R usya’da m asal a raştirmalarinda



Yüklə 148,69 Kb.

tarix14.07.2018
ölçüsü148,69 Kb.


Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, XIV/1 (Yaz 2014), s.9-22.

 

 



 

R

USYA’DA 

M

ASAL 

A

RAŞTIRMALARINDA  

Ö

NCÜ 

B

İR 

İ

SİM:  

A

LEKSANDR 

N

İKOLAYEVİÇ 

A

FANASYEV 

A Leadıng Name In Folk Tale Researches In Russıa: 

Aleksandr Nikolaevich Afanasiev 

 

Muvaffak DURANLI

*

 

 



 

ÖZ 

Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev,  Rus  masallarını  derleyen  ve  yayınlayan  ilk 

Rus halk bilimcisidir, onun yayınladığı masalların bir kısmı Vladimir Dal tarafın-

dan derlenmiş, bazıları Rus Coğrafya Kurumu’nun arşivlerinden alınmış ve A. N. 

Afanasyev tarafından konularına göre gruplandırılmıştır. Onun ilk yayını 1855 ve 

1863  yılları  arasında  sekiz  fasikül  olarak  yayınlanmış,  bu  ona  Rusya’nın Grimm 

Kardeşleri  tarzında  bir  ün  kazandırmıştır.  Onun  çalışmalarının  Rus  kültür  tari-

hinde taşıdığı öneme karşın Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’in yaşamı yoksul-

luk içinde geçmiş, yayıncı karnını doyurmak için kütüphanesini bile satmak du-

rumunda kalmıştır. A. N. Afanasyev, 1871 yılında, kırk beş yaşında Moskova’da 

veremden öldü. 

Anahtar kelimeler; derleme, yayın, masal, efsane. 

 

ABSTRACT 

Aleksandr Nikolaevich Afanasiev was a Russian folklorist who recorded and pub-

lished  Russian  folktales  for  he  first  time.  Some  of  the  tales  published  by  him 

compiled by Vladimir Dahl, others taken form the archives of the Russian Geo-

graphical  Society and  grouped  by  Afanasiev  according  to  their themes. His  first 

collection was published in eight volumes between 1855 and 1863, earning him 

the reputation of a Russian counter art to the Brothers Grimm. Despite the fact 

that  his  works  carried  out  a  big  importance  for  the  history  of  Russian  culture, 

Afanasiev’s life ended in penury, even forcing to sell his library to enable himself 

to eat. In 1871 he died from tuberculosis in Moscow aged 45. 

Key words; record, publication, folktale, legend. 

 

 



                                                

*

 Doç. Dr., Ege Üniversitesi, Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, m_duranlı@hotmail.com 




MUVAFFAK DURANLI 

10 


Son  yıllarda  ülkemizde  yapılan  masallarla  ilgili  bilimsel çalışmalarda  sıkça  geçen  ad-

lardan  biri  Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev’dir.  Bu  adın  sıkça  anılmasının  nedenleri  ara-

sında, Rusya’da yapılan bütün masal çalışmalarında A. N. Afanasyev’in birincil kaynak ola-

rak kullanılmış olması yatmaktadır. Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’i bu derecede önemli 

kılan  unsur,  onun  Rus  masallarının  derlenmesi  çalışmalarında  öncü  bir  ad  olmasının  yanı 

sıra Rusya’da masal dışında da halk edebiyatının diğer türlerini sistematik olarak incelemiş 

ve  yayınlamış  olmasıdır.  Makalemizde  Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev’in  (1826-  1871) 

genel hatlarıyla hayatı ve onun masal derleme, inceleme alanındaki çalışmalardaki önemine 

değinilmeye çalışılacaktır. 

Bu  makaleyi  hazırlarken  “Kaynakça”yı  oldukça  sınırlı  tutmaya  çalıştığımı  söylemek 

zorundayım. Zira neredeyse masal incelemesi üzerine yazılmış Rusça çalışmaların hepsinde 

Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev’in  adı  geçmektedir.  Fakat  çalışmaların  içeriğinde 

Afanasyev’in masal yayını alanında ilk olması ve onun kaynakları zikredilmektedir. Bu ne-

denle makalede kaynak olarak kullandığımız çalışmalar, Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’i 

pek çok yönüyle inceleyen, onu sadece övmekle veya zikretmekle yetinmeyen kaynaklardır. 

Rus dilbilimcisi Boris Andreyeviç Uspenskiy, A. N. Afanasyev’i Alman Grimm kardeş-

lere  denk  görmektedir.  Ona  göre,  “Aleksey  Nikolayeviç  Afanasyev,    haklı  olarak  “Rus 

Grimm’i” olarak adlandırılmaktadır. Gerçekten de onun Rus halk masalları külliyatı, Grimm 

kardeşlerin Alman masal külliyatına çok benzemektedir. Daha da önemlisi, Grimm kardeşle-

rin yayınından sonra dünya masal literatüründe Afanasyev’in külliyatı gibi bir külliyat yer 

almamıştır”.

1

  



Uspenskiy’in bu tanımlaması belirli bir haklılık payına sahiptir. Afanasyev’in biriktir-

diği  (derlediği  değil)  malzemenin  tamamının  yayınlanmadığı,  bir  kısmının  daha  arşivlerde 

düzenlenmeyi beklediği sıklıkla Rus araştırmacılar tarafından belirtilmektedir. 

“Rus Grimm”i adlandırması diğer bilim adamları tarafından da kabul edilmiştir. Ayrıca 

Afanasyev’in Grimm kardeşlerin Rusya’daki takipçileri arasında yer aldığı da dile getirilmiş-

tir. Örneğin Yuri Sokolov, “Grimmlerin görüşleri…  Rus bilim adamları F. İ. Buslaev, A. N. 

Afanasyev ve O. F. Miller tarafından XIX. yüzyıl ortalarındaki çalışmalarında geliştirilmiş-

tir”


2

 diyerek, Grimm kardeşlerin Rusya’daki takipçilerinin “Mitolojik Ekolü”n geliştirilmesi-

ne katkıda bulunduklarını söyler. 

Aleksandr  Afanasyev’in  kendisi  de çalışmalarının Grimm  kardeşlerinin çalışmalarına 

benzetilmesinden ve onların Rusya’daki takipçileri arasında olmaktan hoşnut olmalıdır. Zira 

A. N. Afanasyev, masalların 1873 yılında yapılan birinci yayının birinci fasikülüne yazdığı 

önsözde  Almanya’daki  çalışmalara  ve  özellikle  Grimm  kardeşlere  olan  hayranlığını  açıkça 

belirtmektedir. A. N. Afanasyev, Grimm kardeşlerin emeğini duyduğu saygıyı ve masalların 

halk  edebiyatı  içindeki  önemini  şu  sözlerle  dile  getirmektedir.  “Halk  edebiyatının  çeşitli 

anıtları  (şarkılar,  atasözleri,  deyimler,  dualar,  alkışlar  ve  bilmeceler)  arasında  masallar  en 

seçkin yeri almaktadır. Halk edebiyatının bütün diğer anıtlarıyla içerik ve yapı bakımından 

                                                

1

 B. A. Uspenskiy, “Zavetnıe Skazki A. N. Afanasyeva”, İzbrannıe Trudı, c. 2, Moskova, 1994, s. 



129 

2

 Y. Sokolov, “Folklor”, Literaturnaya Entsiklopediya, 1939, c. II, Moskova, s. 778. 




                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  11 


sıkı bağlantılı ve eski efsaneleri icra eden masallar sanatsal ve etnografik açıdan pek çok il-

ginçlik içermektedir. Edebiyat tarihi, filoloji ve etnografi için zengin bir materyal olan halk 

masallarının  önemli  görevi,  uzun  zaman  önce  Alman  bilim  adamlarının  en  yeteneklileri 

tarafından fark edilmiş ve ortaya konulmuştur. Onlar sadece halk masal ve efsanelerini top-

lamakla kalmamışlar, aynı zamanda diğer halklarda aynı konuda yayınlanmış olan her şeyi 

güzel çevirileri ile Alman edebiyatına kazandırmışlardır… Elbette, Almanya’da olduğu gibi, 

halk edebiyatı anıtlarına böyle ciddi bir dikkat başka bir yerde gösterilmemiştir, bu açıdan 

Alman  bilim  adamlarının  yararlılığı  gerçekten  de  büyüktür,  halkın  yararı  için  ortaya  koy-

dukları bu soylu çalışma bizlere de yararlı bir örnek oluşturduğu için sevinmek gerekir”.

3

 



 

Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’in Yaşamı 

Çalışmaları ile Grimm kardeşlere benzetilen Aleksandr Afanasyev, ne yazık ki döne-

min  Rusya’sında  yönetim  tarafından  saygı  görmemiştir.  Üstelik  masal  çalışmalarının  yanı 

sıra  yürüttüğü  diğer  siyasi  eğilimli  yayıncılık  faaliyetleri  yüzünden  zor  bir  hayat  yaşamak 

zorunda kalan A. N. Afanasyev en verimli olacağı bir yaşta hastalanıp ölmüştür. 

Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev,  yaşadığı  kısa  hayatın  (1826-  1871)    bir  bölümünü 

kendisi  kaleme  almıştır.  Yazdığı  bu  biyografinin  giriş  cümlelerinde  neden  bunu  yazmaya 

gerek  gördüğünü  A.  N.  Afanasyev  şu  sözlerle  açıklar,  “Soylu  bir  insanın  yazdıkları,  eğer 

onun  çocukluğunu,  gençliğini  ve  yaşlılığını  kuşatan  zamanın,  içinde  olduğu  toplumun  ka-

rakteristik çizgilerini yansıtırsa oldukça ilginç olabilir”.

4

  

1826 yılında Boguçar kazasında (Voronej vilayetinin) doğan araştırmacı, hayatının ilk 



yıllarını bu küçük kazada geçirir. Daha sonra babasının görev yeri değişikliği nedeniyle aynı 

vilayetin  Bobrov  kazasına  taşınır.  On  bir  yaşına  kadar  bu  şehirde  eğitim  gören  A.  N. 

Afanasyev, okuma ve yazmayı kaza lisesi öğretmenlerinin birinin evinde öğrenir, sonra ise 

eğitimine  buradaki  iki  rahibin  yanında  devam  eder.  Rahiplerin  yanındaki  bu  eğitim,  daha 

çok dini içerikli olmakla birlikte aynı zamanda katı bir disipline de sahiptir. 

Bu eğitimin yararsızlığını anlayan Aleksandr Afanasyev’in babası, çocuğunu bu tür bir 

eğitimden alır ve bundan sonrası yine bir öğretmenin gözetiminde devam eder. 1837 yılında 

on bir yaşındaki A. N. Afanasyev, Voronej Vilayeti Gimnazyumu’nda eğitimine devam eder 

ve bu dönemi için gerçek bir eğitim olur. 1844 yılında Moskova Üniversitesi Hukuk Fakülte-

sine  giren  Afanasyev,  okulu  bitirdikten  sonra  Kasım  1849’da  Dış  İşleri  Bakanlığı  Moskova 

Birinci Arşivi’nde çalışmaya başlar”.

5

 



Aleksandr  Afanasyev’in  bu  döneme  kadar  olan  yaşantısı  ve  eğitimi,  dönemin  Rus-

ya’sındaki sıradan bir insanın yaşantısından pek de farklı değildir. Tek farklılık, onun baba-

                                                

3

 A. N. Afanasyev, “Predislovie k 1- mu vıpusku pervogo izdaniya Narodnıh russkih skazok”, 



Narodnıe russkie skazki A. N. Afanayeva,

 Moskova, Nauka, 1985, c. 3, ss. 345- 346. 

4

 T. F. Puhova, “A. N. Afanasyev i Voronejskiy Folklor”, Nasledie A. N. Afanasyeva i problemı 



Ego  İzuçeniya.  Materialı  Mejvuzovskoy  Nauçnoy  Konferentsii  k  175-  Letiyu  so  Dnya 

Rojdeniya, Voronej, 2003, s. 10- 11. 

5

 T. F. Puhova, 



agm, s. 14- 25. 


MUVAFFAK DURANLI 

12 


sının çocuklarının eğitimine verdiği önem ve evlerinde dönemi için zengin bir kütüphane-

nin olmasıdır. 

Gerçekte  A.  N.  Afanasyev’in  yeri  Dış  İşleri  Bakanlığı’nın  Arşivi  olmamalıydı.  Onun 

üniversite ile bağlantısı, bilimsel çalışma disiplini Afanasyev’e farklı bir kariyer sağlayabilir-

di, fakat Aleksandr Afanasyev’in muhalif tavrı onun üniversitede çalışmasına engel olmuştu. 

Üniversiteyi bitirdikten bir yıl sonra A. N. Afanasyev, “Gosudarstvennoe hozyaystvo 

Pri Petre Velikom” (Büyük Petro Döneminde Devlet Ekonomisi) adlı bir makale yayınladı. 

Bu  makale,  Moskova  Üniversitesi  Hukuk  Fakültesi  hocalarının  dikkatini  çekmiş  ve  A.  N. 

Afanasyev’e Rus Yasama Tarihi Bölümünde “XVI- XVII. Yüzyıllar Rusya’sında Ceza Huku-

kunun Gelişiminin Devlet Yapısına Etkisi” dersini okutma görevi verilmişti. Bu dönem üni-

versitesinde  devletin  kontrolü  hat  safhaya  ulaştığı  için  bu  dersin  Moskova  Üniversitesini 

teftiş eden Halk eğitim bakanı kont Sergey Uvarov’un denetiminde okutulma kararı ise bi-

lim üzerinde oluşturulan baskının kanıtı niteliğindeydi.

6

  



Dersi  bir  müfettişin  katılımı  ile  okutmak  ve  her  sözüne  müdahale  edilmesi  A.  N. 

Afanasyev’i oldukça tedirgin etmiş, Konta karşı çıkışları ise ne yazık ki üniversite kapılarının 

yüzüne kapanmasına neden olmuştu. 

“Üniversite  hocası  olma  umudunu  yitiren A.  N. Afanasyev.  Moskova  Ticari  Bilimler 

Akademisi’nde yasama hocası olmak için başarısız bir girişimde bulundu, daha sonra da Rus 

tarihi  ve  Rus  edebiyatı  dersini  vermek  üzere  Ennes  pansiyonuna  girdi…  1849  yılında 

Konstantin Kavelin’in desteği ile Dış İşleri Bakanlığı Moskova Birinci Arşivi’nde göreve baş-

ladı  ve 1855 yılında Devlet yazışmalarının onaylanması komisyonunun başkanlık görevine 

getirildi, 1862 yılına dek bu görevde kaldı. Arşivdeki bu on üç yıllık süre A. N. Afanasyev 

için  en  verimli  ve şanslı  dönemdi. Kazandığı  para  ailesini  geçindirmesine yetiyor,  bilimsel 

çalışmaları,  Moskova’daki  kültür  ve  bilim  çalışanlarıyla  aktif  iletişim  kurması  için  ona  ol-

dukça serbest zaman veriyordu”.

7

  

Mark Konstantinoviç Azadovskiy, K. D. Kavelin’in Afanasyev’in Moskova Üniversite-



si’nde  hocası  olduğunu  belirtmektedir.  Azadovskiy,  Konstantin  Kavelin’in  sadece  hukuk 

alanında  çalışmakla  sınırlı  kalmadığını  aynı  zamanda  halk  kültürünün  çeşitli  alanlarına  da 

ilgi duyduğunu belirtmektedir.  Ona göre, hocasının bu ilgisi Aleksandr Afanasyev’e de yan-

sımıştır.  Kavelin  ve  Afanasyev  arasındaki  dostluk  zaman  içinde  Konstantin  Kavelin’in 

Afanasyev’in hayatının her alanında koruyucu rolü üstlenmesine dönüşmüştür.

8

 



Hatta  A.  N.  Afanasyev’in  ilk  bilimsel  çalışması  olan  “Dopolneniya  i  Pribavleniya  K 

Sobraniyu Russkih Narodnıh Poslovits i Pritçey” adlı makalesi de K. D. Kavelin’in desteğiyle 

“Arhiv İstoriko- Yuridiçeskiy Svedeniy” (Moskova, 1850) adlı yayının ilk cildinde yayınla-

nır.


9

 

                                                



6

  L.  G.  Barag-  N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”,  Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 380. 

7

 L. G. Barag- N. V. Novikov, agm



, s. 381- 382. 

8

 M. K. Azadovskiy, İstoriya Russkoy Folkloristiki



, Moskova, 1963,  s. 72. 

9

 M. K. Azadovskiy, age



, s. 72. 


                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  13 


Aleksandr N. Afanasyev’in Arşiv görevi nedeni ile kazandığı serbest zaman onun ge-

rek tarih, yasama, edebiyat gerekse birincil ilgi alanı olan halk inançları üzerine çalışmaları-

na hız vermesini sağladığı söylenebilinir. 

Bu dönemde başta Moskova ve Peterburg olmak üzere farklı alanlardaki yazılara say-

faları ayırmış pek çok derginin çıktığı bilinmektedir. Afanasyev’ın yazılarına yer veren der-

giler arasında “Sovremennik”, “Oteçestvennıe Zapiski”, “Russkiy Vestnik”, “Biblioteka Dlya 

Çteniya”,  “Knijnıy  Vestnik”,  “Filologiçeskie  Zapiski”,  “Russkaya  Reç”,  “Bibliografiçeskie 

Zapiski”  ilk  sırada  yer  almaktadır.  Aleksandr    Nikolayeviç  Afanasyev,  bu  dergiler  dışında 

“Vremennik obşçestva istorii i drevnostey rossiyskih, arhiv istoriko- yuridiçeskih svedeniy o 

Rossii, izd. Kalaçeva”, “İzvestiya akademi nauk po otdeleniyu russkogo yazıka i slovestnosti”, 

“Çteniya  v  obşçestve  istorii  i  drevnostey  rossiyskh,  drevnosti  arheologiçeskogo  obşçestva” 

gibi yayınlarda da pek çok makalesini yayınlamıştır.

10

 

Aleksandr  N.  Afanasyev’in  bakanlıktaki  görevi  onun  bilimsel  çalışmaları  için  uygun 



bir ortam sağlamakla birlikte bazı kısıtlamalar da getiriyordu. Bakanlık çalışanı bir memur 

olarak  yayıncılık  yapması  mümkün  değildi.  O  da  “…  N.  M.  Şçepkin  ile  birlikte 

“Bibliografiçeskie  Zapiski”  adlı  derginin  yayınına  girişti.  Dergi  1858’de  (24  sayı),  1859  ve 

1861 yılları arasında (yılda yirmi sayı olmak üzere), oldukça küçük bir tirajla yayınlandı… 

Resmi  olarak  yayıncı  N.  M.  Şçepkin  (1860’a  kadar)  gözükse  de  gerçek  yayıncı  Aleksandr 

Afanasyev’di”.

11

 

Aleksandr Afanasyev’in hem kendi dergisinde hem de diğer dergilerde çıkan, çoğun-



luğu eleştirel nitelikli çalışmalar, onun bilimsel ortamlarda adının duyulmasına ve dönemin 

muhalif hareketi Dekabristlerle iletişim kurmasına yardımcı oldu. Dekabrist hareketin Mos-

kova bölgesindeki başkanlığını yurt dışında bulunan ünlü yazar A. İ. Herzen yapmaktaydı. 

Aleksandr  Afanasyev’in  yayın  organı  bu  dönemde  pek  çok  Dekabristin  yazılarına  da  yer 

verdi. Onun dergisine sürekli yazanlardan biri sürgündeki Dekabrist İ. D. Yakuşkin’in oğlu 

Yevgeniy İvanoviç Yakuşkin’di. Bu dergi ve onda muhalif bir grubun yazılarının yayınlan-

ması elbette yönetim tarafından da ciddi bir dikkatle izleniyordu.

12

 



Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’in mitoloji alanındaki çalışmaları Rus Coğrafya Ku-

rumu’nun ilgisini çekti ve bu kurumun üyeliğine seçildi. “Kurum, Afanasyev’e masal mater-

yallerini  yayınlanması  görevini  verdi. Coğrafya Kurumu’nun Arşivinden  yayınlanması  için 

75 metin verildi. Geri kalan materyaller diğer kaynaklardan toplandı. Afanasyev’in kendisi 

Voronej bölgesinden ondan fazla masal derlememişti… O Voronejli arkadaşlarının kayıtla-

rından da yararlandı. P. V. Kireevskiy’den sonra P. İ. Yakuşkin’in de kayıtlarını aldı. Sonun-

da atasözlerinin yayını üzerine yoğunlaşan V. İ. Dal de ona pek çok masal verdi”.

13

 



                                                

10

  L.  G.  Barag-  N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”, Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 382. 

11

 L. G. Barag- N. V. Novikov,



 agm,  s. 389. 

12

 L. G. Barag- N. G. Novikov, agm



, 396. 

13

 V. Y. Propp, Russkaya Skazka



, Leningrad, 1984. 76. 


MUVAFFAK DURANLI 

14 


Kurumun 23 Şubat 1852 tarihli bu kararı, Rusya’da masal yayını açısından önemli bir 

tarihtir.

14

 

Elbette Coğrafya Kurumu’nun böyle bir çalışma için A. N. Afanasyev’i seçmiş olması-



nın V. Propp’a göre haklı bir nedeni vardı. 

V. Propp, bu nedeni ve Kurum’un bu görevi A. N. Afanasyev’e vermesini şu şekilde 

açıklamaktadır. Afanasyev’de bir külliyat oluşturma fikri gerçekte 1851 yılında belirmiştir. 

O,  14  Ağustos  1851  yılında  devamlı  yazı  gönderdiği  dergilerden  biri  olan  “Oteçestvennıe 

Zapiski”nin  redaktörü  A.  A.  Kraevskiy’e  bu  düşüncesini  açıklamıştır.  Masal  metinleri  ve 

onların  incelenme  yazılarının  dergide  yer  alıp  alamayacağını  sormuştur.  Afanasyev,  A.  A. 

Kraevskiy’den olumlu bir cevap alsa da zaman içinde bir derginin böyle bir çalışma için ye-

terli  olmayacağını  düşünmüş  ve  bu  düşüncesini  ileri  bir  tarihe  bırakmıştır.  Afanasyev’in 

masal yayınına girişme isteğinin Coğrafya Kurumu tarafından bilinmesi ve ayrıca bu zaman 

kadar masal olmasa da halk edebiyatının diğer türleri ve mitoloji üzerine çalışmaları Coğraf-

ya Kurumu’nun ilgi alanında olmuştur.

15

 



Propp, Coğrafya Kurumu’nun Afanasyev’i seçmiş olmasını haklı bulsa da, Afanasyev’i 

gerçek bir derlemeci değil, iyi bir yayıncı olarak gördüğünü belirtmektedir. Ona göre, “Ma-

salların  ilk  olarak  yayınlanmasının  en  büyük  temsilcisi V.  İ.  Dal  olmuştur.  Dal  bilinçli  bir 

şekilde halk masallarını işlemiş ve onları yayınlamıştır. O iki kitap çıkarmıştır… Bu çalışma-

lar folkloristler tarafından ilgi görmemiş ve sanatsal bakış açısından çok zayıf bulunmuştur. 

Bunun yanı sıra Dal’in elinde çok fazla masal derlemesi vardır. Biz, Dal’in Afanasyev’e ken-

disinin ve diğer kişilerin derlediği binlerce masal metnini verdiğini biliyoruz”.

16

 



Afanasyev, çalışmalarına yazdığı önsözlerde V. İ. Dal’in kendisi için ne kadar verimli 

olduğunu defalarca belirtmiştir.  

A.  N.  Afanasyev  “Narodnıe  Russkie  Skazki”nin  ilk  yayınının  dördüncü  fasikülüne 

yazdığı önsözde “Sonuç olarak belirtmeliyim ki, V. İ. Dal’in  derlediği bazı masallar  çok il-

ginçtir, ne yazık ki onlar içeriğindeki yapı nedeniyle yayınlanamaz. Bu tür masalların kah-

ramanları daha çok rahipler ve  ırgatlardır” diyerek, Dal’in verdiği bütün malzemeyi kulla-

namadığını, ama bir kısım malzemeyi de yayın için düzelttiğini belirtmiştir.

17

  



Sonunda başta V. İ. Dal’in verdiği malzeme olmak üzere elde edilen kaynak Aleksandr 

Nikolayeviç  Afanasyev  tarafından  incelenerek  yazıya  aktarılmış  ve  artık  yayın  aşamasına 

gelinmiştir.  

 Rus Halk Masallarının ilk yayını 1855- 1863 yılları arasında sekiz fasikül olarak çık-

mıştır, bu fasiküllerden ilk üç fasikül Afanasyev hayattayken üç kez, dördüncü fasikül ise iki 

kez yayınlanmıştır. 

18

 

                                                



14

 V. Y. Propp, “Predislovie”, Russkie Narodnıe Skazki A. N. Afanasyeva, Moskova, 1957, s. 23. 

15

 V. Y. Propp,  “Predislovie”, Russkie Narodnıe Skazki A. N. Afanasyeva, Moskova, 1957, s. 22. 



16

 V. Y. Propp, Russkaya Skazka



, Leningrad, 1984.  s. 74. 

17

 Afanasyev, age, 1884- 1985, III cilt, s. 355. 



18

 L. G. Barag- N. V. Novikov, “Primeçaniya”, Narodnıe Russkie Skazki A. N. Afanasyeva, 3 cilt, 

Moskova, Nauka, 1984, s. 432. 



                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  15 


Bir taraftan masalların yayına hazırlanmasıyla ilgilenen A. N. Afanasyev, diğer taraf-

tan  da  o  güne  kadar  zengin  bir  arşive  dönüşen  efsanelerin  yayın  çalışmalarına  başlamıştır. 

Onun tarafından derlenen, bir araya getirilen efsaneler, ilk olarak 1859 yılında Moskova’dan 

birkaç  ay  önce  Londra’da  A.  N.  Afanasyev’in  “Narodnıe  Russkie  Legendı,  Sobrannıe  A.  N. 

Afanasyevım. İzdanie Polnoe” adıyla yayınlanmıştır. Bu yayın, A. N. Afanasyev’in yurt dı-

şında yayınlanan ilk çalışmasıdır. A. N. Afanasyev’in bu dönemde ki siyasi oluşumlar içinde 

aktif bir rol alan arkadaşı G. İ. Kasatkin. yurt dışına çıkışında Aleksandr Afanasyev’in efsane 

çalışmasının  bir  kopyasını  Alman  kökenli  Rus  yazar,  siyasi  mülteci  A.  İ.  Herzen’e  verdi. 

Ülkedeki  sansür  ve  siyasi  baskılar  nedeniyle  yurt  dışında  yaşayan  Herzen  Londra’da 

“Volnaya Russkaya Tipografiya” (Özgür Rus Basımevi) adlı bir yayınevi kurmuştu. Bu yayı-

nevi ülke içinde basılması mümkün olmayan pek çok eseri yurt dışında Rusça olarak basıyor 

ve bunlar bir şekilde ülkeye sokuluyordu. Fakat Aleksandr Afanasyev’in efsane çalışmasının 

yurt dışında yayınlanması, Rusya’daki sansür komitesini iyice kızdırdı, daha sonraki yıllarda 

aynı çalışmanın Rusya’daki yayınlanmasına yasak getirildi.

19

 

Londra’da çıkan bu yayının V- XXXII sayfaları Afanasyev’in önsözüne ayrılmıştı. Ön-



sözde A. N.  Afanasyev, çok genel hatlarıyla efsaneyi (günün anlayışı çerçevesinde) özetle-

dikten sonra, efsanenin neden önemli olduğu üzerinde durur. Ona göre “Eğer efsaneler hal-

kın  arasında  günümüze  kadar  yaşadıysa,  uzun  yıllar  içinde  farklı  değişimlere  uğradılarsa, 

sonunda  onlarda  geç  dönem  etkilerin  belirgin  izleri  fark  ediliyorsa  o zaman  efsane  tarihin 

eski döneminde halkın şiirsel yaratıcılığının bir ürünü olarak bizim için ilginçtir”.

20

 



Aynı sayfada A. N. Afanasyev’in halkın geçmişinden gelen ve onun doğayla ilişkisini 

yansıtan  efsanelerin  Hristiyanlığın  kabulü  ile  bir  kenara  atılmamıştır.  “Halkın  hayal  gücü, 

hayvanlar dünyasına eskiden olduğu gibi yaklaşmayı, hayvanları akıl ve irade ile donatmayı 

sevmiş,  dini  kitaplarda  anlatılan  olayları  alarak  onları  kendi  eski  efsanelerine yerleştirmiş-

tir”

21

.  A.  N.    Afanasyev  burada  örnek  olarak  Nuh’un  gemisi  ve  hayvanlarla  ilgili  anlatıları 



göstermektedir. 

Londra baskısında otuz üç anlatı yer alır. Çalışmanın hemen yarıya yakın bir bölümü 

(ss. 113- 203) dipnotlara ayrılmıştır. Dipnotlarda her anlatının varyantları, özellikle de V. İ. 

Dal’in derlediği varyantlar,  anlatının künyesi ve özelliği ayrıntılı bir şekilde verilmiştir. 

Aleksandr Afanasyev’in “Narodnıe Russkie Legendı” adlı bu çalışması Londra’dan son-

ra 1860 yılında Rusya’da yayınlanır yayınlanmaz sansür kurulu tarafından yasaklandı.  Baş-

tan  beri  devam  eden  bu  yasaklama  nedeniyle,  Rus efsaneleri  54 yıl  boyunca  tekrar  yayın-

lanmadı.  1914  ve  1916  yılında  Moskova’da  S.  K.  Şambinıy’ın  redaksiyonu  ve  önsözüyle 

“Narodnıe Russkie Legendı” tekrar basıldı. Hemen hemen Moskova ile aynı zamanda 1914 

yılında  İ.  P.  Koçergin’in  redaksiyonu  ile  Kazan’da  Y.  N.  Podzemskiy  yayın  evi  tarafından 

                                                

19

  L.  G.  Barag-  N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”, Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 391 

20

 A. N. Afanasyev, Narodnıe Russkie Legendı, Sobrannıe  Afanasyevım. İzdanie Polnoe, Lond-



ra, 1859, s. VII. 

21

 A. N. Afanasyev, age



, s. VII 


MUVAFFAK DURANLI 

16 


yayınlandı. Bu yayında efsane metinlerinin yanı sıra Afanasyev’in hatıraları, portresi de yer 

almıştır. 

Sansür  kurulunun  1860  yılındaki  bu  kararı,  yoğun  çalışma  dönemi  sonrasında  gelen 

yorgunluk Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’i kısa bir süre içinde olsa bulunduğu ortamdan 

uzaklaşmaya itti ve o da hayatında ilk kez Rusya dışına çıktı. Bu çıkış oldukça kısa bir dö-

nemi  içermekteydi.  1860  yazında  çıktığı  yurt  dışı  gezisinden  A.  N.  Afanasyev,  aynı  yılın 

sonbaharında geri döndü. A. N. Afanasyev’in biyografisi üzerine çalışan araştırmacılar, onun 

bu  sürede  Londra’da  Herzen  ile  temas  kurmuş  olabileceğini  ileri  sürmekte,  ayrıca  bu  yurt 

dışı seyahatinde Aleksandr Afanasyev’in hayranlık duyduğu Grimm kardeşlerle de doğrudan 

tanışma imkanına sahip olduğunu düşünmektedirler. Ne yazık ki bu konuda kesin kayıtlar 

bulunmamaktadır. 

Bu kısa seyahatin Aleksandr Afanasyev’in hayatına etkisi oldukça ağır oldu.  

1862 yılında Rus yazar ve siyaset adamı Nikolay Gavriloviç Çernışevskiy tutuklandı. 

Çernışevskiy’in tutuklanması bir başlangıç oldu. Bundan sonra A. İ. Herzen ile kişisel bağ-

lantıları olanlar takibe alındı, sonunda sıra Aleksandr Afanasyev’e geldi. Bu tutuklama kam-

panyasının önde gelen adlarından bir olan A. F. Golitsın, A. N. Afanasyev’le ilgili olarak şu 

raporu yazdı.  “Bu memur, yani Afanasyev, görev yeri nedeniyle, hükümetin izni olmaksızın 

dışarı  çıkarılamayacak  bazı  belgeleri  arşivden  alıp  kötü  niyetli  insanlara  ulaştırarak  onlara 

yardımcı  olmaktadır.  Bu  durumu  yüce  imparatorun  görüşüne  sunmak  ve  dikkati  çekmek 

durumundayım”.

22

 

Bu  soruşturma  hareketi  ve  hakkında  hazırlanan  olumsuz  rapordan  sonra  A.  N. 



Afanasyev  Arşiv’deki  görevinden  alındı.  İlk  üç  dört  yıl  sürekli  bir  iş  bulamadı.  Ekonomik 

sıkıntılar yaşamaya başlayan Aleksandr Afanasyev, uzun yıllar içinde topladığı kütüphanesi-

ni satmaya çalıştı, 1863 yılında Voronej il Kütüphanesine bu öneriyi götürdü, fakat oradan 

olumsuz cevap alınca kütüphanesini özel kişilere satarak bir süre geçimini bu şekilde sağla-

dı.

23

 



Uzun uğraşlar sonunda A. N. Afanasyev ilk olarak Şehir Duması’na sekreter olarak işe 

girdi, ölümünden bir yıl önce de bir bankada çalışmaya başladı.  

Bütün  bu  olumsuzluklar  ve  baskılar  onun  çalışma  disiplinini  etkilemedi.  Aleksandr 

Afanasyev, 1863 yılında “Narodnıe Russkie Skazki”nin sekizinci fasikülünü yayınladı.  

1864- 1865 yılları aralığında A. N. Afanasyev, ilerideki büyük çalışmasına girecek mi-

toloji ile ilgili makaleler yazmaya devam etti. Bu makaleler arasında “Poyetiçeskie Predaniya 

S Svetilah Nebesnıh” (Gök Cisimleri İle İlgili Şiirsel Efsaneler) adlı makale 

Biblioteka Dlya 

Çteniya 

adlı yayının 1864 yılı 8. Sayısında yer aldı.  

Bu  dönemin  ikinci  makalesi  “Skazka  i  Mif”  (Masal  ve  Mit),  dönemin  seçkin  dergisi 

Filologiçeskie Zapiski’

nin 1864 yılında yayınlanan I- II. Sayılarında yayınlandı.  

                                                

22

  L.  G.  Barag-  N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”, Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 399. Araştırmacılar burada raporun kaynağı ola-

rak İ. A. Jelyakova, “İz zapisok proşlogo stoletiya”, Promotey



Moskova, 1972, c. 9, s. 206’yı 

göstermişlerdir. 

23

 L. G. Barag- N. V. Novikov, agm



, s. 400 


                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  17 


Aleksandr  Afanasyev’in  halk  arasında  gökkuşağı  ile  ilgili  inançları  değerlendirdiği 

“Narodnıe  Poyetiçeskie  Predstavleniya  Radugi”    (Gökkuşağı  İle  İlgili  Halkın  Şiirsel  Tasav-

vurları) adlı makale yine 

Filologiçeskie Zapiski

 adlı derginin 1865 yılı I. Sayısında yayınlan-

dı. 

Aleksandr Afanasyev’in bu dönemdeki dördüncü makalesi, “Dlya Arheologii Russkogo 



Bıta. Primer Vliyaniya Yazıka Na Obrazovanie  Narodnıh Verovaniy i Obryadov” (Rus Ya-

şamının Arkeolojisi İçin. Halk İnançlarının ve Törenlerinin Oluşumuna Dilin Etkisinin Ör-

neği), dönemin arkeoloji ve etnografi alanındaki yazılara yer veren “Drevnosti Moskovskogo 

Arheologiçeskogo Obşçestva” adlı yayının 1865 yılı birinci cildinde yer almıştır. 

Mitoloji ve halk inançları ile ilgili bu makalelerin yanı sıra Aleksandr Afanasyev, aynı 

zamanda  masal  yayın  çalışmalarına  da  devam  etti.    A.  N.  Afanasyev’e  göre,  “Russkie 

Narodnıe  Skazki”  çocuklar  için  hazırlanmamıştı.  Bu  nedenle  Afanasyev,  elindeki  zengin 

malzemeden çocuklar için olanları yayınlamaya kara verdi ve  “Russkie Detskie Skazki” (Rus 

Çocuk  Masalları)  adlı  külliyatın  yayınıyla  ilgilenmeye  başladı.

24

  Bu  çalışma  1870  yılında, 



Aleksandr Afanasyev’in ölümünden bir yıl önce Moskova’da yayınlandı. 

“Russkie Detskie Skazki” adlı çalışmasına A. N. Afanasyev, yirmi dokuz hayvan masalı, 

on altı büyü masalı ve on altı gündelik masal koydu. Toplam altmış bir metin. Fakat A. N. 

Afanasyev, artık tehlikeli adlar listesindeydi ve bu nedenle her çalışması sansür kurulu tara-

fından dikkatle izleniyordu. Çocuk Masalları 1870 yılında yayınlanır yayınlanmaz İç İşleri 

Bakanlığı kurul üyesi, sansür komitesine başkanlık eden P. A. Vakar yayın bakanlığına görü-

şünü  bildirdi  ve  bu  külliyattaki  yirmi  dört  masalın içerik  açısından  zararlı  olduğuna  işaret 

etti.


25

 

Sansür kurulunun engellemeleri uzun süre etkili oldu, bu nedenle A. N. Afanasyev’in 



bu çalışması ilk yayınlanmasından 16 yıl sonra, 1886 yılında ikinci kez yayınlanabildi.  

Aleksandr Afanasyev’in masal yayınlarıyla eş zamanlı sürdürdüğü mitoloji üzerine ça-

lışmaları, bazen eklemeler bazen de ilk yayınlandıkları şekilleriyle A. N. Afanasyev’in 1865- 

1869  yılları  arasında  üç  cilt  olarak  yayınladığı    “Poyetiçeskie  Vozzreniya  Slavyan  Na 

Prirodu” (Slavların Doğaya İlişkin Şiirsel Görüşleri) adlı çalışmanın temelini oluşturdu. 

Aleksandr Afanasyev’in “Poyetiçeskie Vozzreniya Slavyan Na Prirodu” adlı çalışması-

nın üzerine bir dil incelemesi oluşturan Anatoliy Fedoroviç Juravlev, Afanasyev’in bu ese-

rinden kısa bir süre önce (1864 yılında) Alman bilim adamı W. Schwartz’ın “Die poetischen 

Naturanschauugen der Griechen, Römer und Deutschen in ihrer Beziehung zur mythologie” 

adlı  eserinin  yayınlanmış  olduğunu  belirtmektedir.  Hemen  hemen  Afanasyev’in  eseriyle 

yakın bir başlık içeren bu eserden A. N. Afanasyev’in ne derecede etkilenmiş olduğu tartış-

malı bir durumdur.

26

  

                                                



24

  L.  G.  Barag-  N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”, Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 401. 

25

 L. G. Barag- N. V. Novikov, agm



,  ss. 418- 419. 

26

  A.  E.  Juravlev,  Yazık  i  mif,  Lingvistiçeskiy  kommentariy  k  trudu  A.  N.  Afanasyeva 



“Poyetiçeskie vozzreniya slavyan na prirodu

”, Moskova, İndrik, 2005, s. 25. 


MUVAFFAK DURANLI 

18 


Yaşadığı sıkıntılar, yoğun çalışma dönemleri Aleksandr Afanasyev’in zayıf olan sağlı-

ğını  daha  da  kötüleştirdi.  1870  yılında  doktorlar  teşhisi  koymuştu:   Aleksandr  Nikolayeviç 

Afanasyev  verem  hastasıydı.  A.  N.  Afanasyev,  1871  yılı  yazında  Samara  yakınlarında  bir 

kaplıcada kımız tedavisi gördü, Moskova’ya dönüşünden iki ay sonra 23 Eylül 1871’de vefat 

etti.

27

 



Makalenin başında da belirttiğimiz gibi, Rusya’nın Grimm’i A. N. Afanasyev hem ya-

şarken hem de ölümü sonrasında resmi makamlardan gerekli saygıyı görmedi. 1874 yılında 

arkadaşları  tarafından  toplanan  paralarla  heykeltıraş  V.  S.  Brovskiy,  A.  N.  Afanasyev’in  

Pytanitskiy mezarlığındaki mezarının üstüne bir anıt yaptı.

28

 

 



Aleksandr Nikolayeviç Afanasyev’in ölümünden Sonra Çıkan Yayınları 

Aleksandr Afanasyev’in çok tartışma yaratan bir başka çalışması ise Rusça kaynaklarda 

“Russkie Zavetnıe Skazki” veya kısa adı “Zavetnıe Skazki” olarak bilinen eseridir. 

Normal bir masalın bile Rusya’da gerek kendi adı ve siyasi yaklaşımları gerekse masa-

lın içinde taşıdıkları nedeniyle yayınlanmasının zorluğunu bilen A. N. Afanasyev, bazı ma-

salların hiçbir şekilde Rusya’da yayınlanmayacağını düşündüğü için bu tür masalları ayrı bir 

el  yazması  çalışmada  toplamış  ve  onlara  “Narodnıe  Russkie  Skazki  Ne  Dlya  Peçati.  1857- 

1862” (Yayın İçin Olmayan Rus Halk Masalları) başlığını vermişti.  

Bu çalışmanın el yazma nüshası 1862 yılında G. İ. Kasatkin’in eline geçti, el yazmasını 

Cenevre’ye  ulaştıran  Kasatkin  ne  yazık  ki  onun  yayınlandığını  göremedi.  Kasatkin’in  ölü-

münden beş yıl sonra 1872 yılında yayın gün ışığına çıktı. “Zavetnıe Skazki” adı bu çalışma-

ya G. İ. Kasatkin tarafından verilmiştir. Ayrıca yayın yılı olarak da “mrakobesiya”

29

 kelimesi 



eklenmiştir.  Çalışmanın  başında  yer  alan  önsöz  G.  İ.  Kasatkin  tarafından  yazılmış  ve 

“Filobibl” takma adıyla imzalanmıştır.

30

 

Oldukça yankı uyandıran bu yayından 1878’de bir kopya baskı da çıkmıştır. Bu yayın-



da  77  masal  metni  yer  almaktadır,  ayrıca  bu  masalların  yirmi  kadar  varyantı  da  çalışmaya 

konulmuştur. 

B. A. Uspenskiy’e göre “Russkie Zavetnıe Skazki” bir taraftan bünyesine erotik masal-

ları, diğer taraftan da anti- kilise içerikli masalları almaktadır.

31

 

Aleksandr Afanasyev’in masallarının anti- kilise yönünü açıklamak için Uspenskiy il-



ginç bir ayrıntıyı vurgulamaktadır. Ona göre, “… Anti- kilise karakter Afanasyev külliyatı-

                                                

27

  L.  G.  Barag-N.  V.  Novikov,  “A.  N.  Afanasyev  i  ego  sobranie  narodnıh  skazok”,  Narodnıe 



russkie skazki A. N. Afanayeva

, c. 1, 1984, s. 406. 

28

 L. G. Barag-N. V. Novikov, agm



, s. 406. 

29

 Bu kelime çeviri olarak “iblislerin karanlığı” anlamına gelmektedir. Kelime Rusça literatürde 



“kültüre, bilime ve aydınlanmaya düşman olan kişi veya grup” anlamını almıştır. S. İ. Ojegov, 

Slovar Russkogo Yazıka

, Moskova, 2005, s. 355. 

30

 L. G. Barag-N. V. Novikov



agm, , s. 395. 

31

 B. A. Uspenskiy“Zavetnıe skazki A. N. Afanasyeva”, İzbrannıe trudı,



 C. 2, Moskova, 1994, s. 

129-130. 




                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  19 


nın künye sayfasında da çok ifadeli bir şekilde gösterilmiştir: yayın yeri Valaam manastırıdır 

(Rusya’da  Ortodokslara  ait  saygın  ve  en  katı  manastırlardan  biri),  yayın  manastırdakilerin 

elinden  geçmiş  gibi  gösterilmiştir, …  Böylece  yayın  da  Aleksandr Afanasyev’in  kiliseye  ve 

dine karşı saygısı duymadığını gösteren bir anlam kazanmaktadır”.

32

  

“1873 yılında (A. N. Afanasyev’n ölümünden sonra) masalların yayını onun tarafından 



hazırlanmış dört kitap şeklinde yayınlanmıştır. Dördüncü kitap dipnotları içermektedir. Bu 

çalışmada çok az metin vardır ve ilk kez, daha sonraki bütün yayınlarda takip edilecek olan 

belirli bir sınıflandırma sistemine göre masallar yer almaktadır.

33

 



Rus  folklor  tarihi  üzerine  çalışmalarıyla  tanınan  M.  K.  Azadovskiy,  birinci  yayında 

hiçbir sınıflandırma olmadığını, metinlerin gelişigüzel verildiğini, fakat ikinci yayının sınıf-

landırma  sistemiyle  başarılı  bir  çalışma  olduğunu  vurgulamaktadır.  Onun  tanımlamasına 

göre, “Başlangıçta hayvan masalları, sonra büyü masalları, onların ardından novelistik masal-

lar ve son olarak fıkralar gelmektedir. Efsanevi tipteki masallar özel bir yayın için ayrılmış-

tır. Bu düzenleme temelde tamamlanmış bir sınıflandırmadır, daha sonra da Afanasyev’in bu 

şekildeki  sınıflandırması  A.  Aarne  tarafından  benimsenmiş  (Aarne  ona  resmi  bir  karakter 

vermiştir)  ve  gerek  Avrupa’da  gerekse  Amerika’da  bütün  masal  araştırmacıları  tarafından 

kabul edilmiş, masal konularının çağdaş sınıflandırmasının temelinde bu yer almıştır”.

34

  



Aleksey Evgenyeviç Gruzinskiy tarafından hazırlanan 1897 yılındaki üçüncü yayında 

metinler, ikinci yayındaki başlık ve numaralandırma sistemine göre verilmiştir.  

1913 yılındaki yayınlanan birinci ciltte yayınlanmamış materyallerle ilgili yeni bilgi-

lerin yanı sıra A. N. Afanasyev’in hayatı ve bilimsel faaliyetiyle ilgili geniş bir yazı yer almış-

tır.  

1922 yılında gerçekleştirilen Berlin yayını “Narodnıe Russkie Skazki i Legendı” başlı-



ğını taşımakta olup iki ciltti. Bu yayında Andreas von Lowıs of Menar’ın önsözü ve dipnotla-

rı  yer  almaktadır,  bu  yayına  masal  varyantları  girmemiş,  fakat  masalların  yanı  sıra 

Afanasyev’in  “Narodnıe  Russkie  Legendı”  çalışmasından  13  efsane  metni  (1914  Moskova 

yayınına göre) alınmıştır. Bu çalışmada A. N. Afanasyev metinlerine verilen dipnotlarda ilk 

olarak A. M. Smirnov, A. Aarne, ayrıca İ. Bolte ve Y. Polivka’nın listelerine göre masalların 

karşılaştırmalı Doğu Slav ve uluslar arası konu materyaline göndermeler yapılmıştır.  

M.  K.  Azadovskiy,  N.  P.  Andreyev  ve  Y.  M.  Sokolov  tarafından  hazırlanan  A.  N. 

Afanasyev  masallarının  tam  olan  yayını  üç  kitap  şeklinde  (İlk  Sovyet  yayını)  1936-  1940 

yıllarında çıkmıştır. 

Bu yayında masal metinlerinin bir kısmı, Coğrafya Kurumu Leningrad Arşivi’nde ko-

runan el yazması kopyalarla karşılaştırılmıştır. El yazması materyaller bazı konu ve varyant-

ların  özellikleri  açıklamak  için  kullanılmıştır.  Masal  metinlerinde  çağın  yazım  kurallarına 

uygun  olarak  bazı  imla  değişiklikleri  de  yapılmıştır.    Üçüncü  kitapta  “Russkie  Zavetnıe 

Skazki”den 33 metin alınmıştır; bunlardan bir kısmı ilk olarak yayınlanmıştır.  

                                                

32

 B. A. Uspenskiy, agm



, s. 131. 

33

 L. G. Barag, N. V.  Novikov,  “Primeçaniya, ” Narodnıe Eusskie Skazki A. N. Afanasyeva, 3 



cilt, Moskova, Nauka, 1984- 1985. c. I, 1984, s. 432-433. 

34

 M. K. Azadovskiy, age



, s. 74. 


MUVAFFAK DURANLI 

20 


1957 yılındaki üç ciltlik yayın, V. Y. Propp tarafından hazırlanmıştır. A. N. Afanasyev 

metinleri Propp tarafından günün imlasıyla verilmiştir. “Zavetnıe Skazki” metinleri bu yayı-

na  girmemiştir.  Propp  her  cilt  için  hazırladığı  dipnotlarda  Afanasyev’in  kendi  hazırladığı 

dipnotlardaki açıklamaları vermiş ve bazı motiflerin varyantlarına göndermeler yapmıştır.  

Propp’un yayınının birinci cildinde 178 masal metni, ikinci ciltte 129 metin ve sözlük, 

üçüncü ciltte ise 272 masal metni yer almıştır. Üçüncü cildin metinlerden sonra gelen “Ek-

ler” bölümünde, A. N. Afanasyev’in birinci yayının birinci fasikülüne, birinci yayının ikinci 

fasikülüne, birinci yayının dördüncü fasikülüne hazırladığı önsözler verilmiştir. Bunlardan 

sonra A. N. Afanasyev’in “Eruslan Lazareviç” masalı ile ilgili olarak yazdığı inceleme de bu 

ciltte yer almıştır. Bu ekler dışında, A. Aarne’nin uluslar arası sistemi ve bu sistemden sonra 

yayınlanan N. P. Andreyev’in listesinde tespit edilen Rus halk masallarının başlıca külliyat-

larında  yer  alan  paralelliklere  göndermelerle  birlikte  Afanasyev  külliyatındaki  konu  listesi 

verilmiştir.  

1957  yılında  V.  Y.  Propp  tarafından  hazırlanan  bu  yayından  sonra  da  Aleksandr 

Nikolayeviç  Afanasyev’in  masalları  yayınlanmaya  devam  etmiştir.  Bu  yayınlarda  hemen 

hemen Propp’a kadar olan yayın ilkelerine uyulduğu görülmektedir. 



 

SONUÇ 

Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev,  zor  bir  yaşamı  sürdürmek  zorunda  kalmış,  fakat 

halkının kültürüne duyduğu saygı yüzünden çalışmalarından taviz vermemiş bilim adamla-

rının  örneğini  temsil  etmektedir.  Onun  yaşadığı  çağın  yönetimi,  başta  masal  olmak  üzere 

pek çok halk edebiyatı örneğini görmezlikten gelmeye ve yasaklamaya çalışmıştır. Zira ma-

salda iyi çarların yanı sıra halkı soyan, onu ezen kötü çarlar da vardır. Masal, ne bir yönetimi 

ne  de  bir  kişiyi  memnun  etme  amacında  değildir. O,  bize  yaşamda  iyinin  ve  kötünün  yan 

yana yer aldığını gösterir. 

Bazen iyi bir çar, kızını fakir ve dürüst bir çobana verir, onunla ülkesini, zenginliğini 

paylaşır.  Çoban,  kral  olur.  Başka  bir  masalda  kötü  çar,  kral  yaptıklarının  karşılığını  bulur. 

Masalda kötü kalpli üvey anne de, çocuğu olmadığı için bir yetimi evlat edinen yaşlı kadın 

da vardır. 

Masaldaki  bu  gerçeklik,  toplumun  durağan  kalmasını  ve  kendi  hiyerarşik  sisteminin 

korunmasını  isteyen  yöneticiler  için  kabul  edilemez  niteliktedir.  Bu  nedenlerden  dolayı 

masalın  yok  sayılmaya  çalışıldığı  bir  dönemde    “masal  derlemek”  ve  “yayınlamak”,  A.  N. 

Afanasyev gibi cesur araştırmacı ve bilim adamlarını durduramamıştır. 

Aleksandr  Nikolayeviç  Afanasyev’in  çalışmaları  gerek  Rus  gerekse  farklı  kültürler 

üzerine çalışacak bilim adamları için günümüzde de önemini korumaktadır. 



 

 

 

 

 


                                                                                             Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XIV/1, Yaz 2014.

  21 


KAYNAKÇA 

AFANASYEV  A.  N.,  Narodnıe  Russkie  Legendı,  Sobrannıe    Afanasyevım.  İzdanie  Polnoe



,  Londra, 

1859.  


AFANASYEV  A.  N.,  “Predislovie  k  1-  mu  vıpusku  pervogo  izdaniya  Narodnıh  russkih  skazok”,  

Narodnıe Russkie Skazki A. N. Afanasyeva

Moskova, Nauka, 1984- 1985; cilt 3, 1985, s. 345-

353. 


AZADOVSKİY M. K., İstoriya Russkoy Folkloristiki, Moskova, 1963. 

BARAG  L.  G.,  NOVİKOV,  N.  V.,  “A.  N.  Afanasyev  i  Ego  Sobranie  Narodnıh  Skazok”,  Narodnıe 



Russkie Skazki A. N. Afanasyeva

, Moskova, Nauka, 1984- 1985, c. 1, 1984, s. 377- 426. 

BARAG L. G., NOVİKOV, N. V.,  “Primeçaniya”,  Narodnıe Russkie Skazki A. N. Afanasyeva



,  Mos-

kova, Nauka, 1984- 1985. c. I, 1984, s. 432- 505. 

JURAVLEV A. E.,  Yazık i mif, Lingvistiçeskiy kommentariy K Trudu A. N. Afanasyeva “Poyetiçeskie 

Vozzreniya Slavyan Na Prirodu”

, Moskova, İndrik, 2005. 

PROPP V. Y., Russkaya Skazka, Leningrad, 1984. 

PROPP V. Y., “Predislovie”, Russkie Narodnıe Skazki A. N. Afanasyeva, Moskova, 1957. 

PUHOVA T. F.,  “A. N. Afanasyev i Voronejskiy Folklor”, Nasledie A. N. Afanasyeva i problemı Ego 



İzuçeniya. Materialı Mejvuzovskoy Nauçnoy Konferentsii k 175- Letiyu so Dnya Rojdeniya, 

Voronej, 2003. 

SOKOLOV  Y.,    “Folklor”,  Literaturnaya  Entsiklopediya

,  Moskova,  1929-1939,  11  cilt, 

Hudojestvennaya Literatura, s, 775-790. 

USPENSKİY B. A., “Zavetnıe skazki A. N. Afanasyeva”, İzbrannıe Trudı

C. 2, Moskova, 1994. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 


MUVAFFAK DURANLI 

22 


 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə