Tarix fani O‘rta ta’lim muassasalarida tarix fanini o‘rganish bosqichlari



Yüklə 198,06 Kb.
tarix15.03.2018
ölçüsü198,06 Kb.

Tarix fani

O‘rta ta’lim muassasalarida tarix fanini o‘rganish bosqichlari




Ta’lim bosqichi

Bitiruvchilar

Standart darajasi

Daraja nomlanishi

O‘rta ta’lim

Tarix fani chuqurlashtirilib o‘rganilmaydigan maktablarning 11-sinf bitiruvchilari

В1

Tarix fanini o‘rganishning tayanch darajasi davom ettiriladi (XX asr boshlaridan hozirgi kungacha bo‘lgan davr). Tarix fanini o‘rganishning umumiy darajasi.

Tarix fani chuqurlashtirilib o‘rganiladigan maktablarning 11-sinf bitiruvchilari

В1+

Tarix fanini

o‘rganishning kuchaytirilgan

umumiy darajasi.



Tarix o‘quv fanini o‘qitishning maqsad va vazifalari

O‘rta ta’lim muassasalarida tarix fanini o‘qitishning asosiy maqsadi:

O‘quvchilarda tarixiy ong va tarixiy tafakkurni shakllantirish, dunyo xalqlari hamda ko‘p millatli xalqimizning tarixi va bugungi kuniga, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat hissini tarbiyalash;

o‘quvchilarga davlatchiligimiz tarixi jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi ekanligini anglatish;

o‘quvchilarda tayanch va tarix faniga oid umumiy va kuchaytirilgan kompetensiyalarni shakllantirishdan iboratdir.

O‘rta ta’lim muassasalarida tarix fanini o‘qitishning vazifalari:

O‘quvchilarga davlatchiligimiz tarixi jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi ekanligini anglatish;

ajdodlarimizning ma’naviy merosi va jasoratlaridan ibrat olishga, ularga munosib voris bo‘lishga o‘rgatish;

o‘quvchilarni tarixiy voqealarni idrok etishga yo‘naltirish orqali ularning o‘zligini anglash, shaxs sifatida kamol topishiga yordam beradigan tushunchalar, milliy, umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdan iborat.




Tarix fani bo‘yicha o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim muassasalari bitiruvchilariga qo‘yiladigan malaka talablari


1. Tarixiy voqelikni tushunish va uni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi:

B1

tarixiy-geografik makon haqida ma’lumot bera oladi;

O‘zbekiston va jahon tarixining XX asr boshlaridan bugungi kunga qadar bo‘lgan insoniyat tarixida muayyan iz qoldirgan muhim voqea va jarayonlar haqida ma’lumot bera oladi;

Mustaqillik yillarida mamlakatimizda amalga oshirilgan ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, madaniy jarayonlar haqida ma’lumot bera oladi;

O‘zbekiston davlatining tinchlikni asrash siyosati, tashqi siyosiy faoliyati haqida ma’lumot bera oladi;

o‘rganilgan tarixiy davrlarga munosabat bildirib, xulosa chiqara oladi;

davlatlarning tashkil topishi, hududi, aholisi va boshqaruv tartiblarini tushuntira oladi;

mustaqillik yillarida o‘zbek xalqining madaniyati, ma’naviyati, dunyoviy va diniy qadriyatlarining hamda ilm-fan, davlatchilik rivojiga hissa qo‘shgan mutafakkirlar nomlarining tiklanishi haqida ma’lumot bera oladi;

tarixiy voqealar natijasi yuzasidan munosabat bildiradi, umumlashtiradi, bayon qiladi va xulosa chiqaradi;

B1+

O‘zbekiston va jahon tarixining eng qadimgi davridan bugungi kunga qadar insoniyat tarixida muayyan iz qoldirgan muhim voqea va jarayonlar haqida ma’lumot bera oladi;

tarixning davrlarini taqqoslay oladi, tahlil qiladi, baholaydi va xulosa qiladi, yozma ma’lumot bera oldi;

voqea va jarayonlarni tarixiy davr nuqtayi nazaridan tahlil qiladi, baho beradi, xulosa chiqaradi, munosabat bildiradi.

davlatlarning tashkil topishi, davlat shakli, davlatdagi ijtimoiy-iqtisodiy-siyosiy jarayonlar, ichki va tashqi munosabatlar, harbiy salohiyat, insoniyat sivilizatsiyasida tutgan o‘rni haqida yozma ma’lumot bera oladi;

tarix fanidan olgan bilimlarini boshqa fanlar bilan bog‘lay oladi.

2.Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi:

B1

XX asr boshlaridan bugungi kungacha kechgan tarixiy voqelikni bayon qilishda muhim bo‘lgan tarixiy toponomik atamalar mazmunini tushuntira oladi;

tarixiy jarayon va voqealar haqida ma’lumot berishda qo‘shimcha adabiyot va manbalardan foydalana oladi;

tarixiy-badiiy asarlar, ommaviy axborot vositalarida berilayotgan ma’lumotlardan foydalanishda va ularga munosabat bildirishda axborot madaniyatiga rioya qiladi.

B1+

tarixiy manbalarni mustaqil o‘rganadi, mavzuga oid qo‘shimcha ma’lumotlar to‘play oladi, xulosalar chiqaradi, baholaydi, mustaqil fikr bildiradi;

mavzu yuzasidan tarixiy adabiyotlarni mustaqil tanlay oladi, mustaqil ishlar va taqdimotlar tayyorlay oladi;

o‘z oilasining shajarasini tuza oladi.

O‘RTA TA’LIMNING

TARIX FANIDAN

O‘QUV DASTURI

(10-11-SINF)
UQTIRISH XATI
O‘zbekiston milliy davlat mustaqilligini qo‘lga kiritgandan keyin ta’lim davlat siyosatining ustuvor sohasiga aylanib, ushbu sohada tub islohotlar amalga oshirila boshlandi. O‘zbekiston tarixini o‘rganish bu boradagi markaziy sohani egallaydi. Bugun biz tarixiy bir davrda – xalqimiz o‘z oldiga ezgu va ulug‘ maqsadlar qo‘yib, tinch-osoyishta hayot kechirayotgan, avvalambor o‘z kuch va imkoniyatlariga tayanib, demokratik davlat va fuqarolik jamiyati qurish yo‘lida ulkan natijalarni qo‘lga kiritayotgan bir zamonda yashamoqdamiz.

O‘z avlod-ajdodi kimligini, nasl-nasabi, o‘zi tug‘ilib, voyaga yetgan Vatani tarixini bilishga intilish har bir sog‘lom fikrli insonga xos fazilatdir. Shuning uchun ham o‘zlikni anglash, avvalo, tarixni bilishdan boshlanadi. Tarixiy xotirasi bor inson – irodali inson, haqqoniy tarixni bilmasdan turib esa, kelajakni yaratib bo‘lmaydi. Shu ma’noda tarix fani o‘zining oldiga quyidagi maqsad vazifalarni qo‘yadi:

o‘quvchilarda tarixiy ong va tarixiy tafakkurni shakllantirish, dunyo xalqlari hamda ko‘p millatli xalqimizning tarixi va bugungi kuniga, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat hissini tarbiyalash;

o‘quvchilarga davlatchiligimiz tarixi jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi ekanligini anglatish;

o‘quvchilarda tayanch va tarix faniga oid umumiy va kuchaytirilgan kompetensiyalarni shakllantirishdan iboratdir.

Tarix fanini o‘qitish esa, quyidagi vazifalar orqali amalga oshiriladi:

ajdodlarimizning ma’naviy merosi va jasoratlaridan ibrat olishga, ularga munosib voris bo‘lishga o‘rgatish;

o‘quvchilarni tarixiy voqealarni idrok etishga yo‘naltirish orqali ularning o‘zligini anglash, shaxs sifatida kamol topishiga yordam beradigan tushunchalar, milliy, umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdan iborat.

Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining V-IX sinflarida O‘zbekiston va jahon tarixining qadimgi zamonlaridan XX asr boshlarigacha bo‘lgan davri o‘rganishni taqozo etadi. Tarixiy hodisalar va voqealarni o‘rganishga qo‘yilgan talablar (V-IX sinflar) o‘quvchilarning yoshi, bilim saviyasi, ruhiy xususiyatlari, jismoniy rivojlanishi darajalariga mos bo‘lishi lozim. Shunga muvofiq tarzda o‘quv fani uch yo‘nalishni tashkil etadi. Jahon tarixi, O‘zbekiston tarixi, Dunyo dinlari tarixi.

5-sinfda (68 soat) tarix fan sifatida o‘rganilmay, qisman tarixiy tasavvur hamda eng sodda tushunchalarni egallash bilan cheklaniladi.

6-sinf tarix (68 soat) o‘quv fani asosiy predmet sifatida o‘rganiladi. Bunda eng qadimgi davrlardan milodning V asr ikkinchi yarmigacha bo‘lgan davrdagi jahon va O‘zbekiston tarixi o‘rganiladi.

7-sinf O‘zbekiston tarixi (51 soat) – mamlakatimiz tarixining V asridan XVI asrgacha bo‘lgan davrini qamrab oladi.

7-sinf Jahon tarixi (51 soat) – dunyo xalqlari tarixining V asridan XVI asrigacha bo‘lgan davri o‘rganiladi.

8-sinf O‘zbekiston tarixi (34 soat)da – tariximizning XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha bo‘lgan davri o‘rganiladi.

8-sinf Jahon tarixi (34 soat)da esa, XVI asrdan XIX asrning 70-yillarigacha bo‘lgan davr o‘rganiladi.

8-sinf Dunyo dinlari tarixi (34 soat) da eng qadimgi davrdan XX asrgacha bo‘lgan davrni qamrab oladi.

9-sinf O‘zbekiston tarixi (34 soat) – mamlakatimiz tarixining XIX asrning ikkinchi yarmidan 1918-yilgacha bo‘lgan davri bilan tanishtiradi.

9-sinf Jahon tarixi (34 soat) XIX asrning 70-yillaridan XX asrning 1918-yillarini o‘z ichiga oladi.

9-sinf Dunyo dinlari tarixi (34 soat) jahon dinlari, globallashuv sharoitida inson ongi va tafakkuri uchun kurash, din niqobidagi terrorchilik harakatlari, ularning maqsad-vazifalarini yorituvchi materiallarni o‘z ichiga oladi.

10-sinf O’zbekiston tarixi (34 soat) – mamlakatimizning 1918-yildan 1991-yilgacha bolgan davri voqelikliklari bilan tanishish va o’rganishga bag’ishlanadi.

10-sinf Jahon tarixi (34 soat) – 1918-yildan 1991-yilgacha bo’lgan davrdagi dunyo xalqlari ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayotini o’rganadi.

10-sinf Dunyo dinlari tarixi (34 soat) – fan va din munosabatlari, jahon dinlari, tasavvuf va uning tariqatlari, din va “ommaviy madaniyat”, ksenofobiya va din kabi masalalarini o’rganadi.

11-sinf O’zbekiston tarixi (34 soat) – 1991-yildan hozirgi kungacha bo’lgan davrda amalga oshirilgan siyosiy islohotlar, ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotni o’z ichiga qamrab oladi.

11-sinf Jahon tarixi (34 soat) – 1991-yildan bugungi kungacha dunyo mamlakatlari tarixiy taraqqiyoti va global voqeliklarni o’rganadi.

11-sinf Dunyo dinlari tarixi (34 soat) – dunyo dinlari tarixi, dinshunoslikdagi zamonaviy tendentsiyalar, davlat va din munosabatlari, jahon dinlari manbalari, tariqatchilik, din va madaniyat, diniy an’ana va marosimlar kabi masalalarni o‘z ichiga oladi.

Dastur – mavzularini o‘rganish uchun ajratilgan soatlar miqdori o‘qituvchi ixtiyoriga ko‘ra, maktab metod birlashmasi va viloyat (shahar, tuman) xalq ta’limi boshqarmasi bilan kelishilgan holda qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.

Tarix fani chuqur o‘qitiladigan sinflarda mazkur dasturda berilgan mavzular kengaytirib o‘qitiladi.

Eng yangi davr tarixini o‘rganish umumta’lim maktablari (V-IX sinflar) vazifasiga kirmaydi. Uni izchillikda o‘rganish o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi o‘quv yurtlarida davom ettiriladi.

Tarix ta’limida o‘quvchilar nimani bilishlari, nimani mustaqil o‘qib olishlari, qanday muammolarni o‘rganishlari muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar tarixiy hodisalarning mazmunini bilishdan tashqari, tarixiy voqealarni bir-biri bilan taqqoslay olishlari, mustaqil fikr yuritib, ularga baho berishlari, voqealar mohiyatini tushuntira olishlari, yozma ifodalay olishlari zarur. Birinchi darajali voqealardan ikkinchi darajalisini farqlay olishlari, ularni ijtimoiy tahlil qilib, xulosalar chiqara olishlari zarur.

Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda tarix fanini o‘rganishning asosiy maqsadi:

tarixni o‘rganish orqali tarixiy tafakkurni shakllantirish, o‘zlikni anglash, ma’naviy bo‘shliqlarni oldini olish;

Vatan, millat taqdiri uchun ma’suliyat, daxldorlik, umuminsoniy va milliy qadriyatlarga hurmat hissini shakllashtirish va rivojlantirish;

mamlakatimiz tarixi jahon tarixining bir bo‘lagi ekanligini anglash orqali, buyuk ajdodlarimizning ishlari va jasoratlaridan axloqiy tarbiya va ibrat olishni o‘rganish.

O‘zbekiston Respublikasida umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limida tarix fanini o‘rganishning asosiy vazifalari:

Tarixiy voqea va hodisalar asosida “Tarix – xalq ma’naviyatining asosi” ekanligini singdirish;

har bir xalq o‘z tarixini turli ta’sir va tajovuzlardan asrashi kerakligini singdirib borish;

tarixiy xotirasiz kelajak yo‘qligini tushuntirish;

ta’lim-tarbiya jarayonida tayanch kompetensiyalar – kommunikativ kompetensiya, axborotlar bilan ishlash, o‘z o‘zini rivojlantirish, ijtimoiy faol fuqarolik, milliy va umummadaniy, matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi va tarix fani mazmuniga oid tarixiy voqeilikni tushunish va uni mantiqiy izchillikda tushuntira olish, tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kabi fanga oid kompetensiyalarni shakllantirishdan iborat.

Shuningdek, me’yoriy hujjatlarni yuritishda tayanch va fanga oid kompetensiyalar quyidagicha yozilishi tavsiya qilinadi.

I. TK-tayanch kompetensiya


  1. TK1-kommunikativ kompetensiya

  2. TK2-axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi

  3. TK3-o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi

  4. TK4-ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi

  5. TK5-milliy va umuminsoniy kompetensiya

  6. TK6-matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi

II. FK-fanga oid kompetensiyalar

1.FK1- Tarixiy voqeilikni tushunish va uni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi:

2. FK2- Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.


9-SINF. JAHON TARIXI

(A2 51 soat, A2+ 102 soat )

(o‘quv-yilining birinchi yarim-yilligida ikki soat, ikkinchi yarim-yilligida bir soat)
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar tizimi:

A2, A2+

Kommunikativ kompetensiya:

o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish;

ijtimoiy moslashuvchanlik, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qilish, jamoaviy hamkorlikda ishlay olish;

muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini himoya qila bilish, uni ishontira bilish;

turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqarish, muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni qabul qila olish.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:

mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet, televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.) foydalana olish;

media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish, saralash, qayta ishlash, uzatish, saqlash, xavfsizligini ta’minlash va foydalanishda mediamadaniyatga rioya qilish;

ma’lumotlar bazasini yarata olish, asosiylarini tanlay olish va ularni tahlil qila bilish.



O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:

shaxs sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirish, jismoniy, ma’naviy, ruhiy va intellektual kamolotga intilish;

o‘z xatti-harakatini adekvat baholash, o‘zini nazorat qila bilish,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:

Jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va faol ishtirok etish;

o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilishi, unga rioya qilish.

Milliy va umummadaniy kompetensiya: kompetensiya

Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish;

badiiy va san’at asarlarini tushunish, ta’sirlana olish;

orasta kiyinish, yurish-turishda madaniy me’yorlarga va sog‘lom turmush tarziga amal qilish;

umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarni (urf-odatlar, marosimlar, milliy-madaniy an’analar va h.k.) bilish, unga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;

o‘zgalarga nisbatan mehr-muruvvat, saxiylik, o‘zgalarning dunyoqarashi, diniy e’tiqodi, milliy va etnik xususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish;

xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosini avaylab asrash, ta’lim muassasasida va jamiyatda o‘rnatilgan odob-axloq qoidalariga rioya qilish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi:

inson mehnatini yengillashtiradigan, mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shartsharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalana olish.


1-mavzu. Kirish. Jahon XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Yangi tarix birinchi davrning asosiy xususiyatlari va bu davrda jamiyat taraqqiyotining umumiy yakunlari. Siyosiy demokratiya, yuqori tabaqalarning hukmronlik shakli.


I BO‘LIM. YEVROPA VA AMERIKA DAVLATLARI

(A2 27 soat, A2+ 53 soat)
2-mavzu. Industrial sivilizatsiyaning paydo bo‘lishi (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Ishlab chiqarishning nihoyat darajada konsentratsiyalashuvi va millatlararo korporatsiyalarning tuzilishi. Yangi yo‘nalishdagi partiyalarning paydo bo‘lishi. Ikkinchi Baynalmilalning halokati va yangi tipdagi Baynalmilal tuzish uchun kurashning kuchayishi.



3-mavzu. Fransiya-Prussiya urushi va uning yakunlari (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Fransiya-Prussiya urushi arafasida ikkala mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli. Fransiya-Prussiya urushining sabablari. Urush harakatlarining borishi va Sedan jangi. Parijning taslim bo‘lishi. Frankfurt sulhi.



4-mavzu. Fransiyada Uchinchi Respublika va 1871-yil 18-mart davlat to‘ntarishi (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Fransiyada ijtimoiy-siyosiy ahvol. Xalq noroziliklari. Parij Kommunasi. Kommunada siyosiy guruhlar kurashi.



5-mavzu. XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Fransiyada iqtisodiy va siyosiy hayot (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Fransiyaning iqtisodiy taraqqiyoti. Yollanma ishchilarning norozilik harakati. Aholining turmush tarzi.



6-mavzu. Fransiyaning ichki siyosati (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

1875-yil Konstitutsiyasi. Uchinchi Respublikaning inqirozi. Ged va Lafarg. Opportunizm, Anorxosindikalizm. Dreyfus ishi. Hukumatning ichki siyosati. Puankarening ichki va tashqi siyosati.



7-mavzu. Fransiyaning tashqi siyosati (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Takrorlash. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Fransiyaning tashqi siyosati. Mustamlakachilik agressiyasi. Rossiya-Fransiya ittifoqi. Fransiya mustamlakachiligi. Siyosiy inqirozning yetilishi.



8-mavzu. XIX asr oxiriXX asr boshlarida Germaniya. Imperiyaning tashkil topishi (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

X1X asrning oxirida Germaniya. Germaniyani birlashtirishning tugallanishi. 1871-yilgi Imperiya Konstitutsiyasi.



9-mavzu. Imperiyaning ichki siyosati (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Germaniyaning iqtisodiy taraqqiyoti. «Kultur kampf», sotsialistik harakat. «Favqulotda qonun». Bismarkning tashqi siyosati. Germaniyaning mustamlakachilik siyosati. Gogenlod kanslerligi davrida ichki siyosat. Mamlakat aholisining turmush tarzi. Siyosiy inqirozning yetilishi.



10-mavzu. Imperiyaning tashqi siyosati (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Germaniyaning tashqi siyosati. Dunyoni qayta bo‘lib olish bo‘yicha Germanya hukumatining tadbirlari. Mustamlakalar uchun kurash. Bag‘dod temir yo‘li. “Uchlar ittifoqi”.



11-mavzu. XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Angliyaning siyosiy va iqtisodiy ahvoli (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Angliyaning iqtisodiy taraqqiyoti va uning orqada qolishi. Mamlakat aholisining turmush tarzi. Tredyunionlar.



12-mavzu: Angliyaning ichki siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Leyborizm. 1911-yil parlament islohoti. Siyosiy inqirozning yetilishi. Irlandiya masalasi.



13-mavzu: Angliyaning tashqi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Angliyaning mustalakachilik siyosati. Dunyoni qayta bo‘lib olish bo‘yicha Germanya hukumatining tadbirlari. Angliya – Rossiya munosabatlari. Afrikadagi mustamlakalar. Angliyaning xalqaro ahvoli.



Manbalar bilan ishlash (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

14-mavzu: AQSh XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

AQShning iqtisodiy jihatdan tez rivojlanishi. Janubdagi o‘zgarishlar. G‘arbga siljish. Sanoatning yangi bosqichga ko‘tarilishi. Qishloq xo‘jaligida kapitalizm taraqqiyotining «amerikacha yo‘li». Mamlakat aholisining turmush tarzi. AQShning ichki siyosati. AQShning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli.



15-mavzu: AQShning tashqi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

AQShning tashqi siyosati. IspaniyaAmerika urushi. AQShning jahonda hukmronlik uchun kurashi. Panama kanali. Panamerika ittifoqi. «Dollar diplomatiyasi», «Yo‘g‘on kaltak» siyosati. «Ochiq eshiklar» va «Teng imkoniyatlar» doktrinasi. Vilson hukumatining tashqi siyosati.



16-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Lotin Amerikasi mamlakatlari. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Lotin Amerikasi xalqlari. Meksikada burjua inqilobi. Ispaniya-Amerika urushi. 1910-1917-yillarda burjua inqilobi. Braziliyada qulchilikning bekor qilinishi. Argentinadagi ijtimoiy-siyosiy ahvol.



17-mavzu: Lotin Amerikasining boshqa davlatlari. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asrning oxirida va XX asr boshlarida Markaziy Amerika davlatlari. Gvatemala va Kosta Rikadagi ahvol. Markaziy Amerika respublikasining tashkil topishi va o‘zaro urushlar. Nikaraguaga AQShning bostirib kirishi. Gaiti va Dominikadagi ahvol. Kubaning 1895-1898-yillarda mustaqillik uchun kurashi. Xose-marti. Markaziy Amerikada AQShning «yo‘g‘on kaltak» va «dollar diplomatiyasi» siyosati.



18-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Rossiyaning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Rossiyaning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti. Ishchilar ahvoli. Ichki bozorning o‘sishi. Dastlabki monopolistik birlashmalarning vujudga kelishi. Chet el kapitali. Rossiyada ijtimoiy harakat va ijtimoiy-siyosiy fikrlarning rivojlanishi.



19-mavzu: Podsho Rossiyasining tashqi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Rossiya tashqi siyosati. 1877-1878-yillarda rus-turk urushi. San-Stefano shartnomasi. Berlin kongressi. Uzoq Sharq inqirozi va Rossiyaning tutgan siyosati. Rus-yapon urushi va uning yakunlari.



20-mavzu: Podsho Rossiyasining O‘rta Osiyodagi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Angliya-Rossiya qarama-qarshiliklari va O‘rta Osiyo masalasi. O‘rta Osiyo davlatlarining bosib olishi. Podsho Rossiyasining mustamlakachilik va ruslashtirish siyosati.



21-mavzu: Rossiyada Davlat dumasining tashkil etilishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XX asr boshlarida Rossiyaning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli. Monopolistik birlashmalarning o‘sishi. 1905-yilgi rus inqilobi. Davlat dumasi.



22-mavzu: XIX asr oxiri XX asr boshlarida Avstriya-Vengriya imperiyasi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Avstriya Vengriyaning iqtisodiy taraqqiyoti. Mamlakat aholisining turmush tarzi. XX asr boshlarida Avstriya-Vengriya. Avstriya-Vengriyaning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti. Milliy ozodlik harakati. Chexiyadagi iqtisodiy va siyosiy ahvol. Umumiy saylov uchun kurash. Ijtimoiy harakat. Madaniy-milliy avtonomiya.



23-mavzu: Avstriya-Vengriya imperiyasining tashqi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Tashqi siyosati. Avstriya-Vengriya-Rossiya munosabatlari. Bolqondagi agressiv harakat. “Uchlar ittifoqi” ning tashkil topishi. Germaniya bilan munosabat.



24-mavzu: XIX asr oxiri XX asr boshlarida Italiya. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XX asr boshlarida Italiyaning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli. Jolittining siyosati. Italiya birlashtirilgandan keyin uning iqtisodiy ahvoli. Emigratsiya. Siyosiy inqirozning yetilishi.



25-mavzu: XIX asr oxiri XX asr boshlarida Italiyaning tashqi siyosati. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Italiyaning tashqi siyosati. Fransiya bilan munosabat. Uchlar ittifoqiga kirish. Afrikadagi mustamlakachilik agressiyasi. Italiyaning boshqa davlatlar bilan munosabati.1911-1912-yillardagi ItaliyaTurkiya urushi.



26-mavzu: XIX asr oxiri XX asr boshlarida Bolqon davlatlari. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asr oxirida XX asr boshlarida Bolqon davlatlari. Iqtisodiy taraqqiyot. Xalq norozilik harakatlari. Yevropa davlatlarining Bolqondagi siyosati. 1877-1878-yillardagi Rusturk urushi va uning ta’siri.



Manbalar bilan ishlash (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Nazorat ishi. (A2 1 soat, A2+ 1 soat)
II BO‘LIM. OSIYO VA AFRIKA MAMLAKATLARI

(A2 10 soat, A2+ 20 soat)
27-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Yaponiya (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asrning oxirida Yaponiyada bozor iqtisodiyotining rivojlanishi. Yaponiyani industrlashtirishning xarakteri va xususiyatlari. Sanoatning rivojlantirishda davlatning roli. 1889-yil Konstitutsiyasi. Xalq ommasining ahvoli. Yaponiyaning tashqi siyosati. Yaponiya-Xitoy urushi.



28-mavzu: XX asr boshlarida Yaponiya. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Yaponiya taraqqiyotining xarakteri. Siyosiy reaksiyaning kuchayishi. Yaponiyaning tashqi siyosati. Rus – yapon urushi. Koreyaning anneksiya qilinishi.



29-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Xitoy. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asrning oxirida Xitoyning yarim mustamlakaga aylanishi. Xalq norozik harakatlari. Xitoyda sanoat taraqqiyotining boshlanishi va uning xususiyatlari. Xitoyga qarshi tashqi agressiyaning kuchayishi. Xitoyning ta’sir doiralarga bo‘linishi. AQShning Xitoydagi siyosati va Xey doktrinasi. Sakkiz davlatning Xitoyga qarshi intervensiyasi.



30-mavzu: XX asr boshlarida Xitoyning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy ahvoli. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XX asr boshlarida Xitoy. XX asr boshida Xitoyning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli. Sun Yatsenning faoliyati. Muvaqqat respublika hukumatining tuzilishi. Yirik va qudratli davlatlarning Xitoyga munosabati. Yuan Shikay. Gomindan partiyasining tashkil topishi. «Ikkinchi inqilob». Diktaturaning o‘rnatilishi.




O‘quvchilarda fanga oid quyidagi kompetensiyalar shakllanadi:

Tarixiy voqeilikni tushunish va uni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi:

A2

jahon tarixiga oid davr va-yillar hisobini biladi. Hijriy-yilni milodiyga, milodiy-yilni hijriy-yilga o‘gira oladi, tarixiy va geografik makon, tarixiy davr haqida ma’lumot bera oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan voqealar yuzasidan insoniyatning tarixiy evolyusiyasi, inson va jamiyat, jamiyat ma’naviy hayotining shakllanishi, taraqqiyot, davlat, iqtisodiy, ijtimoiy, diniy, siyosiy va madaniy jarayonlari haqida ma’lumot bera oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan tarixiy davrda jamiyat va insoniyat rivojiga ta’sir ko‘rsatgan muhim voqea va jarayonlarni tahlil qila oladi;

mamlakatimizda ilm fan rivojining jahon madaniyati va ilm-fani rivojiga ta’siri haqida ma’lumot bera oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan voqea va jarayonlarga tarixiy davr nuqtai nazaridan munosabat bildira oladi.


Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi:

A2

fikrini tarixiy xaritalar va qo‘shimcha tarixiy materiallar yordamida hozirgi kun bilan bog‘lay oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan tarixiy voqeiylikni bayon qilishda tarixiy atamalar, sanalar, shaxs nomlari, toponimik atamalarni sharhlay oladi;

Quyidagi atamalarni mazmunini biladi:

Industrial sivilizatsiya, Ishlab chiqarishning konsentratsiyalashuvi, millatlararo korporatsiya, Siyosiy demokratiya, yuqori tabaqalar, Ulug‘ davlatlar, mustamlakachilik tuzumi, dunyoni bo‘lib olish, yollanma ishchilar, Sotsialistik harakatdagi oqimlar, Ikkinchi Baynalmilal, Sedan jangi, Frankfurt sulhi, Milliy gvardiya, Parij Kommunasi, Uchinchi Respublika, Opportunizm, Anorxosindikalizm, Dreyfus ishi, Imperiya Konstitutsiyasi, «Kultur kampf», «Favqulotda qonun», Tredyunionlar, Leyborizm, taraqqiyotining «amerikacha yo‘li», «Dollar diplomatiyasi», «Yo‘g‘on kaltak» siyosati. «Ochiq eshiklar» va «Teng imkoniyatlar» doktrinasi, San-Stefano shartnomasi. Bolqon davlatlari, Rus – yapon urushi, ixetuanlar qo‘zg‘oloni, Xey doktrinasi, «Ikkinchi inqilob»;

Quyidagi tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi:

Napoleon, Gladston, Tilak, Dizraele, Teyr, Otto Bismark, Vilgelm II, Jolitti, Samue Magerero, Muzaffariddin, Muhammad Alishoh, Abdulhamid, Meydze, Amir Abdurahmon.

Quyidagi sanlarda sodir bo‘lgan tarixiy voqealar haqida ma’ulmot bera oladi.

1864–1874-yillar Angliyada U.Gladstonning 4-marta bosh vazirlik lavozimini egallagan davri.

1867-yil Yaponiyada Meydzi inqilobi yuz berdi.

1867-yil Kanada dominion huquqni oldi.

1867-yil Avstnya va Vengnyaning hukmron tabaqalari o‘rtasidagi bitim asosida AvstriyaVengriya imperiyasi vujudga keldi.

1867-1868-yillar Yaponiyada Meydzi inqilobi yuz bergan.

1870-yil 17-iyul Fransiya Prussiyaga urush e’lon qildi.

1871-yil 18-mart Fransiyada uchinchi Respublika tashkil etildi.

1871-yil 18-yanvar Fransiyaning Versal saroyida Germaniya – imperiya, Prussiya qiroli, Vilgelm I esa Germaniya imperatori deb e’lon qilindi.

1871-yil 26-fevral Fransiya-Germaniya tinchlik shartnomasi imzolandi.

1871-yil 28-may Parij Kommunasi to‘la tor-mor etildi.

1871-yil 10-may Germaniyaning Frankfurt shahrida Fransiya – Germaniya sulh shartnomasi imzolandi.

1871-yil-apreli Germaniya imperiyasi reyxstagi umumgerman konstitutsiyasini qabul qildi.

1871-1890-yillar Otto Bismark Germaniya hukumatini boshqardi.

1873-yil Germaniya Rossiya va Avstriya-Vengriya bilan ittifoq to‘g‘risida shartnoma «Uch imperatorshartnomasi»ni tuzdi.

1876-1911-yillar Meksikada Porfirio Dias prezidenti bo‘ldi.

1876-yil Bolgariyada mustaqillik uchun qo‘zg‘olon boshlandi.

1877-yil Buyuk Britaniya oltin va olmosga boy Transvaal va Oranj Respublikalarini bosib oldi.

1878-yil-yanvar Rossiya armiyasi Adrianopolni ishg‘ol qildi.

1878-yil Bolgariya konstitutsiyasi qabul qilingan.

1878-yil San-Stefanoda Rossiya - Turkiyashartnomasi imzolandi.

1879-yil Germaniya va Avstriya-Vengriya o‘rtasida ittifoqchilik shartnomasi tuzildi.

1879-yil Yoqubxon inglizlar bilan Gandamak bitimini imzoladi.

1879-yil Parnell rahbarligida irland dehqonlarining «Yersuv ligasi» nomli ommaviy tashkiloti tuzildi.

1880-yil Fransiya Vetnamni bosib oldi.

1880-yil Tilak «Kesari» (Sher) gazetasini tashkil etdi.

1880-yil ishchi tashkilotlari vakillari «Fransiya ishchi partiyasi»ni tuzdi.

1880-1901-yillar Afg‘onistonda Amir Abdurahmon hukmronlik-yillari.

1881-yil «Qo‘shma Shtatlar va Kanada uyushgan tredyunionlari va ishchi ittifoqi federatsiyasi» tuzilgan.

1881-1882-yillar Fransiyada ta’lim to‘g‘risida qonunlar qabul qilindi.

1881-yil – Fransiya Shimoliy Afrikada joylashgan Tunisni bosib oldi.

1881-yil – Rossiya qo‘shinlari tomonidan Ko‘ktepa qal’asi egallandi.

1882-yil – Buyuk Britaniya Misrni egalladi.

1882-yil – Xartumga Misrlik Abdul Qodir general-gubernator etib tayinlandi.

1882-yil – Italiyaning 1879-yilda Germaniya va Avsrtiya-Vengriya imperiyalari o‘rtasida tuzilgan harbiy-siyosiy ittifoqqa qo‘shildi va Yevropada jahon tarixiga «Uchlar ittifoqi» nomi bilan kirgan harbiy-siyosiy ittifoq qaror topdi.

1883-yil – Braziliyada qullarni qullikdan ozod qilishga chaqiruvchi «Ozodlik manifesti»ni e’lon qilindi.

1883-yil – G.V.Plexanov rahbarlik qilgan «Mehnatni ozod qilish» guruhi tuzildi.

1884-yil – Germaniya Afrikaning o‘rta qismidagi Togo va Kamerun hududlarini, Gvineyaning shimoliy qismini va unga yondosh orollarni ishg‘ol qildi.

1885-yil – Germaniya Afrikaning sharqiy qismidagi hududlarni va Zanzibarni zabt etdi.

1885-yil – Bombay shahrida siyosiy partiya – «Hindiston milliy kongressi» (HMK) tuzildi.

1885-yil – Sudanda mustaqil mahdiylar davlati tuzildi.

1888-yil – Braziliyada qullarni ozod qilish haqidagi «Oltin qonun» nomi bilan mashhur qonun qabul qilindi.

1888-yil – Germaniya imperatori Vilgelm I vafot etdi. Taxtni 28 yoshli Vilgelm II (1888-1918) egalladi.

1889-yil – Yaponiyada Prussiya konstitutsiyasi namunasi asosida tuzilgan konstitutsiya qabul qilindi.

1889-yil – Vilgelm II «hazrati Iso qabri»ni ziyorat qilish bahonasi bilan Falastinga bordi.

1889-yil – AQSH Davlat departamenti tashabbusi bilan Vashingtonda birinchi Panamerika konferensiyasi chaqirildi.

1889-yil – ingliz monopolisti Reyter Eronda «Shahanshohbank» ochdi.

1889-yil – Avstriya sotsial-demokratik partiyasi (ASDP) tuzildi.

1891-yil – shovinistik tashkilot– «German ittifoqi» tuzildi.

1907-1911-yillar – Eron inqilobining ikkinchi davri.

Quyidagi tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi va davrga oid ma’lumot bera oladi:

Fransiya, Prussiya, Parij, Germaniya, Angliya AQSh, Meksika, Braziliya, Argentina, Markaziy Amerika, Gvatemala, Kosta Rika, Nikaragua, Gaiti, Dominika, Kuba, Rossiya, Avstriya-Vengriya, Chexiya, Italiya, Bolqon davlatlari, Turkiya, Yaponiya, Koreya, Xitoy, Hindiston, Bengaliya, Bombey, Eron, Afg‘oniston, Sudan, Liviya, Misr, Jazoyir, Marna, Galitsiya. Bolgariya, Verden.
31-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Hindiston. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Hindiston xalqlarining mustaqillikka qarshi ozodlik kurashi. Yirik sanoat ishlab chiqarishning paydo bo‘lishi. «Hindiston milliy kongressi» partiyasining tuzilishi.



32-mavzu: XX asr boshlarida Hindistonning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Bengaliyaning bo‘linishi. Inqilobiy harakatning boshlanishi va uning oqibati. Birinchi jahon urushi arafasida Hindiston.



33-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Eron va Afg‘oniston. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Eronning yarim mustamlakaga aylanishi. Ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning rivojlanishi. Milliy harakatning paydo bo‘lishi. Mustamlakachilarga qarshi xalq norozilik harakatlari va uning oqibatlari. Buyuk davlatlarning Erondagi siyosati.



34-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Afg‘oniston. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Ikkinchi ingliz-afg‘on urushi va uning oqibatlari. Dyurantda bitim. Afg‘onistonning ichki va tashqi siyosati. Afg‘oniston bo‘yicha Angliya-Rossiya munosabatlari. Ijtimoiy-iqtisodiy hayot.



35-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Turkiya. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

XIX asrning oxirida Turkiyaning yarim mustamlakaga aylanishi. XIX asrning oxirlarida Usmoniylar imperiyasining inqirozi. Bag‘dod temir yo‘li. Ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning rivojlanishi va burjua milliy harakatining tug‘ilishi. «Birlik va taraqqiyot» partiyasining tuzilishi. 1908-yilgi «Yosh turklar» inqilobi. 1909-yilgi aksilinqilobiy harakat. Buyuk davlatlarning Turkiya inqilobiga munosabati.



Takrorlash. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Manbalar bilan ishlash (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

III BO‘LIM. XIX ASRNING OXIRI VA XX ASR BOSHLARIDA AFRIKA MAMLAKATLARI

(A2 3 soat, A2+ 6 soat)
36-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida arab mamlakatlari. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Bu davrda arab mamlakatlarining ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy ahvoli. Sudan va Liviyaning yarim mustamlakaga aylantirilishi. Arabistonda Angliya ta’sirining kuchayishi. Misrning asoratga solinishi. Ozodlik harakati.



37-mavzu: Sudanning Angliya tomonidan egallanishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Mahdiylar qo‘zg‘oloni va Sudanning Angliya tomonidan egallanishi. Liviyaning Italiya tomonidan bosib olinishi. Fransiyaning Tunisni egallashi. Jazoyir-Fransiya hukmronligi ostida. Marokashning fransuzlar tomonidan egallanishi. Marokashdagi qo‘zg‘olon.



38-mavzu: Tropik va Janubiy Afrikada mustamlakachilik kompaniyasining kuchayishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Manbalar bilan ishlash (A2 1 soat, A2+ 2 soat).
G‘arbiy Afrika va Angliyaning mustamlakachilik siyosati. G‘arbiy Afrikada Germaniya ekspansiyasi. Samore Ture. Markaziy Afrikada Belgiyaning mustamlakachiligi. Sharqiy Afrikaning rivojlangan davlatlar tomonidan bo‘lib olinishi.

Angliyaburlar urushi va Janubiy Afrika ittifoqining tuzilishi. Madagaskarning fransuzlar tomonidan egallanishi. Zuluslarning Ketchvayo boshchiligidagi ozodlik urushi. Namalar qo‘zg‘oloni. Xendrik Vitboy.


IV BO‘LIM. BIRINCHI JAHON

URUSHI VA UNING YAKUNLARI

(A2 3 soat, A2+ 6 soat)
39-mavzu: 1914-1918-yillardagi birinchi jahon urushi va uning yakunlanishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Jahon urushining boshlanishi va sabablari. 1914-1915-yillardagi urush harakatlari. Dunyoni qaytadan bo‘lib olish uchun kurashning kuchayishi. Urush-yillarida davlatlar o‘rtasida o‘zaro ziddiyatlarning kuchayishi va urushning xarakteri. Germaniyaning strategik rejasi. 1914-yil G‘arbiy frontdagi urush harakatlari.



40-mavzu: «Yashin tezligida» urush rejasining barbod bo‘lishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

G‘arbiy frontda pozitsion urushga o‘tilishi. Italiya va Bolgariyaning urushga kirishi. 1915-yil Sharqiy frontda va dengizdagi urush harakatlari. Birinchi jahon urushida sharq mamlakatlarining ishtiroki. Ruminiyaning urushga kirishi.



41-mavzu: Dunyoni qaytadan bo‘lib olish uchun maxfiy bitimlar. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Antanta davlatlarining g‘arbiy frontdagi muvaffaqiyatsizliklari. Dunyoni qaytadan bo‘lib olish uchun maxfiy bitimlar. 1917-1918-yillardagi urush harakatlari. AQShning urushga kirishi. Rossiyaning urushdan chiqishi. Kompen yarash bitimi.


V BO‘LIM. FAN VA MADANIYAT

(A2 2 soat, A2+ 4 soat)
42-mavzu: XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida fan va madaniyat. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Moddiy ishlab chiqarishda texnika taraqqiyoti. Transport va temir yo‘llar. Elektrdan foydalanish. Kemasozlik. Binokorlikda metall va oynadan foydalanish. Metallurgiya, mashinasozlik. Neftni qayta ishlash, ichki yonuv dvigatellari, samolyotsozlik, energetika, radio telefon, harbiy texnikaning ixtiro qilinishi. Matematika va tabiy fanlar rivoji. Biologiya, tarix va gumanitar fanlar, maorifning taraqqiyoti. Adabiyot va san’at.



Manbalar bilan ishlash (A2 1 soat, A2+ 2 soat).

Nazorat ishi. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)

Takrorlash. (A2 1 soat, A2+ 2 soat)
O‘quvchilarda fanga oid quyidagi kompetensiyalar shakllanadi:

Tarixiy voqeilikni tushunish va uni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi:

A2

jahon tarixiga oid davr va-yillar hisobini biladi. Hijriy-yilni milodiyga, milodiy-yilni hijriy-yilga o‘gira oladi, tarixiy va geografik makon, tarixiy davr haqida ma’lumot bera oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan voqealar yuzasidan insoniyatning tarixiy evolyusiyasi, inson va jamiyat, jamiyat ma’naviy hayotining shakllanishi, taraqqiyot, davlat, iqtisodiy, ijtimoiy, diniy, siyosiy va madaniy jarayonlari haqida ma’lumot bera oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan tarixiy davrda jamiyat va insoniyat rivojiga ta’sir ko‘rsatgan muhim voqea va jarayonlarni tahlil qila oladi;

mamlakatimizda ilm-fan rivojining jahon madaniyati va ilm-fani rivojiga ta’siri haqida ma’lumot bera oladi;

Jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan voqea va jarayonlarga tarixiy davr nuqtai nazaridan munosabat bildira oladi.


Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.

A2

fikrini tarixiy xaritalar va qo‘shimcha tarixiy materiallar yordamida hozirgi kun bilan bog‘lay oladi;

jahon tarixining XIX asrning 70-yillaridan 1918-yilgacha jahon tarixida sodir bo‘lgan tarixiy voqeiylikni bayon qilishda tarixiy atamalar, sanalar, shaxs nomlari, toponimik atamalarni sharhlay oladi.

Quyidagi atamalarni mazmunini biladi va ma’ulmot bera oladi:

Industrial sivilizatsiya, Ishlab chiqarishning konsentratsiyalashuvi, millatlararo korporatsiya, Siyosiy demokratiya, yuqori tabaqalar, Ulug‘ davlatlar, mustamlakachilik tuzumi, dunyoni bo‘lib olish, yollanma ishchilar, Sotsialistik harakatdagi oqimlar, Ikkinchi Baynalmilal, Sedan jangi, Frankfurt sulhi, Milliy gvardiya, Parij Kommunasi, Uchinchi Respublika, Opportunizm, Anorxosindikalizm, Dreyfus ishi, Imperiya Konstitutsiyasi, «Kultur kampf», «Favqulotda qonun», “Uchlar ittifoqi”, Tredyunionlar, Leyborizm, taraqqiyotining «amerikacha yo‘li», «Dollar diplomatiyasi», «Yo‘g‘on kaltak» siyosati. «Ochiq eshiklar» va «Teng imkoniyatlar» doktrinasi, SanStefano shartnomasi. Berlin kongressi, Davlat dumasi, “Uchlar ittifoqi”, Bolqon davlatlari, Rus – yapon urushi, ixetuanlar qo‘zg‘oloni, Xey doktrinasi, «Ikkinchi inqilob», «Hindiston milliy kongressi» partiyasi, yarim mustamlaka, «Birlik va taraqqiyot» partiyasi, «Yosh turklar» inqilobi, Mahdiylar qo‘zg‘oloni, Birinchi jahon urushi, «Yashin tezligida» urush rejasi, G‘arbiy front, Verden jangi, Kompen yarash bitimi, ichki yonuv dvigateli.
Quyidagi tarixiy shaxslar haqida ma’ulmot bera oladi:

Napoleon, Gladston, Tilak, Dizraele, Teyr, Otto Bismark, Vilgelm II, Jolitti, Samue Magerero, Muzaffariddin, Muhammad Alishoh, Abdulhamid, Meydze, Amir Abdurahmon, K. Daymler, T. Edison. Tomson. R.Dizel, A. Mojayskiy. A. Popov, A.Bell, A.Nobel. N.Jukovskiy, Vilgelm I, M. Faradiy, A. Eneshteyn, E. Rezerford. D. Mendeleev, Ch. Darvin, V. Rentgen, Bisher Stou, J. Vern, T. Drayzer, J. London, Mark Tven, L. Tolstoy, R. Tagor, Ketchvayo, Abdul Qodir, Stolipin, Plexanov, Vasel Levskiy, Xendrik Vitboy, Porfirio Dias, Sun Yat Sen,Samore Ture, V. Velson, Fon Shliffen;

mavzuga oid muhim tarixiy sanalar haqida ma’muomot bera oladi;

quyidagi tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi va ma’lumot bera oladi.

Fransiya, Prussiya, Parij, Germaniya, Angliya AQSh, Meksika, Braziliya, Argentina, Markaziy Amerika, Gvatemala, Kosta Rika, Nikaragua, Gaiti, Dominika, Kuba, Rossiya, Avstriya Vengriya, Chexiya, Italiya, Bolqon davlatlari, Turkiya, Yaponiya, Koreya, Xitoy, Hindiston, Bengaliya, Bombey, Eron, Afg‘oniston, Sudan, Liviya, Misr, Jazoyir, Marna, Galitsiya, Bolgariya, Verden.
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari.
A2, A2+

Kommunikativ kompetensiya:

o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila oladi, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob beradi;

ijtimoiy moslasha oladi, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qiladi, jamoaviy hamkorlikda ishlay oladi;

muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini himoya qila biladi, uniishontira biladi;

turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqaradi, muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni qabul qila oladi.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:

mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet, televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.) foydalana oladi;

media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish, saralaydi, qayta ishlaydi, uzatadi, saqlaydi, xavfsizligini ta’minlaydi va foydalanishda mediamadaniyatga rioya qiladi;

ma’lumotlar bazasini yarata oladi, asosiylarini tanlay oladi va ularni tahlil qila biladi.



O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:

shaxs sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirib boradi, jismoniy, ma’naviy, ruhiy va intellektual kamolotga intiladi;

o‘z xatti-harakatini adekvat baholaydi, o‘zini nazorat qila biladi, halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘ladi.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:

Jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etadi va faol ishtirok etadi;

o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini biladi, unga rioya qiladi.
Milliy va umummadaniy kompetensiya:

Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘ladi;

badiiy va san’at asarlarini tushunadi, ta’sirlana oladi;

orasta kiyinadi,yurish-turishda madaniy me’yorlarga va sog‘lom turmush tarziga amal qiladi,

umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarni (urf-odatlar, marosimlar, milliy-madaniy an’analar va h.k.) biladi, unga hurmat bilan munosabatda bo‘ladi;

o‘zgalarga nisbatan mehr-muruvvat, saxiylik, o‘zgalarning dunyoqarashi, diniy e’tiqodi, milliy va etnik xususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qiladi;

xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosini avaylab asraydi, ta’lim muassasasida va jamiyatda o‘rnatilgan odob-axloq qoidalariga rioya qiladi.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi:

inson mehnatini yengillashtiradigan, mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shartsharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘ladi hamda foydalana oladi.



(A2)

Mavzularni o‘rganish uchun – 42 soat

Nazorat ishlari uchun 2 soat

Takrorlash uchun – 3 soat

Manbalar bilan ishlash – 4 soat

Jami: 51 soat

(A2+)

Mavzularni o‘rganish uchun – 84 soat

Nazorat ishlari uchun 4 soat

Takrorlash uchun – 6 soat

Manbalar bilan ishlash – 8 soat

Jami: 102 soat


Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati


  1. Каримов И.А. Тарихий хотирасиз келажак йўқ. – Т.: Ўзбекистон, 1998.

  2. Каримов И.А. Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида. – Т.: Ўзбекистон, 2011. – 440 б.

  3. Karimov I.A. Ona yurtimiz baxt-u istiqboli va buyuk kelajagi yo’lida xizmat qilish – eng оliy saodatdir. – T.: O’zbekiston, 2015.

  4. Mirziyoyev Sh. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligi garovi. – T.: O‘zbekiston, 2017.

  5. Mirziyoyev Sh. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir faoliyatining kundalik qoidasi bo`lishi kerak. – T.: O‘zbekiston, 2017.

  6. Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. – T.: O‘zbekiston, 2017.

  7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997-yil 29-avgustdagi “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni.

  8. O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 1997-yil 29-avgustdagi ”Ta'lim to’g’risida”gi qonuni.

  9. O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 16-avgustdagi “Umumiy o’rta ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to’g'risida” gi 390-sonli Qarori.

  10. O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2004-yil 21-maydagi “2004-2009-yillarda maktab ta'limini rivojlantirish umummilliy dasturi to’g’risida” gi Farmoni.

  11. O‘zbеkiston Rеspublikasi Xalq ta'limi vazirli va Oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligining 2010-yil 1 iyuldagi “Umumiy o’rta, o’rta maxsus, kasb-hunar ta'limi muassasalarida o’qitiladigan umumta'lim fanlari hamda oliy ta'limda davom ettiriladigan fanlar dasturlari uzviyligi va uzluksizligini ta'minlash to’g’risida” gi 6G`2G`4G`1-sonli qo’shma hay'at majlisi qarori.

  12. O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2012-yil 10 dеkabrdagi “Chеt tillarini o’rganish tizimini yanada takomilashtirish to’g’risida” gi PP-1875-sonli qarori.

  13. O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 8-maydagi “Uzluksiz ta'lim tizimining chеt tillar bo’yicha davlat ta'lim standartini tasdiqlash to’g’risida”gi 124-sonli qarori.

  14. O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6 aprеldagi “Umumiy o’rta ta'lim va o’rta maxsus, kasb-hunar ta'limining davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to’g’risida”gi 187-son qarori.

  15. O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 15-martdagi “Umumiy o’rta ta'lim to’g’risidagi Nizomni tasdiqlash haqida” gi 140-sonli qarori.

  16. O’tkazilgan Forum tavsiyalari “Ijtimoiy fanlarni o’qitish va ma'naviy-ma'rifiy ishlarni takomillashtirishda o’quv-tarbiya jarayonining sifat va samaradorligi: muammolar va еchimlar”. 2017-yil. 24-25-mart kunlari.

  17. Тарих ўқитиш методикаси. – T.: TURON- IQBOL, 2001.

  18. Жаҳон тарихининг муҳим саналари. – T.: O‘zbеkiston, 2011.

  19. O‘zbеkiston tarixining muhim sanalari.”O’ZBEKISTON” NMIU, 2012-yil.

  20. O‘zbеkistonda davlat va din munosabatlari: Diniy tashkilotlar, oqimlar, mafkuraviy kurashning dolzarb yo’nalishlari. – “Toshkеnt islom univеrsitеti” nashriyot –matbaa birlashmasi, 2014-yil.

  21. Асқаров А. Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи. – Т.: O’zbekiston, 2015.

  22. Жўраев Н. Тарих фалсафасининг назарий асослари. – Т.: Маънавият, 2008.

  23. Зиё А. Ўзбек давлатчилиги тарихи (Энг қадимги даврлардан Россия босқинига қадар). – Т.: Шарқ, 2001.

  24. Иброҳимов А. Бизким, ўзбеклар... Миллий давлатчилигимиз асослари ҳақида мулоҳазалар. – Т.: Шарқ, 1999.

  25. Левитин Л. Ўзбекистон тарихий бурилиш палласида. Президент Ислом Каримов тарафдорининг танқидий мулоҳазалари. – Т.: Ўзбекистон, 2001.

  26. Левитин Л., Карлайл С. Ислом Каримов – янги Ўзбекистон Президенти. – Т.: Ўзбекистон, 1996.

  27. Тойнби А. Цивилизация перед судом истории. Сборник. – М.: Рольф, 2002.

  28. Холбоев С. Миллий мустақиллик ва тараққиѐтнинг ўзбек модели (методология, инновация, тарихий таҳлил). – Т.: O’zbekiston, 2015.

  29. Эркаев А. Ўзбекистон йўли (Президент Ислом Каримовнинг ислоҳотлар назарияси ҳақида мулоҳазалар). – Т.: Маънавият, 2011. – 198 б.

  30. Жалолиддин Мангуберди. – Т.: Шарқ, 1999.

  31. Muhammad Ali. Sarbadorlar. – T.: G’afur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2009.



Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limning umumta’lim fanlari bo‘yicha malaka talablariga asosan umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining

10-11-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun “Tarix” fanlari bo‘yicha yagona o‘quv dasturlarini ishlab chiqish ishchi guruhi
TARKIBI



TТ/r

F.I.SH

Lavozimi

Imzo

1.

Yaxshiyev Anvar Jo‘raqulovich

O‘zbekiston davlat soliq akademiyasi “O‘zbekiston tarixi” kafedrasi mudiri, t.f.n., dotsent




2.

Zamonov Akbar Turg‘unovich

O‘zbekistonning eng yangi tarixi masalalari bo‘yicha muvofiq-lashtiruvchi metodik markazi bo‘lim boshlig‘i.




3.

Xodjayev Begzod Xudoyberganovich

A.Navoiy nomidagi Toshken davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti pedagog qadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi direktori, p.f.d., prof.




4.

Ergashev Shuhrat

Fanlar akademiyasi Tarix instituti katta ilmiy xodimi, t.f.n.




5.

Rajabov Qahramon

Fanlar akademiyasi Tarix instituti loyiha rahbari, t.f.d., prof.




6.

Raximjonov Durbek Obidjonovich

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent Islom universiteti dotsenti, t.f.n




7.

Ismatova Nargiza Qamariddinovna

Respublika ta’lim markazi bo’lim boshlig’i




8.

Abdullayev Jamshid

Toshkent davlat yuridik universiteti huzuridagi akademik litsey tarix fani o’qituvchisi




9.

Safarova Shirin Yarashovna

Respublika ta’lim markazi metodisti




10.

Tojiboyev Husniddin Abdumalikovich

Yakkasaroy tumani 144-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabi tarix fani o’qituvchisi




Tarix fani ekspert guruhi tarkibi

11.

Polvonov Jo‘rabek Ne’matovich

O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya institutining tarix fani o‘qituvchisi




22.

Tillaboyev Soyibjon Bakievich

Nizomiy nomidagi TDPU katta o‘qituvchisi




33.

Alimova Mahfuza Faxrutdinovna

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent Islom universiteti katta o’qituv-chisi, t.f.n.




44

Xaydarxon Yuldoshxodjayev

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent Islom universiteti katta ilmiy xodim-izlanuvchisi, t.f.n.




55

Xushvaqova Nigora

Toshkent shahar Uchtepa tumani 74-maktabning tarix fani o`qituvchisi






Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə