  maddəsinə  kollektiv  müqavilələr  bağlanarkən  “iş  yerində  və  ya  işlə  əlaqədar 



olaraq seksual təhrik məsələlərinə dair izahat işi aparılmasına və informasiya verilməsinə yardım 

göstərilməsi  və  belə  təhriklərin  qarşısının  alınması,  işçiləri  bu  cür  davranışdan  qorumaq  üçün 

bütün lazımi tədbirlərin görülməsi” ilə bağlı müddəa əlavə edilmişdir. 

İş  yerində  seksual  qısnamaya  məruz  qalmış  qadın  həmçinin  işlədiyi  iş  yerində  əmək 

münasibətlərini davam etdirmək istəmədikdə onunla bağlanmış əmək müqaviləsinə ərizə yazdığı 

gün xitam verilməlidir. 

Əmək  Məcəlləsinin  195-ci  maddəsinə  edilən  əlavəyə  görə  işəgötürən  seksual  qısnamaya  məruz 

qalmış şəxs qarşısında maddi məsuliyyət daşıyır. 



 

Tövsiyələr 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanuna,  Əmək  Məcəlləsinə  və 

Əmək  mühasibətlərini  tənzimləyən  digər  normativ-hüquqi  aktlara  qadınların  əməyə  çıxışını 

məhdudlaşdıran  qarşısının alınmasına yönələn müddəalara yenidən baxılmalıdır. Qanunvericilik 

a

ktları beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmalıdır; 



 

Qadınların  işə  qəbulu  prosesində  ayrı-seçkilik  hallarına  məruz  qalmalarının  qarşısının  alınması 

üçün Əmək Məcəlləsində əlavə mexanizmlər nəzərdə tutulmalıdır. Hazırkı müddəalara əsasən işə 

qəbuldan ayrı-seçkilik zəmnində imtina almış qadınların ayrı-seçkilik qurbanı olmalarını sübut edə 

biləcək müddəa və mexanizmlər yoxdur. Məhz bu səbəbdən işə qəbul zamanı ayrı-seçkiliklə bağlı 

olan hər hansı məhkəmə praktikası yoxdur. 

 



Əmək  Məcəlləsində  qadınlar  üçün  iş  yerləri  və  iş  rejimi  ilə  bağlı  müəyyən  edilən 

məhdudiyyətlərin  qadağanedici  normalarla  müəyyən  edilməsi  məqsədəuyğun  deyildir  və 

beynəlxalq  tələblərlə  uzlaşmır.  Qadın  sağlamlığının,  o  cümlədən  reproduktiv  sağlamlığın 

mühafizəsi  ilə  bağlı  olan  məhdudiyyətlər  fərdi  yanaşma  üsulu  və  səriştəli  tibbi  rəy  əsasında 

müəyyən edilə bilər. Belə olan halda sağlamlığa, o cümlədən reproduktiv sağlamlığa təhlükənin 

olmaması  halda  qadınların  kişilərlə  bərabər  bütün  iş  yerlərinə  və  peşələrə  bərabər  çıxiş  imkanı 

təmin oluna bilər. 

 

Qanunun 10.4. mad



dəsinə yenidən baxılmalıdır və bu maddə Konvensiyanın 11-ci maddəsində əks 

olunan m


üddəalarla uyğunlaşdırılmalıdır; 

 

Qanunun 



3.2.3. maddəsi Ailə Məcəlləsinin 10.1 maddəsinə uyğunlaşdırılmalıdır.

 

 



 

3. 

Pensiya və nikah yaşına görə fərqlər 

 

Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanunun 3-cü maddəsində 

göstərilir ki, “Kişi və qadınlar üçün qanunla müəyyənləşdirilmiş fərqli pensiya və nikah yaşı”nın 

müəyyən olunması ayrı-seçkilik deyildir. 

 

Azərbaycan Respublikasının Əmək Pensiyaları Haqqında Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən kişi və 



qadınlara əmək pensiyası hüququndan istifadə üçün  fərqli yaş həddi müəyyən olunur. Qadınlar 

kişilərə nisbətdə 3 il tez əmək pensiyası hüququndan istifadə etmək (pensiyaya çıxmaq) hüququ 

vardır.  Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun  bu  fərqi  ayrı-

seçkilik hesab etmir və bunu qadınlara münasibətdə pozitiv tədbir olaraq nəzrədə tutur. 

 

Azərbaycan  Respublikası  Ailə  Məcəlləsində  kişi  və  qadınlar  üçün  nikah  yaşı  fərqli  müəyyən 



olunmuşdur. Məcəllənin 10-cu maddəsində qadınlar üçün nihaka daxil olmaq üçün minimal yaş 

17, kişilər üçün 18   yaş müəyyən olunmuşdur. BMT-nin Qadınlara Qarşı Ayrı-seçkiliyin Bütün 

Formalarının Ləğv haqqında Konvensiyanın tələbinə əsasən müvafiq BMT Komitəsi bu halı ayrı-

seçkilik  kimi  qiymətləndirmiş  və  Azərbaycan  Hökumətinə  Məcəllənin  bu  maddəsini 

Konvensiyanın  tələblərinə  uyğunlaşdırmaq  üçün  tövsiyyə  vermişdir.  15 noyabr 2011-ci 

il tarixlind

ə qüvvəyə minmiş qanunla Məcəlləyə dəyişiklik edilmiş və yaş həddi kişi və qadınlar 

üçün b


ərabərləşdirilmişdir. 

Bununla bel

ə, Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanun Məcəllənin 

tələblərinə  uyğunlaşdırılmamışdır.  Lakin,  hazırda    rəsmi  nikaha  daxil  olmaq  üçün  Ailə 

Məcəlləsinin tələbi tətbiq olunur. 

 

 



Tövsiyələr 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun  3.2.3  maddəsi  Ailə 

Məcəlləsinin 10-cü maddəsinə uyğulaşdırılmalıdır. 

 

 



4. 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunda  gender 

bərabərliyinin təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulan dövlət siyasəti ilə bağlı müddəalara dair 

 

Qanunun 5-

ci  maddəsində  Gender  bərabərliyinin  təmin  edilməsi  üzrə  dövlət  siyasətinin  əsas 

istiqamətləri verilmişdir. 

Bu müddəalar aşağıdakılardır: 

 



 

Gender 



bərabərliyinin  təmin  edilməsi  üçün  normativ  hüquqi  bazanın  formalaşdırılması, 

təkmilləşdirilməsi və inkişafı; 

 

Normativ hüquqi aktların gender ekspertizasından keçirilməsi; 



 

G



ender  bərabərliyinin  təmin  edilməsi  üçün  dövlət  proqramlarının  hazırlanması  və  həyata 

keçirilməsi; 

 

Gender bərabərliyi mədəniyyətinin təbliği. 



 

Gender b


ərabərliyinin təmin edilməsinə yönələn hüquqi bazanın formalaşdırılması nəzərdə tutulsa 

da  qanunyaratma  praktikasında  yalnız  birbaşa  ayrı-seçkiliyin  qarşısının  alınmasına  yönələn 

müdd

əalar  daxil edilməklə  kifayətlənilir.  Azərbaycan  Respublikası  qanunvericiliyində  qadınlara 



münasib

ətdə hər hansı birbaşa ayrı-seçkiliyə gətirə biləcək müddəalar yoxdur və qadınlara üstün 

hüquqların verilməsi pozitiv tədbir hesab edilir. Bununla belə qanunvericiliyin, hər hansı ictimai 

siyas


ətin tətbiqinin nəticəsi qadınlara münasibətdə dolayı ayrı-seçkilik hallarına gətirə bilir. Məhz 

bu  baxımdan  hüquqi  baza  yaradılarkən  yalnız  birbaşa  ayrı-seçkiliyi  aradan  qaldıran  müddəalar 

daxil edilm

əklə  kifayətlənmək düzgün  deyildir. Qanunda normativ  hüquqi  aktların  gender 

ekspertizasından keçirilməsi nəzərdə tutulsa da daha sonra qəbul olunmuş və üstün qüvvəyə malik  

Normativ-

Hüquqi aktlar haqqında Konsititusiya Qanunda belə ekspertizanı nəzərdə tutan birbaşa 

müddəa yoxdur. Konstitusiya qanununun 45.1.7. maddəsində “hüquqi, linqvistik, maliyyə və digər 

z

əruri ekspertizaların keçirilməsi” nəzərdə tutulur. Konstitusiya Qanununun qüvvəyə mindiyi (21 



dekabr 2010-cu il) vaxtdan h

ər  hansı  qanun  layihəsinin  gender bərabərliyinin təmin  olunması 

nöqteyi-n

əzərindən ekspertizasının keçirilməsi halı bəlli deyildir. Konstitusiya Qanununda hüquqi, 

linqvistik,  sui-istifad

ə  amilinin olub-olmamasının  məcburi  ekspertizasının  keçirilməsi nəzərdə 

tutulsa da,  gender v

ə  ümumiyyətlə  birbaşa  və  dolayı  ayrı-seçkilyə  gətirən müddəaların  olub 

olmamasının  ekspertizası  nəzərdə  tutulmur. Belə  olan halda Gender  (kişi  və  qadınların) 

bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunda  normativ-hüquqi  aktların  gender  ekspertizası, 

həmçinin  layihələrdə  birbaşa  və  dolayı  ayrı-seçkilik  hallarına  gətirən  müddəaların  olub-

olmamasının  məcburi  ekspertizası  nəzərdə  tutulmalıdır.  Konstitusiya Qanununun 47-ci 

maddəsində  göstərilir  ki,  “Azərbaycan  Respublikasının  qanunvericilik  aktları  ilə  səlahiyyətlər 

verilmiş  digər dövlət  orqanının  qərarı  ilə  normativ  hüquqi  aktın  layihəsi  başqa  ekspertizadan 

(maliyy

ə, iqtisadi, ekoloji, kriminoloji və  s.) keçirilə  bilər”.  Göründüyü kimi belə  ekspertizalar 

m

əcburi olan ekspertizalar sırasına daxil deyildir, lakin hətta gender ekspertizası  qeyri-məcburi 



ekspertizalar sırasına da daxil edilməmişdir. 

 

 



 

Gender  bərabərliyi  mədəniyyətinin  təbliği  aktual  problemdir.  Qanunda  bununla  bağlı  dövlət 

siya

sətinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri Dövlət Komitəsi, 



bir 

sıra beynəlxalq qurumlar və vətəndaş cəmiyyəti təsisatlarının həyata keçirdiyi layihələrin bir 

hissəsi gender mədəniyyətinin təbliğı, gender bərabərliyinin qarşısını alan streotiplərin və adətlərin 

aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Bununla belə Qanunda bu siyasətin əsas istiqamətləri və həyata 

keç

irilmə mexanizmləri açıqlanmır və ya ümumi şəkildə verilir.  



 

Tövsiyy

ələr 

 

Normativ-

Hüquqi  aktlar  haqqında  Konstitusiya  Qanunda  Normativ  hüquqi  aktların  gender 

ekspertizası,  ekspertizanın  məcburi qaydada keçirilməsi nəzərdə  tutan hal kimi nəzərdə 

tutulmalıdır. Bununla bağlı Konstitusiya Qanununa əlavə və dəyişikliklər edilməlidir. Konstitusiya 

Qanununda h

əmçinin,  birbaşa  və  dolayı  ayrı-seçkilik  halları  ilə  bağlı  məcburi  ekspertizanın 

n

əzərdə tutulması məqsədəuyğundur. 



Gender b

ərabərliyinin təmin  olunmasına  yönələn Normativ-hüquqi  aktlar  hazırlanarkən gender 

z

əmnində birbaşa ayrı-seçkilik halları ilə yanaşı dolayı ayrı-seçkilik hallarına gətirən müddəaların 



olub-

olmamasının  ekspertizasının  keçirilməsi ilə  yanaşı  belə  norma layihələrinin  geniş  maraqlı 




t

ərəflərlə, o cümlədən gender məsələləri üzrə  ixtisaslaşmış  vətəndaş  cəmiyyəti təsisatlarının 

iştirakı ilə ictimai müzakirəsinin keçirilməsi məqsədə uyğundur. Lakin Qanunda, qanunun tətbiqi 

il

ə  bağlı  maraqlı  tərəflərlə, o cümlədən qeyri-hökumət təşkilatları  ilə  hər hansı  əməkdaşlığı 



əyyən edən müddəalar yoxdur. Qanuna Vətəndaş  cəmiyyəti ilə  əməkdaşlıq  formalarını  əks 

etdir

ən müddəalar daxil edilməsi məqsədəuyğundur. 



  

  

5.



Təhsildə ayrı-seçkiliyin ləğvinə yönələn tədbirlər 

 

Qadınlara  qarşı  ayrı-seçkiliyin  bütün  formalarının  ləğvi  haqqında  BMT  Konvensiyasının 

10-

cü maddəsində göstərilir ki, “Iştirakçı dövlətlər qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin ləğv edilməsi 

üçün bütün müvafiq t

ədbirləri görürlər ki, onlara təhsil  sahəsində  kişilərlə  bərabər səviyyədə 

hüquqlar t

əmin etsinlər,  əsasən də,  kişi  və  qadınların  bərabərliyi  əsasında  aşağıdakıları  təmin 

etsinl

ər” 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunun  13-cü  maddəsində 

aşağıdaklar göstərilir: 

 



Dövlət  kişi  və  qadınlara  təhsil  hüququnun  həyata  keçirilməsi  üçün  bərabər  imkanların 

yaradılmasını təmin edir. 

 

İşəgötürən  kişi  və  qadınlara  əsas  və  əlavə  təhsil  almaq,  təhsillə  bağlı  məzuniyyət  hüququndan 



istifadə etmək üçün bərabər şərait yaratmalıdır. 

 



D

övlət  mülkiyyət  növündən  asılı  olmayaraq,  bütün  təhsil müəssisələrinə  qəbulda,  tələbələrin 

təqaüdlə təmin edilməsində, tədris planının seçilməsində və biliyin qiymətləndirilməsində kişi və 

qadınlar üçün bərabər imkanlar yaradılmasını təmin edir.



 

 



 

Dərsliklər gender bərabərliyi prinsipinə əsaslanmalıdır. 

 

Təhsil  haqqında  Qanunu  5.3.  maddəsində  göstərilir  ki,  “Dövlət  mülkiyyət  formasından  asılı 



оlmayaraq,  bütün  təhsil  müəssisələrinə  işə  qəbulda,  vəzifələrə  təyin  оlunmada  və  ya  seçilmədə, 

əməyin  stimullaşdırılmasında,  təhsil  müəssisələrinə  qəbul  olunmada,  təhsilalanların  təqaüdlə 

təmin edilməsində, iхtisasların seçilməsində, biliyin qiymətləndirilməsində, məzunların işlə təmin 

edilməsində,  təhsilin  növbəti  pillədə  davam  etdirilməsində,  iхtisasın  artırılmasında  və  təhsil 

sahəsində digər məsələlərdə kişilər və qadınlar üçün bərabər imkanlar yaradılmasını təmin edir” 

Göründüyü kimi 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun  Təhsil 

qanununun  müvafiq  maddəsini  təkrarlayır.  Hər  iki  qanunda  qadınların  təhsilə  çıxışı  və  təhsil 

sahəsində  əmək  fəaliyyətini  həyata  keçirmək  üçün  bərabər  imkanlara  dair  müddəalar  vardır. 

Bunlardan  Əlavə  Əmək  Məcəlləsi  də  işə  qəbul  və  əmək  münasibətlərində  qadınlarla  kişilərin 

bərəabər hüquq və imkanlar yaradılması ilə bağlı müddəalara malikdir və bu barədə yuxarıda bəhs 

edilmişdir. 

BMT Konvensiyası bütün sahələrdə olduğu kimi təhsil sahəsində də qadınlarla kişilərin bərəbər 

hüquqlara 

malik olmaları üçün qanunvericilik əsaslarının yaradılması ilə yanaşı, 

 

həmçinin,  onları  həm  təhsil  almaq,  həm  də  təhsil  sahəsində  bərabər  imkanların  olmasını,  eyni 



zamanda bu bərabərliyin faktiki təmin olunma məsələsini qoyur. 

Lakin 


Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında Qanun, Təhsil  Qanunu və s. 

qanunvericilik 

normaları təhsil sahəsində qadınlarla kişilərin bərabər hüquqlar müəyyən edilsə də 

bu normaların tətbiqi mexanizmləri mükəmməl deyildir. Qanunlarda qadınların təhsil sahəsində, 

xüsusən  də  təhsil  sahəsində  əməyə  çıxış  məsələlərində  bərabərliyin  yaradılmasını  faktiki  olaraq 

təmin edə biləcək müddəa və mexanizmlərə malik deyildir. Ölkədə qadınların təhsil göstəriciləri 

yüksək  hesab  oluna  bilər.  Belə  ki  son  əhalinin  siyahıya  alınması  göstəricilərinə  əsasən 

Azərbaycanda 20-54 yaş arasında olan  qadınların 76,8 %-i tam orta təhsilə, 11,7 %-i orta ixtisas 

təhsilinə,  12,5  %-i  ali  təhsilə,  6,9  %-i  ümumi  orta  təhsilə,  1%-i  isə  ibtidai  təhsilə  malikdir.  15 

yaşdan yuxarı olan qadınlar arasında təhsil göstəricisi 99,7% göstərilir. 




Təhsil  sahəsində  çalışan  işçilərin  80%-dən  çoxunu  qadınlar  təşkil  etdiyi  halda  təhsilin  idarə 

olunmasında,  o  cümlədən  təhsil  sahəsində  rəhbər  vəzifələrdə  bu  yüksək  göstərici  saxlanılmır. 

Təhsil sahəsində rəhbər vəzifələrdə kişilər üstünlük təkil edir və bu bütün səviyyələrdə belədir. 

Bu baxımdan müvafiq qanunvericilik, təhsil sahəsində tam bərabərliyi təmin edə bilməmişdir.  

Məsələn  Qanunun  13.4  maddəsində  göstərilir  ki,  “Dərsliklər  gender  bərabərliyi  prinsipinə 

əsaslanmalıdır”.  Bununla  belə  dərsliklərin  hazırlanması  zamanı  gender  bərabərliyi  prinsiplərini 

xüsusi olaraq təbliğ və təşviq edən materiallar  (hekayə, tapşırıqlar və s.) kifayət qədər deyildir. 

Ümumiyyətlə  dərsliklərin  gender  bərabərliyinin  təbliği  baxımından  uyğunluğunun  ekspertizası 

keçirilmir.  Ümumiyyətlə  gender  mədəniyyəti  “patriarxal  dəyərlərin”,  o  cümlədən  ailə-məişət 

münasibətlərində bir cinsin hökümran mövqeyinin zəiflədilməsi istiqamətinə yönəlməmişdir və bu 

mədəniyyətin formalaşdırılması üçün sistemli fəaliyyətlər yoxdur. 



 

Tövsiyyələr 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunda,  Təhsil  Qanununda  və 

digər  müvafiq  normativ  hüquqi  aktlarda  qadınların  təhsilə  çıxışı  və  təhsil  sahəsində  karyera  ilə 

bağlı  bərabər  hüquqlarla  yanaşı,  bu  hüquqların  faktiki  təminatına  yönələn  müddəalar  da  yer 

almalıdır. Bu baxımdan müvəqqəti xarakterli pozitiv tədbirlərin (kvota və s.) nəzərdə tutulması da 

məqsədəuyğundur. 

 

Dərsliklər  hazırlanarkən  onların  gender  bərabərliyi  prinsiplərinə  əsaslanması  üçün  xüsusi 



ekspertiza  təmin  edilməlidir.  Hazırkı  dərsliklər  gender  bərabərliyi  və  qadın  iştirakçılığı 

prinsiplərinin öyrənilməsi və təşviqi üçün zəruri və kifayət qədər uyğunlaşdırılmamışdır. 

 

 

6.

Tibbi xidmətlərə çıxış 

 

Konvensiyanın  12-ci  maddəsi  qadınların  tibbə  çıxışında  bərabərlik  hüququnun  təmin  olunması, 

habelə hamiləlik dövründə qadınların müxtəlif xidmətlərlə təmin edilməsi üçün iştirakçı dövlətlər 

qarşısında öhdəliklər qoyur.  

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunda  qadınların  səhiyyə 

xidmətlərindən  istifadəsi,  xüsusən  hamilə  qadınların  müxtəlif  tibbi  xarakterli  xidmətlərlə  təmin 

edilməsi ilə bağlı müddəalar  yoxdur. Qanunda  həmçinin qadınların tibbi sahələr üzrə karyerası, 

məşğulluğu ilə bağlı da ayrıca müddəalar yoxdur. 

Bununla  belə  qadınların  səhiyyə  xidmətləri  sahəsində  hüquqları  digər  qanunvericilik  aktları  ilə 

tənzimlənir.  “Əhalinin  sağlamlığının  qorunması haqqında”  Qanunda  bununla  bağlı  xeyli 

müddəalar vardır. 

Qanunun 17-ci mad

dəsində göstərilir ki, “Hər bir qadın hamiləlik  dövründə,doğuş və doğuşdan 

sonrakı dövrdə dövlət səhiyyə sisteminin müəssisələrində ixtisaslaşdırılmış tibbi yardımla pulsuz 

təmin olunur”. 

Həmin qanunun 17-1 maddəsində göstərilir ki, “Məişət zorakılığından zərər çəkmiş şəxslər dövlət 



səhiyyə sisteminin müəssisələrində ixtisaslaşdırılmış tibbi yardımla pulsuz təmin olunurlar”. 

Qanunda qadınların ailə planlaşdırılmasında hüquqları və digər tibbi və salamatlıq məsələləri bu 

qanunla və digər normativ-hüquqi aktlarla tənzimlənir. 

 

 

7.

Mülkiyyət və digər sosial hüquqlar 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanunun  15-ci  maddəsində 

“ 

İqtisadi və sosial münasibətlərdə gender bərabərliyinin təminatları” ilə bağlı müddəalar əks 

olunmuşdur. 




Bu maddədə nəzərdə tutulanlar əsasən BMT Konvensiyasının 13 və 15-ci maddələrində göstərilən 

hüquqları əhatə edir.  

Qanunun 15-

ci maddəsində aşağıdakı müddaəalar verilmişdir: 

 



 



Dövlət kişi və qadınların mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsinə və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə 

məşğul olmaq üçün bərabər imkanların yaradılmasına təminat verir. 

 

Dövlət kişi və qadınların sosial təminat hüququnun həyata keçirilməsində, ünvanlı dövlət sosial 



yardımının və digər sosial güzəştlərin alınmasında bərabər imkanların yaradılmasına təminat verir. 

 

Azərbaycan  Respublikasının  Konstitusiyasında,  Mülki  qanunvericiliyində  mülkiyyət 

münasibətlərini  tənzimləyən  digər  normativ-hüquqi  aktlarda  qadınlar  və  kişilər  üçün  bərbər 

hüquqlar nəzərdə tutulmuşdur.  

Sosial  təminatların  müəyyən  olunması  və  verilməsində  qadınlar  üçün  müəyyən  imtiyaz  və 

güzəştlər müəyyən olunur. 

Ünvanlı Dövlət Sosial Yardımı müəyyən edilərkən cinsi mənsubiyyət əhəmiyyət kəsb etmir. 

 

 

8.

Birləşmə azadlığı 

 

Qanunun 16-



ci  maddəsində  göstərilir  ki,  “Siyasi  partiyalara, qeyri-hökumət  təşkilatlarına  və 

həmkarlar ittifaqlarına daxil olmaq kişi və qadınlar üçün eyni şərtlərlə açıq olmalıdır və onlar üçün 

bərabər imkanlar yaradılmalıdır”. Bununla belə qanun cinsi əlamətlərə görə yaradılan təşkilatlarda 

belə fərqlərin olmasını ayrı-seçklik hesab etmir. 

Qanunda əks olunmuş bu müddəa da Konstitusiya, Siyasi Partiyalar, Qeyri-hökumət Təşkilatlar 

(ictimai  birliklər  və  fondlar)  Haqqında  Qanun,  Həmkarlar  İttifaqları  haqqında  Qanun  və  s. 

müvafiq  qanunvericilik  aktlarında  müəyyən  edilmiş  hüqudur.  Birləşmə  azadlığına  hər  hansı 

əlamətə görə, o cümlədən cinsi əlamətə görə fərqlər qoyulması qadağan olunur.   

 

Bu müddəanın praktikada tətbiqində hər hansı problem yoxdur. 



 

 

9. 



Qanunun icrasına nəzarət mexanizmləri 

 

Qanunun 19 və 20 maddələrində Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” 



Qanunun icrasına nəzarətin həyata keçirilməsinə məsul olan dövlət orqanı barədə və bu orqanın 

Milli  Məclisə  illik  hesabat  təqdim  etmək  öhdəliyi  əks  olunmuşdur.  Azərbaycan  Respublikası 

Prezidentinin  qanunun  tətbiqi  ilə  əlaqədər  imzaladığı  29  noyabr  2006-cı  il  tarixli  Fərmanda 

göstərilir ki,  



 “

Müəyyən  edilsin  ki,  “Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında” 

Azərbaycan  Respublikası  Qanununun  19-cu  maddəsində,  20-ci  maddəsinin  adında  və  mətnində 

nəzərdə  tutulmuş  “müvafiq  icra  hakimiyyəti  orqanı”nın  səlahiyyətlərini  Azərbaycan 

Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri  üzrə Dövlət Komitəsi həyata keçirir”. 

 

Bu  müddəaların  Qanunda  əks  olunması  müsbət  haldır,  bununla  belə  qanun  nəzarət  orqanına 

qa

nunun pozulması halıda hər hansı tədbir görmək (sanksiya, xəbərdarlıq və s.) hüququ vermir. 



Nəzarəti  həyata  keçirən  dövlət  orqanı  yalnız  Milli  Məclisə  (Parlamentə)  illik  hesabat  təqdim 

etmək mexanizmindən istifadə edir. 

 

 

 

 

 



10.

Yekun qənaətlər 

 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanun  gender  bərabərliyinin  və 



qadın  iştirakçılığının  təmin  olunması  ilə  bağlı  Azərbaycan  Respublikasının  digər  qanunvericilik 

aktlarından fərqli hüquqlar, qaydalar və prosedurlar müəyyən etməmişdir.  

BMT  Konvensiyasında  qadınlarla  kişilərin  faktiki  bərabərliyinin  təmin  edilməsi  üçün  bu  qanun 

hər hansı fərqli mexanizim və prosedurlar müəyyən etmir. Konvensiyanın mühüm müddəalarından 

bir hissəsi ilə bağlı, o cümlədən qadınların səhiyyə xidmətlərindən istifadəsi, qadın alveri, erkən 

nikahların,  qadınlara  qarşı  zorakılığın,  o  cümlədən  məişət  zorakılığının    qarşısının  alınması  ilə 

bağlı  hər  hansı  müddəalar  yoxdur.  Bu  mühüm  müddəaların  qanunda  əks  olunmaması  bu 

məsələlərin digər qanunvericilik aktları ilə tənzimlənməsi ilə bağlı deyildir. Belə olsaydı Qanuna 

daxil  edilmiş  əmək,  pensiya,  təhsil  və  s.  müddəalar  da  digər  qanunvericilik  aktları  ilə  daha 

mükəmməl şəkildə tənzimlənir.  

 

Qanun layihəsi hazırlanarkən mövcud qanunvericilik aktlarında əks olunmuş müvafiq müddəalar, 



sistemsiz şəkildə bu qanuna transformasiya edilmişdir.  

 

Qanunda qadınlara qarşı  dolayı ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılmasına yönələn hər hansı müdəalar 



yoxdur. Ümumiyyətlə  qanunda birbaşa və dolayı ayrı seçkilik anlayışları verilməmişdir. 

 

Bu  baxımdan  Qanun  yeni  redaksiyada  yenidən  hazırlanmalı,  qəbul  edilməli  və  bu  zaman  BMT 



Konvensiyasında əks olunan bütün hüquqların həyata keçirilməsini, və həyatın bütün sahələrində 

qadınlarla  kişilərin  faktiki  bərabərliyinin  təmin  olunmasına  yönələn  qaydalar,  mexanizmlər  və 

prosedura  

müəyyən edilməlidir. 

 

 

11. 

BMT Konvensiyasında əks olunmuş hüquqlar 

 

1-ci hiss



ə: Diskriminasiya (maddə1), Tədbirlər siyasəti (maddə 2),  Əsas  insan hüquqları və 

fundamental azadlıqlarının təminatı (maddə 3),  Xüsusi tədbirlər (maddə 4),  Cinslərin rolunda 

stereotipl

ər və mövhümat (maddə 5),  Qadın alveri və fahişəliyin qarşısının alınmasına dair 

öhd

əlik (maddə 6). 



2-ci hiss

ə: Siyasi və şəxsi həyat (maddə 7),  Təmsilçilik (maddə 8),  Vətəndaşlıq (maddə 9). 

3-cü hiss

ə: Təhsil (maddə 10),  Məşğulluq (maddə 11),  Sağlamlıq (maddə 12),  İqtisadi və sosial 

imtiyazlar (madd

ə 13), Kənd qadınları (maddə 14). 

4-cü hiss

ə: Hüquq (maddə 15),  Nigah və ailə həyatı (maddə 16). 



 

12. 

Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Qanununda  əks 

olunmuş hüquqlar 

 

Cinsi  mənsubiyyətə  görə  ayrı-seçkiliyə  yol  verilməməsi  (Maddə  3),   Seksual  qısnamaya  yol 

verilməməsi  (Maddə  4),  Gender  bərabərliyinin  təmin  edilməsi  ilə  bağlı  dövlət  siyasətinin  əsas 

istiqamətləri (Maddə 5), Gender bərabərliyinin təmin edilməsində dövlətin vəzifələri (Maddə 6), 

Əmək  fəaliyyətində  işəgötürənin  vəzifələri  (Maddə  7),  Cinsi  mənsubiyyətə  görə  ayrı-seçkiliyin 

aradan  qaldırılmasında  işəgötürənin  vəzifələri  (Maddə  8),  Əməyin  ödənilməsində  bərabərlik 

(

Maddə  9), Cinsi mənsubiyyətə  görə  ayrı-seçkiliyi  əks  etdirən  elan  (Maddə  1  0), Seksual 



qısnamaya  məruz  qalmış  işçilərə  qarşı  hər  hansı  təzyiqin  yolverilməzliyi  (Maddə  11), Əmək 

müqaviləsinin  ləğv  edilməsi  (Maddə  1  2),  Təhsil  hüququnun  həyata  keçirilməsində  bərabər 

imkanlar (

Maddə 1 3), Təhsil müəssisələrinin fəaliyyətində cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkilik 

(

Maddə  1  4),  İqtisadi  və  sosial  münasibətlərdə  gender  bərabərliyinin  təminatları  (Maddə  1  5), 



Siyasi partiyaların, qeyri-hökumət təşkilatlarının və həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyətində gender 


bərabərliyinin təminatları (Maddə 1 6),   Zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququ (Maddə 1 7), 

Qanunun pozulmasına görə məsuliyyət (Maddə 1 8). 



 

 

  



: wp-content -> uploads -> 2014
2014 -> «xalqların psixologiyası»
2014 -> Yeni tanı almış hastada ilk danışmanlık, anamnez, muayene ve laboratuar testleri
2014 -> “Azərkosmos” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Nizamnaməsinin və strukturunun təsdiq edilməsi haqqında
2014 -> Journey to Sacred India
2014 -> Qrup liderinin rol və funksiyaları, liderin mənimsədiyi nəzəri yanaşmadan, liderlik tərzindən və liderlik bacarıqlarından, aldığı təhsildən, etik qaydalara uyğun davranıb davranmayışından, şəxsiyyəti və fərdi xüsusiyyətlərindən təsirlənir
2014 -> Mühazirə Tarix, elm və fəlsəfə. Anlayışlar və ideyalar Keçmiş və Tarix
2014 -> Kişisel arzu, istek ve ihtiyaçları için ürünleri satın alan ya da satın alma kapasitesinde olan gerçek kişidir
2014 -> Lt scientific
2014 -> Microsoft Word Konflikt Gruppen Manus Q. doc
2014 -> Yazılı Bacarıqlar (yazma- oxuma)


Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə