Xv ve XVI yüzyılların önemli kaynaklarından olan tahrir defterleri tımar sistemin



Yüklə 264,56 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/9
tarix21.12.2017
ölçüsü264,56 Kb.
#16775
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


209

Öz

XV. ve XVI. yüzyılların önemli kaynaklarından olan tahrir defterleri tımar sistemin-

deki çöküntüye bağlı olarak XVII. yüzyılda önemini kaybetmiştir. XVII. yüzyılın ilk çey-

reğinden  itibaren  avârız  vergisinin  yıllık  vergiye  dönüştürülmesi  ve  iltizam  sisteminin 

yaygınlaştırılmasıyla avârız defterleri ön plana çıkmıştır. Bu çalışmada Vize sancağına 

tabi Kırkkilise, Hayrabolu, Pınarhisar ve Havass-ı Mahmud Paşa kazaları incelenmiştir. 

Bu kazaların merkez nüfusları ve mahalle yapılanmaları ile kazalara tabi köylerin nüfus-

ları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ayrıca Vize sancağındaki kazalar ve bu kazalara bağlı 

köylerdeki askeri ve dini sınıfa mensup kişiler de tablolarda belirtilmiştir. 

Anahtar Kelimeler: Avârız, Vize, Osmanlı Devleti, Sancak, Kaza

The Townships of Vize District According to the Avârız Register

(Extraordinary Tax Register) Dated 1642

Abstract

Tax registers, which were among the important sources of the 15

th

 and 16

th

 centuries, 

lost their importance in the 17

th

 century as a result of the collapse of the timar system. As 

avâriz tax (extraordinary tax) was turned into annual tax as of the first quarter of the 17

th

 

century and tax farming became widespread, avâriz registers (extraordinary tax registers) 

came  to  the  forefront.  In  this  study,  Kırkkilise,  Hayrabolu,  Pınarhisar  and  Havass-

ı  Mahmud  Paşa  townships  affiliated  to  Vize  district  were  examined.  The  populations 

of  centers  of  those  townships,  their  neighborhood  structures,  and  the  populations  of 

the  villages  affiliated  to  the  above-mentioned  townships  were  examined  separately. 

Furthermore, those people who were members of military and religious classes in the 

townships of Vize district and the villages of such townships were tabulated. 

Keywords: Avâriz, Vize, Ottoman Empire, Sandjak, Town

1642 TARİHLİ AVÂRIZ DEFTERİNE GÖRE

VİZE SANCAĞI KAZALARI

*)  Yrd. Doç. Dr. Namık Kemal Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Tekirdağ.

(e-posta: volkanerturk@mynet.com)

Volkan ERTÜRK

 

(*)



EKEV AKADEMİ DERGİSİ Yıl: 17 Sayı: 57 (Güz 2013)


210 / Yrd. Doç. Dr. Volkan ERTÜRK

EKEV AKADEMİ DERGİSİ

Giriş

Osmanlı Devletinin Balkanlara açılan önemli bir stratejik noktasında bulunan Vize 

şehri, coğrafi konumundan dolayı tarih boyunca birçok defa işgal ve saldırılara maruz 

kalmıştır. Tarihi geçmişi antik çağlara kadar uzanan Vize ve bölgesinin bilinen en eski 

sahipleri Traklardır (Ceylan, 2011, s. 53-54). Traklar’dan sonra Romalılar bölgeye hâ-

kim olmuşlardır (Öztürk, 1959, s. 23-25). M.S. 338’de Bizans İmparatoru I. Kostantin 

devrinde Bizans hâkimiyetine geçen Vize şehri, Anadolu ve Avrupa arasında bir geçiş 

merkezi olmasından dolayı birçok defa istilalara uğramış, bunun bir sonucu olarak Bizans 

devrinde belli bir istikrara kavuşamamıştır (Kurat, 1937, s. 127). 1369 tarihinde Osmanlı 

Devletinin hâkimiyetine geçen Vize şehri

1

, bu tarihten sonra İstanbul’un en önemli mü-



dafaa hatlarından birini oluşturmaya başlamıştır. 

Osmanlı idari sistemi içerisinde Vize sancağı Doğu Trakya bölgesinde bulunmaktay-

dı. Rumeli Beylerbeyliğine bağlı bir sancak olarak tesis edilen Vize sancağı, Gelibolu’dan 

sonra Rumeli eyâletinde ikinci sancak merkezi olmuştur. Doğu Trakya’nın Osmanlı Dev-

leti tarafından tamamen fethedilmesinden sonra bu bölge, yeni idari taksimatta Vize, Kır-

kkilise ve Çirmen olmak üzere üç sancağa ayrılmıştır (Gökbilgin, 1952, s. 6-7). Diğer 

taraftan Vize livası, İstanbul’dan başlayan ve Avrupa içlerine kadar giden sağ, orta ve sol 

kol yol sistemine dâhildir. Sağ kol üzerinde bulunan Vize, bu açıdan önemli bir mevki 

işgal etmekteydi (Halaçoğlu, 1981, s. 123).

Kanuni Sultan Süleyman devrinde Vize sancağı, Rumeli vilayetine bağlı 33 sancaktan 

biriydi (İnalcık, 2001, s. 766). 1530 tarihli muhasebe-i vilayet-i Rumili defterine göre 

Vize livası; Vize, Pınarhisar, Kırkkilise, Hayrabolu, Babaeskisi, Bergoz, Çorlu, Silivri, 

Hasha-i İstanbul kazaları ile Hatunili nahiyesinden oluşmaktaydı (BOA. TD. 387, s. 245-

318). 1539 tarihli Vize livası ve köylerinin nüfus ve hâsılatını ihtiva eden mufassal def-

terin baş sayfasında, yine 1530 tarihli defterde olduğu gibi 9 kaza ve 1 nahiye kayıtlıdır 

(BOA. TD. 194, s. 1). 1568 tarihli timar icmal defterinde yukarıda bahsedilen kazalara 

Hasköy  kazası da eklenmiştir (TK. KKA. TD.  310, s. 2). Hasköy kazasının Havass-ı 

Mahmud Paşa olarak geçtiği 1613 tarihli evkaf defterinde ise diğer kazalar isim ve ko-

numlarını aynıyla muhafaza etmiştir (BOA. TD. 541, s. 1-464).

Vize sancağı kazalarının imparatorluğun başkenti İstanbul’a çok yakın bir konum-

da bulunması bölgenin ekonomik olarak Osmanlı devlet ricalinin ilgi alanına girmesine 

1)  Çalışmalarında Osmanlı kroniklerini yabancı kaynaklarla mukayeseli olarak kullanan Halil İnalcık’a 

göre Vize  şehrinin  fethi  şöyle  gerçekleşmiştir:  “770/1369  kışında  Sultan  Edirne  sarayında  kalır. 

770/1369  baharında  Sultan  Bizans’a  karşı  yeniden  harekâta  geçerek  Trakya’da  Istranca  (bugün 

Yıldız) dağları eteğinde önemli Pınarhisar, Kırkkilise ve Vize kalelerini ele geçirir. Kırkkilise karşı 

koyduğu için savaşan Rum askerini kılıçtan geçirir. Sultan Kırkkilise’yi kuşatırken Mihaloğlu doğu-

da Vize kalesi üzerine gider. Pınarhisar ve Kırkkilise’nin teslim olmaları üzerine Sultan Vize üzerine 

gelir. Bir ay direnen kale sonunda teslim olur.”, İnalcık, H. (2006). “Polunya (Apollunia)- Tanrı-

Yıkdığı Osmanlı Rumeli Fetihleri Kronolojisinde Düzeltmeler”, Prof. Dr. Mübahat S. Kütükoğlu’na 



Armağan, İstanbul s. 49-50. 


Kataloq: dosyalar -> makale
makale -> Araştırma Makalesi Research Article
makale -> Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi
makale -> 1 Mukaddime, Sayı 1, 2010
makale -> Xülasə Bu məqalədə dini kult və kult qrupunun yaranma səbəbləri haqqında klassik və müasir
makale -> Iğdır Üniversitesi / Iğdır University Sosyal Bilimler Dergisi / Journal of Social Sciences
makale -> 23 GÜvenlik kavraminin realiZM, neorealizm ve kopenhag okulu çERÇevesinde tartişilmasi dr. Övgü kalkan küÇÜksolak
makale -> Bir düşünme biçimi olarak nihilizm, hiçbir değer tanımayan görüşlerin ortak
makale -> Araştırma Makalesi/Çeviri Research Article/Translation
makale -> R. Arabacı & C. Çankaya / Eğitim Fakültesi Dergisi XX (1), 2007, 1-15
makale -> Küreselleşme sürecinde kent "antik siTE’den dünya kentiNE"

Yüklə 264,56 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə