İbrahimova Şəhla Mais qızı



Yüklə 71,44 Kb.
tarix25.06.2018
ölçüsü71,44 Kb.


BAKI UNİVERSİTETİNİN XƏBƏRLƏRİ 

№2    

 

Humanitar elml

ər seriyası   

 

2015 

 

 

 

 

 

UOT  070 

 

AZƏRBAYCAN XALQ CÜMHURİYYƏTİ DÖVRÜNDƏ  



HÜSEYN CAV

İDİN FƏALİYYƏTİ 

 

S.Q.HƏSƏNOVA 

Bakı Dövlət Universiteti 

journalisim. Bus.edu.az 

 

Hüseyn  Cavid Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə  ictimai, mədəni hadisələrin 

inkişafında  yaxından  iştirak  edib.  Bu  dövrdə  xüsusi olaraq əsərlər yazmasa da,  demokratik 

respub

likanın  ideyalarının  təbliğində  çox fəal  olmuşdur.  Yeni  yaranan  ədəbi birliklərin 

f

əaliyyətə  başlanmasında,  dərsliklərin  yazılmasında,  ədəbi  kommisiyaların  yaranmasında 

yaxından iştirak edən Hüseyn  Cavid nə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə, nə də ondan 

sonra heç bir siyasi partiyanın üzvü olmamışdır.   

 

Açar sözl

ər:  parlamentli respublika, ədəbi birlik, təbliğatçı,  ədəbi komissiya, dərs 

v

əsaiti 



         

1918-ci ild

ə türk-müsəlman Şərqində ilk dəfə olaraq parlamentli respub-

lika Az


ərbaycan Demokratik Respublikası quruldu. Azərbaycan Xalq Cümhu-

riyy


ətini elan etməklə  özünün milli dövlətini  yaratdı  və  onun atributlarını 

dünyaya tanıtmaqla özünütəsdiqə nail oldu.  

Demokratik prinsipl

ər üzərində  qurulmuş  Azərbaycan Xalq  Cümhu-

riyy

əti müstəqil və azad sözün zəruriliyini anlayaraq mətbuatın həmin dövrdə 



daha s

ərbəst fəaliyyətini təmin etmək və normal inkişafına təkan vermək üçün 

bu sah

ədə  bir  sıra  qanun  və  sərəncamlar qəbul edərək ilk dəfə  Azərbaycan 



oxucusuna azad sözün, azad m

ətbuatın nəfəsini duydurdu.  

“Haqqını  sən mübarizə  ilə  alarsan” söyləyən dövrün görkəmli  yazarı 

Hüseyn Cavid d

ə  azad söz, azad cəmiyyət  uğrunda  mübarizə  apararaq “Fü-

yuzat”dan Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə doğru yüksələn və ona əsas olan 

milli 


ədəbi hərəkatın” (15, 5) ən yaxın təbliğatçısı olmuşdu.   

Yaradıcılığını, amalını milli istiqlalın, türkçülüyün, turançılığın təbliğinə 

yön

əltmiş H.Cavid Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qələbəsini bütün varlığı 



il

ə dəstəkləmişdir. H.Cavid heç bir siyasi partiyanın üzvü olmamışdır. Əslində 

Hüseyn Cavid özü d

əfələrlə demişdir ki: “siyasət başqa, ədəbiyyat başqa”. Elə 

216 



ona gör

ə də, heç bir siyasi partiyanın nə üzvü olmuş, nə də onun siyasi ideya-

larına  rəvac  vermişdir.  Lakin  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə  ayrıca  əsər 

yazmasa da bu dövrd

ə ictimai, mədəni işlərdə çox yaxından köməklik etməsi, 

bir daha sübut edib ki, o, Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qələbəsini ürək-

d

ən alqışlamış və onun təbliğatcısı olmuşdur.   



Bildiyimiz kimi 

ədibin həyatı, yaradıcılığı çox ziddiyyətli, təzadlı dövr-

l

ərə təsadüf edir: çarizmin əsarəti, İstiqlal dövrü və Azərbaycanda Sovet haki-



miyy

əti dövrü. 

Cavid

şünaslar ədibin yaradıcılığının tədqiqini əsasən dörd dövrə bölürlər: 



“1. Çar rusiyası dövrü. 2. Azərbaycan Cümhuriyyəti dövrü. 3. Sovet hakimiy-

y

əti dövrü. 4. Müasir müstəqillik dövrü” (13, 5). 



Onu da qeyd ed

ək ki, bu dövrlərin hər birində tədqiqatçların, yazarların 

H.Cavid s

ənətinə,  şəxsiyyətinə  münasibəti özünəməxsus tərzdə  özünü  əks 

etdirir. Lakin sovet dövründ

ə hakim partiyanın siyasi-ideoloji istiqaməti baxı-

mından münasibətdə qərəzlilik özünü daha açıq şəkildə büruzə verir. Əqidəsinə 

sona kimi sadiq qalan 

ədib  əsərlərində  bolşevik  hakimiyyətinə  nifrətini  açıq-

aşkar nümayiş etdirdiyi üçün tənqidçilər onu əsasən “türkçüdür, islamçıdır” (7, 

26)  dey

ə günahlandırırdılar.  

Doğrudan  da,  H.Cavid  yaradıcılığı  başdan-ayağa  türkçülük,  turançılıq, 

müst


əqillik,  azadlıq  ideyalarının  təbliğinə  həsr edilib. Məhz elə  buna görə 

Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə istiqlal mövzusunda mühüm əsərlər 



y

azmadığına görə H.Cavidi qınamaq olmaz. Azərbaycan istiqlal məfkurəsinin 

formalaşmasında, müstəqil dövlətçilik ənənələrinin inkişafında mətbuatın apar-

dığı mübarizəni sona kimi dəstəkləyən və onun bütün ictimai-siyasi tədbirlərin-

d

ə fəallıq göstərən, təpədən-dırnağa türk amallı, türk qanlı türkçü olan H.Cavid 



“türkl

ərin tarixindən yazanda da Azərbaycanı,  onun  istiqlalını,  azadlığını 

unutmurdu”. Əslində H.Cavid o qədər dahi bir sənətkar idi ki,  “yalnız Azər-

baycan,  türk  dünyası,  möhtəşəm  Şərq deyil, bütün insanlıq  Cavidin  estetik-

f

əlsəfi platformasının içindədir” (10, 5).   



T

ədqiqatçıların böyük əksəriyyəti H.Cavidin “Azərbaycan Xalq Cümhu-

riyy

əti dönəmi  yaradıcılığının öyrənilməsinə məhz bu prizmadan baxmaq gə-



r

ək” olduğunu söyləyirlər (9, 49). Çünki milli istiqlalımızın ideoloqu M.Ə.Rə-

sulzad

ə də bu fikirdə olmuş və onun adını Azərbaycanın istiqlal mücahidləri ilə 



bir ç

əkərək “Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı” əsərində H.Cavidin yaradıcılığına 

xüsusi m

əhəbbətlə yanaşıb. Bu haqda Rəsulzadəşünaslar yazırdı: “Cavidi müa-

sir h

əyatın nəbzini tuta bilməməkdə təqsirləndirən sovet tənqidçilərindən fərqli 



olaraq o, mü

əllifin tarixi və bəşəri mövzulara müraciətini məqsədyönlü hesab 

edirdi.  Ədib  H.Cavidin  “Topal  Teymur”  pyesini,  türk tarixini səhnəyə  gətir-

m

əklə “milliyyət” hissini təbliğ edən bir əsər kimi qiymətləndirirdi  (14, 417).  



M.Ə.Rəsulzadə bu əsərində H.Cavid yaradıcılığına sovet tənqidçilərindən 

f

ərqli mövqedə  yanaşaraq  obyektiv  qiymətini  vermiş  “Topal  Teymur”,  “Pey-



ğəmbər”, “Uçurum”, “İblis”, “Səyavuş” əsərlərini təhlil edərək yüksək dəyər-

l

əndirmişdir.   



217 


Mühacir 

ədəbiyyatşünas alim Mustafa Haqq Türkəqulu da “Azərbaycanlı 

türk  şairi  Hüseyn  Cavid”  adlı  monoqrafiyasında  Cavidin  bu  illərdə  yazma-

masının  iki  obyektiv  səbəbi  olduğunu  qeyd  edir:  “Əvvəla Azərbaycan istiq-

lalını  elan  edərkən Cavid Azərbaycan  hüdudları  xaricində, yəni Tiflisdə  idi. 

İkincisi də, bu dövrdə Cavidin bütün həyatı boyu müztərib olduğu göz ağrıları 

şiddətlənmiş, heç bir şey  yazamaz və oxuyamaz olmuşdu. Yoxsa Cavid kimi 

mill


ətçi, vətənpərvər və enerjik bir şair belə məsud bir dövrdə susmazdı, daha 

doğrusu susamazdı” (12, 19). 

T

əəssüflər ki, 50-60-cı  illərdə  də  yazılan  tədqiqat  əsərlərinin  əksəriy-



y

ətində  “1918-ci ildən sonra uzun bir müddət Cavid  yaradıcılığında ağır bir 

durğunluq,  böhran  yaranır.  1918-ci ildən  sonra  şair  ölkədə  və  beynəlxalq 

h

əyatda  baş  verən böyük tarixi-ictimai hadisələrə  son dərəcədə  laqeyd 



görünür” kimi (16) fikirl

ər söyləməklə  yanlışlığa yol verirdilər.  

H.Cavid Cümhuriyy

ət dövründə tamamilə susaraq bir kənara çəkilmişdir 

dem

ək də,  düzgün  olmazdı.  Çünki  H.Cavid  döyüşkən, mübariz, hürriyyəti, 



azadlığı sevən, coşğun bir şair idi. O, bu illərdə ədəbi mühitdən tam uzaqlaş-

mamış  ölkədə  baş  verən  ədəbi-mədəni, ictimai hadisələrdə  yaxından  iştirak 

etmişdir. Bunu o zaman Bakıda çap olunan dövrü mətbuatda verilən məqalələr 

v

ə informasiyalar, xatirələr, arxiv sənədləri də sübut edir.    



O, ölk

ədə  yeni  yaranan  “Yaşıl  qələm”  ədəbi cəmiyyətin  yaranmasına 

yardımçı  olmaqla  yanaşı,  o  zaman  fəaliyyətdə  olan  ədəbi  kommisiyaların 

işində  fəallıq  göstərmiş,  Azərbaycan müəllimlər  iclasında  idarə  heyətinə  üzv 

seçil

miş, iki ay sonra isə  pedaqoji fəaliyyətindəki fəallığı  nəzərə  alınaraq 



Az

ərbaycan Müəllimlər Konfransında Təlifat heyətinə seçilir, Bakıda hazırlıq 

kurslarında  ədəbiyyatdan dərs deyir, az bir müddət  qız  məktəbində  şəriət 

əllimi işləyir, Darülmüəllimin –Bakı Müəllimlər Seminariyasında dərs verir, 



A.Şaiqlə  birlikdə  1919-cu ildə  “Ədəbiyyat  dərsləri”  adlı  dərslik yazaraq, 

hökum


ət mətbəəsində çap etdirmiş və s.  

Bütün bunlar dem

əyə haqq verir ki, H.Cavid həm də xalqının yüksəlişi 

yolunda mübariz

ə  aparmış  maarifçidir.  Oxumağı-yazmağı  qızların  ən gözəl 

ziyn


əti hesab edən publisist bu mövzuya həsr etdiyi həm publisist məqa-

l

ələrində, dram əsərlərində, həm də  “Elmi bəşər”,  “Qız  məktəbində” kimi 



şeirlərində  maarifçilik  ideyalarını  geniş  təbliğ  edirdi.  Bütün  həyatını  maarif, 

elm, 


ədəbiyyat və teatra bağlayan müəllif  əsərlərində mədəni yüksəlişi təmin 

etm


ək üçün məktəbin və  maarifçiliyin böyük əhəmiyyətə  malik  olduğunu 

dön


ə-dönə əks etdirmişdir. “...sənətkarın təbliğinə xüsusi əhəmiyyət verdiyi və 

ardıcıl  surətdə  müdafiə  etdiyi demokratik-humanist qənaətləri, həmçinin 

maarif

ə, mədəni tərəqqiyə  və  müasirləşməyə  çağıran  işıqlı  arzuları  içərisində 



el

ə  qiymətli, orijinal və  bədii təravətini itirməyən  cəhətlər  vardır  ki,  bunlar 

indiki h

əyatımız,  tərbiyəvi təlimimiz və  estetik  inkişafımız  üçün  xeyli 

faydalıdır” (Məsud Əlioğlu.”Şairin həqiqəti axtaran romantik gəncləri” (6).     

El

ə bu işlər bir daha sübut edir ki, Cavid Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 



dövründ

ə ən fəal ziyyalılardan biri kimi ölkədə baş verən bütün ictimai, mədəni 

218 



hadis

ələrdə, onların inkişafında yaxından iştirak etmişdir. Qaldı ki, “Ədəbiyyat 

d

ərsləri”  əsərinə, bu kitab ədəbiyyat nəzəriyyəsi  haqqında  Azərbaycanda ana 



dilind

ə yazılan ilk dərslik idi. Mənbələrdən belə bəlli olur ki, hətta H.Cavidin 

ən çox tənqidə məruz qaldığı 1920-30-cu illərdə belə bu kitab ən dəyərli dərs 

v

əsaiti kimi məktəblərdə işlədilib.  



T

ədqiqat  əsərlərindən və  xatirələrdən belə  bəlli olur ki, H.Cavid Mart 

faci

əsi zamanı əsir düşmüş və xoşbəxtlikdən salamat qalaraq Bakını tərk edə-



r

ək  İrana,  oradan  da  Naxçıvana  getmişdir.  Şairin  Mart  faciəsində  başına  gə-

l

ənləri ən yaxın qələm dostu A.Şaiq “Xatirələrim” əsərində qələmə alıb. Müəl-



lif H.Cavidin v

ə  S.Hüseynin bir möcüzə  nəticəsində  sağ  qaldığını  qələmə 

alaraq sonda qeyd edir ki: “...Hüseyn Sadiq il

ə  Cavid iki-üç gündən sonra 

Ənzəliyə  getdilər. Cavid oradan Təbrizə, Təbrizdən isə  Naxçıvana  getmişdi” 

(2, 205). 

Bu  zaman  Cavidin  Naxçıvanda  olması  haqqında  illər sonra ömür-gün 

yoldaşı  Müşgünaz  xanım  xatirələrində  yazırdı:  “...1918-ci  ilin  avqust  ayında 

evl

əndik. Cavid həmin  vaxt  Naxçıvanda  dərs deyirdi. Bir necə  aydan sonra 



Maarif idar

əsindən onu Bakıya dərs deməyə dəvət etdilər” (8, 49).   

Ədibin 1918-ci  ilin  ortalarından  1919-cu ilin əvvəllərinə  kimi,  Naxçı-

vanda “Rüşdiyyə” məktəbində dərs deməsi haqqında Lətif Hüseynzadənin xa-

tir

ələrindən: “Mən  Naxçıvanda  “Rüşdiyyə” məktəbində  oxuyurdum. H.Cavid 



bu m

əktəbdə dərs deyirdi. O, zahirən çox sakit və mülayim təbiətli idi. Lakin 

h

əmişə dalğın və fikirli görünərdi. Çox danışmağı sevməzdi. Heç vaxt sinifdə 



hirsl

ənməzdi (17).  

Cümhuriyy

ət dövründə istər Naxçıvanda, Tiflisdə, istərsə də Bakıda olan 

ədib  yalnız  yazmaqla  deyil,  həm də  ədəbi-ictimai tədbirlərdə, cəmiyyətlərdə 

çox  yaxından  iştirak  etməklə, pedaqoji fəaliyyətlə  məşğul  olmaqla  da  Cüm-

huriyy

ətin  ideyalarının  təbliğatçısı  idi.  Heç  də  təsadüfü deyil ki, akademik 



Yaşar Qarayev onun adını “Cümhuriyyəti ürəkdən dəstəkləyən və alqışlayan” 

(1, 111) 

ədiblərlə birlikdə çəkirdi.   

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi elə Cümhuriyyətin dövründə Parlamentin 

q

əzeti olan “Azərbaycan” (3) fəxrlə onu “Azərbaycanın bənam şairi” deyə oxu-



cularına  təqdim edirdi. H.Cavidin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə 

Bakıya  ilk  gəlişini  də  oxucularına  xəbər verən  “Azərbaycan” qəzeti 9 matr 

1919-

cu il tarixli sayında “Hüseyn Cavid əfəndinin vürudu” adlı məqaləsində 



yazırdı:  “...Bir  sənəyə  yaxın  bir  müddətdən bəri  biz  arzusunda  olduğumuz 

m

əşhur şair Hüseyn Cavid əfəndi həzrətləri yenidən şəhərimizə vürud etmiş və 



dün idar

əmizə  təşrif  gətirmişdi”  (4).  Deməli,  ədib  Bakıya  gələrkən ilk üz 

tutduğu yer də məhz Parlamentin qəzeti olan “Azərbaycan”ın redaksiyası olub.  

Q

əzet sonra da ədibin faliyyəti  haqqında  müntəzəm  olaraq  oxucularına 



m

əlumat veribdir. Məsələn, qəzetin 5 aprel 1919-cu il tarixli sayından oxuyu-

ruq:  “Qurtuluş”  məcmuəsi yenidən nəşrə  başlamış  və  aprelin birində  birinci 

sayısı  çıxmışdı.  Müqtədir  şairlərimizdən Hüseyn Cavid, Səlman Mümtaz və 

qeyril

əri kimi aləmi ədəbiyyat və mətbuatımızda mühüm mövqe tutan əfəndi-



219 


l

ərin gözəl əsərləri məcmuə sütunlarını təzyin edir” (5). 

Bütün bunlardan sonra q

ətiyyən irad tutmaq olmaz ki, H.Cavid Azər-

baycan Xalq Cümhuriyy

əti dövründə  susmuşdur.  Bildiyimiz  kimi,  bu  dövrdə 

siyasi  partiyalar  arasında  çox  gərgin mübarizə  gedirdi.  Milli müxtariyyat 

uğrunda  mübarizə  aparan  ziyalılar,  milli  ideoloqlar  əks  ideologiyanın  nüma-

y

əndələrinin müqavimətləri ilə  qarşılaşırdılar.  Doğrudur  Cavid  heç  bir  siyasi 



h

ərəkata  qoşulmasa  da,  heç  bir  siyasi  partiyanın  üzv  olmasa  da  Azərbaycan 

Xalq Cümhuriyy

ətinin qələbəsini ürəkdən,  şadyanalıqla  alqışlayanlardan  idi. 

“Hüriyy

ət! Ah, o məncə fəqət dadlı bir xəyal... Dünyada varmı hürr əcabə? İştə 



bir sual!...” söyl

əyən  ədib bir il sonra xəyal etdiyi hüriyyəti  daddı,  yaşadı. 

Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyəti quruldu  –  belə  bir qələbəni H.Cavid kimi 



azadlıq aşiqi necə alqışlamaya bilərdi?  

İstər  dramaturgiyasında,  istərsə  də  publisistikasında  millət, vətən, azad 

söz, azad c

əmiyyət,  türkçülük,  turançılıq  kimi  mövzular  üstünlük  təşkil  edən 

ədib hələ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qələbəsindən  əvvəl də bu ideya 

uğrunda mübarizə aparmışdır, sonra da. Hətta H.Cavid bolşeviklərin hakimiy-

y

əti dövründə də həmin mövzulara sadiq qalaraq yaradıcılığında davam etdirdi. 



Ümumiyy

ətlə, H.Cavid siyasətdən uzaq bir yaradıcı şəxs olub. “Siyasət 

rol oynayark

ən ədəbiyyat susur, təbii susmalıdır da” (11, 277) – söyləyən ədib 

bütün  türk  dünyasının  nicat  yolunu  yalnız  maarifi,  mədəniyyəti  inkişaf  etdir-

m

əkdə görürdü. 



Bütün bu deyil

ənlər bir daha sübut edir ki, H.Cavid dövrün görkəmli bir 

q

ələm  əhli və  ziyalısı  kimi  Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ölkəmizdə 



b

ərqərar olmasını hər vasitə ilə dəstəkləyib. Onun ideyalarının yayılması üçün 

əlindən gələni  əsirgəməyib. Ölkə  ərazisində  maarifin, elmin təbliği  üçün  ilk 

d

ərslik  hazırlayan  müəllif çox  yaxşı  başa  düşürdü  ki,  xalqın  azad,  xoşbəxt 



yaşaması  ilk  olaraq  onun  savadlanması  ilə  bağlıdır.  Cahil  insan  kor kimidir, 

elmli insan is

ə  daima  inkişaf  etmək üçün mübarizə  aparır.  H.Cavid  isə  bu 

mübariz


əni inqilablar, qanlar-qadalar yolu ilə deyil, mədəniyyət, inkişaf vasi-

t

əsilə  həyata kecirməyin tərəfdarı  idi.  Ona  görə  də,  Sovetlər dövründə  Şura 



inqilabını heç zaman dəstəkləmədi. 

 

 



ƏDƏBİYYAT 

1.

 



Az

ərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (ədəbiyyat, dil, mədəniyyət). Bakı: Elm. 1998, 300 s. 

2.

 

Abdulla. Ş. Xatirələrim. Bakı: Uşaq, 1961, 223 s. 



3.

 

“Az



ərbaycan” qəz., 1918, 14 noyabr  

4.

 



“Az

ərbaycan” qəz., 1919, 9 mart  

5.

 

“Az



ərbaycan” qəz., 1919, 5 aprel  

6.

 



“Az

ərbaycan” qəzeti, 1963, 6 mart  

7.

 

C



əfərov C. Hüseyn Cavid. Bakı: Azərnəşr, 1960, 262 s. 

8.

 



Cavidi xatırlarkən. Məqalə və xatirələr toplusu. Bakı: Yazıçı, 1982, 350 s. 

9.

 



Saraclı Ə. Azərbaycan yazıçıları cümhuriyyət dönəmində. Bakı: Elm, 2007, 420 s. 

10.


 

 Hüseyn C. Dram 

əsərləri. Bakı: Elm, 2012, 496 s. 

11.


 

 

Hüseyn C. Əsərləri. 6 cilddə. Bakı: Elm, 1985, 300 s. 



12.

 

 Türk



əqulu M.H. Azərbaycan türk şairi Hüseyn Cavid. İstanbul: 1963, 153 s. 

220 



13.

 

 M



əmmədova  S.  Hüseyn  Cavid  yaradıcılığında  tarixilik  və  müasirlik. Avtoreferat.  Bakı: 

BDU n


əş., 2013, 24 s. 

14.


 

 Müasir Az

ərbaycan ədəbiyyatı (dərslik) II cild. Bakı: BDU-nəşr, 2007, 562 s. 

15.


 

 V

əliyev Ş. “Füyuzat” ədəbi məktəbi”. Bakı: Elm və Təhsil, 2004, 453 s. 



16.

 

 “Kirovabad kommunisti” q



əz., 1957, 26 oktyabr  

17.


 

 

“Şərq qapısı” qəz., 1963, 2 mart  



 

ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ Г.ДЖАВИДА В ПЕРИОД АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ 

ДЕМОКРАТИЧЕСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 

 

С.Г.ГАСАНОВА 

 

РЕЗЮМЕ 

 

В  1918  году  впервые  в  тюркско-мусульманском  мире  была  основана  Азербай-



джанская  Демократическая  Республика  (АДР)  с  парламентской  формой  правления. 

Правда, Г.Джавид никогда не писал произведений, восхваляющих АДР, но это не меша-

ло ему быть одним из активных пропагандистов ее идей. Как один из основателей лите-

ратурного обьединения «Зеленое перо», он принимал активное участие в общественной, 

литературной  жизни  того  времени.  Г.Джавид  являлся  автором  учебных  пособий  для 

средних школ, был членом различных литературных комиссий. 

 

    


Ключевые слова: парламентская республика, литературное обьединение, про-

пагандист, литературная комиссия, учебное пособие 

                

H.JAVID’S ACTIVITY DURING THE PERIOD  

OF AZERBAIJAN DEMOCRATIC REPUBLIC 

 

S.G.HASANOVA 

 

SUMMARY 

 

In the year of 1918 the first parliamentary republic in the  Turkish-Muslim  East,  the 



Azerbaijan Democratic Republic  was established. Though H.Javid did not write any plays de 

voted to Azerbaijan Democratic Republic, he was the most active fighter of the ideas of demo-

cratic republic those years. As the 

creater of “Yaşıl qalam” (Green pen) literary association he 

took an activc part in all social and literary events of his period. He was the author of some 

manuals for schools and was a member of literary commission as well. 



    

Key  words: parliamentary republic, literary assosiation, propoganda, literary commis-

sion, manual  



 

221 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə