Zehra Gökçe sel, Ceyda lale



Yüklə 1,67 Mb.
Pdf görüntüsü
tarix26.08.2018
ölçüsü1,67 Mb.
#64482


III. Ulusal Deniz Turizmi Sempozyumu 

Doi: 10.18872/DEU.b.UDTS.2016.0003 

 

KARİKATÜRİSTLER GÖZÜYLE DENİZ TURİZMİ: 



TURİZM KARİKATÜRLERİNİN GÖSTERGEBİLİM 

YAKLAŞIMI İLE İNCELENMESİ 

 

1



 Zehra Gökçe SEL, 

2

 Ceyda LALE, 

3

Gürhan AKTAŞ 

 

ÖZET 

Bu  araştırmanın  amacı,  2009  yılından  beri  düzenlenen 

Uluslararası  Turizm  Karikatürleri  Yarışması’nda  yayınlanan  eserlerin 

vermek  istediği  saklı  mesajları  tüketici,  ürün  ve  paydaşlar  açısından 

ortaya  çıkarmak  ve  deniz  turizminin,  toplumsal  konuları  yakında  takip 

eden karikatüristler tarafından nasıl algılandığını değerlendirmektir. Bu 

çalışmada  deniz  turizminin  fiziksel  ve  sosyalçevre  üzerinde  yaratmış 

olduğu  olumlu  ve  olumsuz  etkiler  kapsamında  bir  inceleme 

gerçekleştirilmiştir.  Araştırma  kapsamında,  168  karikatürün  görsel 

göstergeleri üç farklı araştırmacı tarafından ayrı ayrı değerlendirilmişve 

birleştirilen  kodlar  sonucunda  göstergebilim  analizi  uygulanmıştır. 

Bulgular,  deniz  turizminin  yapısal  özelliklerinden  kaynaklanan  etkilerin 

turizm karikatürlerine yansıdığını göstermiştir.  

 

Anahtar  Sözcükler:  Deniz  Turizmi,  Görsel  Göstergeler,  Turizm 

Karikatürleri 



 

1.

 

GİRİŞ 

Özellikle  1980’li  yıllardan  bu  yana;  tüketici,  ürün  ve  paydaşlar 

açısından  deniz  turizminin  yaratmış  olduğu  olumlu  ve  olumsuz  etkiler 

gerek  araştırmacılar  gerekse  işletmeler  tarafından  tartışılmaktadır.  Bu 

nedenle  deniz  turizmi  olgusunun  turizm  sektörünün  doğrudan  paydaşı 

olmayan  taraflar  açısından  nasıl  algılandığını  belirlemek,  bu  konuda 

farklı bir bakış açısı getirmek adına oldukça önemli bir yer tutmaktadır. 

Görsel  metinler  negatif  ve  pozitif  mesajları  farklı  taraflara 

iletmede  en  etkili  yöntemlerden  birisidir.  Görsel  ifadeler  ne  kadar 

                                                             

1

 Araş.Gör., Dokuz Eylül Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İzmir  



gokce_doner@hotmail.com 

2

 Ögr. Gör., İzmir Üniversitesi, Meslek Yüksek Okulu, İzmir 



lalceyda@gmail.com 

3

 Doç.Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İzmir  



gurhan.aktas@deu.edu.tr 

 



kuvvetli kullanılır ise anlatılmak istenen yan anlamlar o kadar derinlik ve 

etki kazanmaktadır.  

Bu  çalışmada  amaçlanan,  eleştirel  yaklaşım  açısına  sahip  olan  turizm 

karikatürlerinin  vermek  istediği  örtülü  anlam  veya  mesajların,  görsel 

göstergeleri  çözümlenerek  tüketici,  paydaşlar  ve  ürün  tarafından 

değerlendirilmesidir. 



2.

 

LİTERATÜR TARAMASI 

2.1.  Deniz Turizmi 

Tarihsel  süreç  içerisinde  seyahatlerin  ve  küreselleşen  dünyada 

teknolojinin büyük bir ivme kazanması, turizm hareketlerinin uluslararası 

ve  ulusal  boyutta  süregelen  öncül  bir  gelişim  gösterdiğinin  kanıtıdır. 

Dünya  ekonomisinde  gelişime  açık,  yenilikleri  takip  eden,  sürekli 

büyüyen, ülkelerin kalkınmasında lokomotif görev üstlenen ve çok yönlü 

yarar  sağlayan  en  güçlü  sektörlerden  biri  olan  turizm  sektörünün  çok 

yönlü  olmasıyla  beraber,  diğer  sektörlerden  ayıran  en  önemli  özelliği 

turizm  sektörüne  ait  girdilerdir.  Bu  girdilerin  en  önemlilerinden  birisini 

doğal kaynaklar arasında yer alan denizler oluşturmaktadır. Bu kapsamda 

denizler turizm için çekici unsurların başında gelmektedir. 

Turizm  sektörü,  ekonomide  üstlendiği  önemli  rol  ile  birlikte  alt 

sektörlere  ayrılmaktadır.  Küreselleşmenin  etkileri,  yaşanan  ekonomik 

gelişmeler  ve  teknoloji  ile  birlikte  gelişim  gösteren  sektörde,  alt 

sektörlerin  de  pazar  koşullarına  uygun  değişim  göstermesiyle  birlikte 

yeni  turizm  çeşitleri  ortaya  çıkmaktadır.  Kitlesel  turizm  ile  doğrudan 

ilişkilendirilen  deniz  turizmi  ise,  uzun  yıllardır  turizm  sektörünü 

şekillendiren  önemli  turizm  çeşitlerinden  biridir.  Önceleri  belli  bir 

kesimin spor, eğlenme, dinlenme aracı olarak ortaya çıkan deniz turizmi, 

1960’lı  yıllardan  itibaren  yaygınlaşmış  ve  uluslararası  bir  nitelik 

kazanmıştır(Yüksek, 2012: 86-87).Yazında yer alan araştırmalarda deniz 

turizmi  ile  ilgili  birçok  tanımlama  yapılmıştır.  Orams  (1999)  deniz 

turizmini  ‘‘kişinin  ikamet  ettiği  yerden  uzak  bir  yere  seyahat  etmesini 

kapsayan,  deniz  odaklı  eğlence  ve  dinlenme  faaliyetleri  içeren  turizm 

çeşidi’’ olarak tanımlarken, Lekakou ve Tzannatos (2001) ‘‘doğrudan ve 

geçici olarak turistlerin okyanusla kurduğu iletişimi araştıran bir turizm 

çeşidi’’ olarak tanımlamaktadır. Wild (2003)’e göre ise, deniz turizminin 

en  önemli  bileşenlerini  seyahat,  ulaşım  ve  rekreasyon  üçlüsü 

oluşturmaktadır.  Deniz  turizmi  kavramı  kruvaziyer  dışında  su  kayağı, 

rüzgâr  sörfü,  dalış,  yüzme,  deniz  parklarına  yapılan  tur  gibi  birçok 

aktiviteyi de içermektedir (Diakomihalis, 2007). Yüzyıllardan beri deniz, 

rekreasyon  aktiviteleri  için  temel  kaynak  olmuş  ve  gitgide  gelişim 

göstermiştir (Miller, 1993; Orams, 1999, 2007). 



3S  olarak  da  adlandırılan  deniz,  kum  ve  güneş,  turizmin 

gelişiminde  son  50  yıldır  önemli  rol  oynamaktadır  (Miller  ve  Auyong, 

1991).  Günümüzde  alternatif  turizm  çeşitlerinin  önemi  giderek  artsa  da, 

denizin  turizm  için  hala  çok  büyük  bir  çekim  gücüne  sahip  olduğu 

bilinmektedir.  Pek  çok  ülkede,  o  ülkeye  seyahat  eden  turistlerin  önemli 

bir  bölümü  deniz  turizmi  amacıyla  seyahatlerini  gerçekleştirmektedir 

(Kozak  ve  Kozak,  2000:  27).  Deniz  turizmi,  her  geçen  yıl  katılımcı 

sayısının artması ve ekonomik getirisinin fazla olması nedeniyle gittikçe 

büyüyen  ve  önem  taşıyan  sektör  haline  gelmiştir(Moreno  ve  Amelung, 

2009).  Deniz  turizmi  dünyanın  en  büyük  sektörlerinden  biridir  ve 

ülkelerin  turizm  gelirlerine  katkıda  bulunur  (Hall,  2001).  Bu  nedenle 

hızlıbir  gelişim  göstermektedir  (Webe  ve  Mikacic,  1994;  Pollard,  1995; 

Kim ve Kim, 1996; Orams, 1999). İzmir Ticaret Odası’nın verilerine göre 

ülkemize,  turist  başına  en  fazla  gelir  bırakan  turizm  çeşitlerindenbiri 

deniz turizmidir (İZTO, 2015). 

Popülerliğinin  artması  ile  beraber,  deniz  turizmi  (balık  tutma, 

dalış, rüzgâr sörfü ve yatçılık vb.) tarım, yerleşim bölgeleri ve endüstriyel 

yatırımamaçlı  kullanılan  alanların  ve  kıyıların  üzerindeki  baskıyı 

artırmaktadır  (Miller,  1993;  Warner,  1999).  Deniz  turizmi  konusunda 

ekonomik  ve  çevresel  etkilerin  farkındalığının  ve  sürdürülebilirlik 

bilincinin  artmasına  rağmen  bu  alanda  yapılan  araştırmalar  az  sayıdadır 

(Hall,  2001).  Ülkemizin  coğrafi  konumu  gereği,  üç  tarafının  denizlerle 

çevrili  olması,  denize  kıyısı  olan  illerin  fazla  olması  ve  ılıman  iklime 

sahip  olması  deniz  turizmi  açısından  büyük  bir  avantaj  yaratmasına 

rağmen ulusal yazında yapılan araştırma sayısı oldukça azdır. Fakat deniz 

turizmi  alanında  yapılan  yasal  düzenlemeler  (Turizmi  Teşvik  Kanunu, 

Deniz  Turizmi  Yönetmeliği,  Yat  Turizmi  Yönetmeliği  vb.) 

ülkemizdedeniz turizminin gelişmesinde önemli katkılar sağlamıştır.2023 

Türkiye  Turizm  Stratejileri  kapsamında  da  kruvaziyer  gemi  ve  yat 

limanlarının geliştirilmesine yönelik birçok kararın alınması, gelecekte de 

bu  alanda  yaşanılacak  gelişim  ve  değişim  konusunda  umut  vericidir 

(Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2015). 



2.2.

 

Turizmin Olumlu ve Olumsuz Etkileri 

Turizm yalnızca ekonomik bir olay olmayıp aynı zamanda fiziksel, 

sosyo-kültürel ve ekonomik çevreyi etkileyebilen bir hareketliliktir. Bu 

nedenle turizmin etkileri değerlendirilirken sadece gelir getirici ve döviz 

kazandırıcı özellikleri gibi maddi ve ekonomik sonuçları değil, toplumsal 

ve kültürel, ekonomik ve fiziki çevreyeyansımaları gibi konular üzerinde 

de durulmalıdır. Bu alanda yapılan çalışmalar incelendiğinde, yapılmış 

olan en temel ayrımlar özet bir şekilde Tablo 1’de verilmiştir. 



 

 


Tablo 1: Turizmin Ekonomik, Fiziksel ve Sosyo-Kültürel Çevre Üzerindeki 

Etkileri 



ETKİ SINIFI  OLUMLU ETKİLERİ 

OLUMSUZ ETKİLERİ 

Turizm ve 

Ekonomik 

Çevre 

 



Gelir yaratıcı etkisi, 

 



İstihdam yaratıcı etkisi, 

 



Bölgelerarası dengeli 

kalkınma etkisi, 

 

Altyapı ve üstyapı 



yatırımlarına etkisi, 

 



Diğer ekonomik sektörlere 

katkı, 


 

Ödemeler dengesi 



üzerindeki etkisi. 

 



Mevsimlik 

dalgalanma, 

 

Enflasyonist baskı, 



 

Turizme aşırı 



bağımlılık, 

 



Fırsat maliyet, 

 



Dışalım eğilimindeki 

artış, 


 

Yabancı 



işgücü 

gereksin


mesi 

Turizm ve 

Sosyo-

Kültürel 

Çevre 

 



Hoşgörü ortamını 

geliştirir, 

 

Kırsal bölgelerin 



kentleşmesini hızlandırır, 

 



Kadın hakları konusunda 

ilerlemeye neden olur, 

 

Boş zaman kullanma 



alışkanlığını geliştirir, 

 



Temizlik bilincinin 

gelişmesini sağlar, 

 

Yeni toplumsal 



kurumların ortaya 

çıkmasına neden olur, 

 

Yeni mesleklerin ortaya 



çıkmasına neden olur, 

 



Yerel halkın tarih ve 

kültür değerlerine sahip 

çıkma bilinci gelişir, 

 



Yabancı dil öğrenmeye 

yönlendirir, 

 

Aile bağlarını güçlendirir. 



 

Yabancı düşmanlığını 



artırabilir, 

 



Suç oranında artış 

olabilir, 

 

Kültür ticarileşebilir, 



 

Turistleri taklit gibi 



olumsuz yönlenmeye 

neden olabilir. 



Turizm ve 

Fiziksel 

Çevre 

 



Yöre, anıt ve yapıların 

restorasyonu veya 

iyileştirilmesi yönünde 

itici bir güçtür, 

 

Eski yapıtların yeni 



kimlikleriyle bugünde 

yaşamalarını sağlayacak 

düzenlemelere gidilir, 

 



Çevrenin  korunmasına hız 

verir, 


 

Doğal çevrenin 



tahribi (su, hava, 

gürültü, görüntü 

kirliliği, kalabalık ve 

izdiham, saha 

kullanma problemleri 

vb.), 


 

Ekolojik aksaklıklar, 



 

Çevresel tehlikeler, 



 

Tarih ve arkeolojik 




 

Çevre korunmasına 



yönelik önlemler, 

planlama, yönetsel 

kararlar alınır, 

 



Önemli doğal alanlar 

korunur, 

 

Arkeolojik ve tarihi yerler 



korunur, 

 



Fiziksel çevre kalitesi 

yükselir, 

 

Çevrenin değerinin 



artması sağlanır, 

 



Altyapı geliştirilir. 

alanlara verilen zarar, 

 

Uygunsuz atık yok 



etme, 

 



Sürdürülebilir turizm 

olgusunun eksikliği, 

 

Çöp ve atıklar sorunu. 



Kaynak: Kozak ve Kozak, 2000. 

2.3.

 

Uluslararası Turizm Karikatürleri Yarışması  

Turizm  Yazarları  ve  Gazetecileri  Derneği ve Anatolia:  Turizm 

Araştırmaları  Dergisi'nin  işbirliğinde  düzenlenen  Uluslararası  Turizm 

Karikatürleri  Yarışması’nın  ilki  2009  yılında  gerçekleştirilmiştir. 

Yarışmanın  amacı,  dünyanın  en  büyük  sektörlerinden  biri  olan  turizmi 

çeşitli boyutları ile inceleyerek, tatil amacıyla seyahat eden bireylerin tatil 

sırasında  yaşadıkları  her  türlü  deneyim  ve  ortaya  çıkan  ilişkiler  üzerine 

karikatür  sanatçılarının  bakışını  ortaya  koymaktır.  Bu  bağlamda 

konaklama,  ulaştırma,  yeme-içme,  eğlence,  rekreasyon,  gezme-görme, 

müzeler,  çevre,  turist-yerli  ilişkileri  vb.  turizm  sektörü  kapsamında  yer 

alan  konular,  gelişmeler  ve  yaşanan  deneyimler  karikatür  sanatçıları 

gözüyle  değerlendirilmektedir.  Yarışma,  2009  yılından  itibaren  her  yıl 

düzenlenmiştir. 2009, 2010, 2011 ve 2013 yıllarında Uluslararası Turizm 

Karikatürleri  Yarışması  için  herhangi  bir  tema  belirlenmemişken  2012 

yılı  için  “yerli  halk  ve  turizm  ilişkileri”,  2014  yılı  için  “her  şey  dahil 

tatil”, 2015 yılında düzenlenen yarışma için ise “barış ve turizm” temaları 

seçilmiştir (Uluslararası Turizm Karikatürleri Yarışması, 2015). 



3.

 

YÖNTEM

 

Bu  araştırmanın  amacı,  2009  yılından  beri  düzenlenen 

Uluslararası  Turizm  Karikatürleri  Yarışması’nda  yayınlanan  eserlerin 

vermek  istediği  saklı  mesajları  tüketici,  ürün  ve  paydaşlar  açısından 

ortaya  çıkarmak  ve  deniz  turizminin  yarışmaya  katılan  karikatüristler 

tarafından  nasıl  algılandığını  değerlendirmektir.  1980’li  yıllardan  beri 

deniz turizmi ve beraberinde getirmiş olduğu olumlu ve olumsuz etkilerin 

tartışılıyor  olması,  eleştirel  bir  yaklaşım  açısına  sahip  olan  turizm 

karikatürlerinin  incelenmesini  gerekli  kılmıştır.  Bu  nedenle  çalışmanın 

evrenini,2009-2014  yılları  arasında  Uluslararası  Turizm  Karikatürleri 

Yarışması kapsamında yayınlanan 571 adet karikatür oluşturmaktadır. Bu 



evren  içerisinden  deniz  ile  ilgili  göstergelerin(deniz,  havuz,  deniz  topu, 

deniz  simidi,  kurvaziyer,  yelkenli,  sörf  tahtası,  şnorkel,  balık,  mayo, 

deniz  terliği,  deniz  havlusu,  kumsal  vb.)  kullanılmış  olduğu  168  adet 

karikatür değerlendirilmeye alınmıştır.  

Bu araştırmada, görsel metinlerin analizi gösterge bilim yöntemi 

ile  gerçekleştirilmiş  ve  yan  anlam  içeren  negatif  veya  pozitif  mesajlar 

deniz  turizmi  ve  kitlesel  turizm  kavramlarıyla  ilişkilendirilerek 

incelenmiştir.  Araştırma  kapsamında,  “Deniz  turizmi  göstergelerini 

içeren  turizm  karikatürlerindeki  verilmek  istenen  yan  anlam/saklı 

mesajlar nelerdir?” sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. 

Gösterge  bilim  analizi,  görselin  arkasında  yatan  yan  anlamın 

keşfedilmesini  sağlayan  bir  bilim  dalıdır  (Odabaşı  ve  Barış, 

2002).Anlamlandırmanın  ve  çözümlemelerin  düzanlam  ve  yananlam 

olarak adlandırılan  iki  düzeyi  üzerinde  duran  Barthes  (1972)’a  göre:  bir 

göstergenin ‘neye’ işaret ettiği, düz anlam, göstergenin ‘nasıl’ gösterildiği 

ise yan anlamolarak kabul edilir. Karikatürler de yapıları itibariyle, örtülü 

mesaj  içeriği  ile  birlikte  eleştirel  bir  anlatım  tekniğini  ortaya 

koymaktadır.  Üstü  örtülü  şekilde  verilmek  istenen  mesajın 

çözümlenebilmesi  için  en  uygun  görülen  yöntemlerden  birisi  semiyoloji 

analizidir (Cobb-Walgren ve Mohr, 1998: 130). 

Eleştirel  bir  mesajın  etkili  sonuçlar  yaratabilmesi  yan  anlama 

bağlı  olarak  şekillenmektedir  (Moriarty,  1986).  Bu  çalışmada  da 

ilgilenilen,  deniz  turizminin  karikatüristler  tarafından  nasıl  görüldüğü  ve 

değerlendirildiğidir.  Bu  çalışma  ile  beraber  beklenen,  deniz  turizmi 

kapsamında gerçekleşen seyahatlerin, ne gibi negatif ve pozitif sonuçları 

doğurabileceği yönündeki algıları anlamaya yardımcı olabilmesidir. 

Çalışmada  verilmek  istenen  mesaj  içeriklerinin  incelenmesi 

aşamasında,  iç  tutarlılığı  sağlamak  amacıyla  (Shenton,  2004),her 

karikatür ayrı ayrı üç araştırmacı tarafından titizlikle incelenmiş ve daha 

sonra  bulgular  karşılaştırılmıştır.  Araştırmacılar  tarafından  oluşturulan 

ortak  kodlar  tüketici,  ürün  ve  paydaşlar  ana  başlıkları  altında 

gruplandırılmıştır.  Ortaya  çıkan  yan  anlamlar  bu  gruplamaya  tabii 

tutularak incelemeye alınmıştır.  

4.

 

BULGULAR 

Çalışmanın  bu  bölümünde,  turizm  karikatürlerinin  saklı  mesaj 

içeriklerini  ortaya  koymayı  hedefleyen  bulgular  verilmektedir. 

Uluslararası  Turizm  Karikatürleri  Yarışması’nda  deniz  turizmi 




göstergelerini  içeren  168  karikatür  belirlenen  kodlar  doğrultusunda 

incelenmiş ve ortaya çıkan bulgular bu bölümde özetlenmiştir. 



4.1.

 

Deniz Turizmine İlişkin Göstergeler 

 

 

 



Araştırmada incelemeye tabii tutulan 168 karikatürde Tablo 1’de 

ifade  edilen  göstergelerin  yoğunlukla  kullanıldığı  tespit  edilmiştir. 

Buradan  yola  çıkarak,  deniz  turizmi  dendiği  zaman  üçüncü  kişilerin 

aklında  canlanan  resimde  bu  göstergelerden  en  az  birinin  yer  aldığı 

yorumu yapılabilir. Bu nedenle, eleştirel bir gözle verilmek istenen saklı 

mesaj  kurgusunun  bu  göstergeler  ile  birlikte  verilmeye  çalışıldığı 

görülmüştür.  

 

Tablo 2: Deniz Turizmi Göstergeleri 



 

Deniz 


Deniz Topu 

Deniz Terliği 

Deniz Havlusu 

Deniz Kızı 

Deniz Canlıları 

Deniz Terliği 

Kumsal 

Mayo/Bikini/Şort 



Şnorkel 

Deniz Şemsiyesi 

Kurvaziyer 

Gemi 


Yelkenli 

Sörf Tahtası 

Bot 

Güneş 


Şezlong 

Can Simidi 

Kayık 

Havuz 


Su Parkı 

Dalgıç 


Güneş Kremi 

Deniz Botu (Rafting) 

Deniz Simidi 

Palmiye 


Ada 

Gondol 


Martı 

 

 



 

 

Bu  araştırma  kapsamında  incelenen  karikatürlerde  dikkat  çekici 



en  önemli  noktalardan  birisi,  deniz  turizminin  diğer  turizm  türleri  ile 

birlikte aynı eserde ifade ediliyor olmasıdır. Spor turizmi, macera turizmi, 

kültür turizmi ve seks turizmi bunlardan bazılarıdır. Şekil 2’de görüldüğü 

üzere, deniz turizmi göstergelerinin kültür turizmi göstergeleri ile birlikte 

kullanımı söz konusudur. 

 

 



Bu  şekilde  gösterenler  Eiffel  Kulesi,  İstanbul  Kız  Kulesi, 

Özgürlük  Heykeli,  Mısır  Piramitleri,  “her  şey  dahil”  sisteme  dahil  olan 

turist  ve  telefonları  olup,  gösterilen  ise  deniz  turizmini  deneyimleyen 

turistlerin  sadece  bir  tesis  içerisinde  kaldığı  ve  kültür  turizmine  ancak 

uzaktan  bakabildiğidir.  Bu  şekilde,  deniz  turizminin  ortaya  çıkan 



etkilerini  minimize  etmek  veya ortadan kaldırmak adına alternatif  olarak 

ortaya  çıkan  kültür  turizmi  ile  deniz  turizminin  kıyaslanması  söz 

konusudur. 

 

 



Şekil  1’de  sağ  tarafta  bulunan  görselde,  sörf  yapan  bir  turistin 

semazen görüntüsünden oluşan dalganın altında kaldığı görülmektedir. 

Bu 

görselde  deniz  turizmine  eleştirel  bir  gözle  bakıldığı 



söylenebilmektedir.  

 

 



 

Şekil 1: Deniz ve Kültür Turizmi 

 

 



Birçok  eserde  olduğu  gibi Şekil 2’de de aynı şekilde  çevresel  kirlilik 

vurgusu  yapılmıştır.  Burada  gösteren=rafting  yapan  turistler  ve  çöp, 

gösterilen=el  değmemiş  nehirlerde  rafting  yapan  turistlerin  fiziksel 

kirliliği de beraberinde getiriyor veya destinasyonların doğal kaynakların 

korunmasına  gerekli  önemi  göstermemeleri  sonucunda  kirliliğe  sebep 

oluşudur.  Aynı  şekilde  sağ  tarafta  yer  alan  ikinci  karikatürde  botları  ile 

beraber  gezi  gerçekleştiren  turistler  ve  onların  doğaya  vermiş  olduğu 

zarar simgelerle gösterilmiştir. 

 

Şekil 2 :Macera Turizmi ve Fiziksel Çevre 



 

 

 

Şekil 3: Seks Turizmi ve Deniz Turizmi Bağlantısı 

 

4.2.



 

Deniz Turizminin Olumsuz Etkileri 

Bugüne  kadar  yarışmada  seçilmiş  olan  karikatürler,  üçüncü 

şahısların  deniz  turizmi  ve  kitlesel  hareketlilik  kavramını  beraber 

algıladığını  göstermiştir.  Bu  sebeple,  eleştirel  bir  gözle  yapılan 

karikatürlerde  bu  turizm  çeşidinin  beraberinde  pek  çok  tahribat  veya 

zararı  da  beraberinde  getirdiği  vurgusu  sıkça  yapılmıştır.  Şekil  4’te  bu 

etki  minimalist  bir  şekilde  anlatılmıştır.  Moriarty  (1987)’nin  ifadesine 

göre, saklı bir mesaj ancak minimalist bir yol izlendiğinde çok daha fazla 

etki yaratabilmektedir. 

 

 



 

 

 

 

 

Gösteren: Kumsaldaki havlu izi 

Gösterilen: Turistin gittiği yerde bırakmış olduğu iz 

 

Şekil 4:Turistlerin Bırakmış Oldukları İzler 

 

 



 


4.2.1.

 

Turizmin Fiziksel Çevre Üzerindeki Olumsuz Etkileri 

Turizmin  fiziksel  çevre  üzerindeki  olumsuz  etkileri  doğal 

çevrenin  tahribi,  çöp  ve  atıklar  sorunu,  ses  kirliliği  ve  sürdürülebilirlik 

olgusunun eksikliği olarak boyutlara ayrılmıştır (Kozak ve Kozak, 2002). 

Bu araştırmanın bulgularının, turizmin çevreye verdiği tahribatın 

farkında  olunup  olunmadığının  belirlenmesi  açısından  da  çarpıcı  olduğu 

düşünülmektedir. Karikatürlerde sıkça çevreye  verilen tahribat ana tema 

olarak  kullanılmış  ve  bu  tema  çeşitli  göstergelerle  ifade  edilmeye 

çalışılmıştır.  Bu  sebeple  Şekil  5’te  görüldüğü  üzere,  çevre  üzerindeki 

olumsuz etkiler bulgulardan yola çıkılarak sınıflandırılmıştır. 

 

 

 



Şekil 5: Fiziksel Çevre Etkileri Modeli 

   


İncelenen  karikatürlerde  çevre  tahribatının  yanı  sıra  bu 

tahribatların beraberinde doğal erozyona yol açacağı üzerinde de oldukça 

durulmuştur.  Şekil  6’da  görüldüğü  üzere,  her  iki  resimde  doğal  afet 

teması işlenmeye çalışılmıştır. Bu karikatürler ile  ortaya çıkan başka bir 

etkide turistlerde meydana gelen duyarsızlaşma olmuştur. Şekil 6’nın sağ 

tarafında  bulunan  şekil  incelemeye  alındığında,  gösteren=doğal  afet  ve 

telefon  iken,  gösterilmek  istenen  yani  saklı  olarak  ifade  edilmek  istenen 

turizm  hareketliliğinin  neden  olduğu  doğal  tahribat  ve  buna  neden  olan 

turistin de bu duruma ne kadar kayıtsız kaldığıdır.  

Fiziksel Çevre 

Etkileri

 

Fauna 



Tahribatı 

Flora 

Tahribatı 

Fazla 

Tüketim 

Deniz 

Kirliliği 

Küresel 

Isınma 

Ses 

Kirliliği 

Hava 

Kirliliği 


 

 

Şekil 6:Doğal Afet ve Duyarsızlaşma 

Şekil 7’de yer alan örneklerde ise doğaya verilen zarar teması yer 

almaktadır. Bu resimlerden ilkinde, gösteren: kuru dere ve rafting yapan 

turistler iken gösterilen: rafting yapan turistlerin bu akarsularda kuruluğa 

neden  olabildikleri  yani  doğaya  zarar  verdikleri  olarak  ifade  edilmeye 

çalışılmıştır. 

 

Şekil 7: Doğal Tahribat 

4.2.2.

 

Turizmin ToplumsalÇevre Üzerindeki Olumsuz Etkileri

 

 

İlgili  yazında,  turizmin  destinasyonda  yaşayan  yerel  halk 

üzerinde  taklit,  turizme  aşırı  bağlılık,  yabancı  düşmanlığı,  kültürün 

ticarileştirilmesi  gibi  pek  çok  olumsuz  etkisinin  olabileceğini  ifade 

edilmektedir (Weaver ve Lawton, 2007).  

Şekil  7’de  yer  alan  ilk  fotoğrafta,  turizm  faaliyetinin 

gerçekleştirildiği yerde yerel toplumlar üzerinde nasıl bir etki yarattığını 

göstermeyi  amaçlayan  karikatürde  havlu  gölgesi  metafor  olarak 




kullanılmış,  bu  gösterge  ile  birlikte  turistlerin  ve  turizm  hareketliliğinin 

yerel halk üzerinde oluşturduğu olumsuz etkiye vurgu yapılmıştır. 

Ticarileştirme  turizm  hareketliliğinin  yoğun  olduğu  toplumlarda 

ortaya çıkan  engellenemez bir olgudur  (Cohen, 1988). Bu olgu turizmin 

olumsuz  etkileri  içerisinde  yer  almakta  olup,  turizm  karikatürlerinde  de 

yoğun  olarak  işlenen  bir  tema  olduğu  tespit  edilmiştir.  Şekil  8’de  (sol 

tarafta)  yer  alan  karikatürde  ticarileştirme  ana  teması  işlenmiştir. 

Ticarileştirme  toplumsal  etki  başlığı  altında  alınabildiği  gibi  ekonomik 

etki olarak da ifade edilebilmektedir. 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

Gösteren: Turist, turist havlusu ve gölge 

Gösterilen: Yerel halkın yaşam alanına ve ekonomik geçim kaynağına müdahale 

 

 

 

 

 

 

 

Gösteren: Tarım alanı, çiftçi ve 

turist 


Gösterilen: Olumsuz sosyo-

kültürel etki

 

Gösteren: Yerel halk, inek ve turist 

 

Gösterilen: Yerel halkın rahatsızlık 

duyması-olumsuz sosyo-kültürel etki 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

Şekil 8: Turizm ve Toplumsal Çevre 

 

4.3.

 

Turistik Ürün, Tüketici ve Paydaşlar 

 

Turistik ürün, tüketici ve paydaşlar ana başlıkları altında yer alan 

göstergeler  Tablo3’te  listelenmiştir.  Bu  göstergelerin  karikatürlerde 

çokçarpıcı  şekilde  işlendiği  tespit  edilmiştir.  Özellikle  aşırı  tüketim 



Gösteren: Şaşırmış yerel halkve 

ı want sushi konuşma balonu 



Gösterilen: Sosyo-kültürel etki 

ve turist

 

Gösteren:Yerel halkın turiste 

gözlerinikapaması 

 

Gösterilen: Kültürel çatışma 

yerli halk çatışması 

 

 

 

Gösteren: Elinde silahlı ve kar 

maskeli turist 

Gösterilen: Kıyı turizm 

bölgelerinde yaşanan güvenlik 

problemleri 

 

Gösteren: Kumsal ve askerler 

 

 

Gösterilen: Kıyı bölgelerdeki 



tehlikeler 

 



olgusunun  yoğunlukla  yan  anlam  olarak  karşı  tarafa  verilmek  istendiği 

görülmüştür. Şekil 9’da aşırı tüketim temasının  yer aldığı  görsellere  yer 

verilmiştir. 

 

 

 

Şekil 9:Aşırı Tüketim ve Her Şey Dahil Sistem

 

Tablo 3: Tüketici, ürün ve paydaş göstergeleri 

TÜKETİCİ 

ÜRÜN 

PAYDAŞLAR 

Duyarsızlaşma 

Deniz Turizmi 

Aktiviteleri (dalış, sörf, 

yelkenli, balık tutma, 

yüzme, rafting) 

Ulaştırma (Otobüs, 

Uçak, Gemi, Tren, 

Taksi) 

Rutinden Kaçış 



Deniz 

Acenta 


Zevk ve Eğlence 

Güneş 


İnternet / Çevrimiçi 

Satış Kanalları 

Rahatlama 

Kumsal 


Televizyon Programları 

(travelchannel) 

Dinlenme 

Palmiye 


Rehber 

Aşırı Tüketim 

Deniz Canlıları 

Çalışanlar (garson) 

İşletme Sadakati 

Her şey dahil 

sistem/Aşırı Alkol-

Yiyecek İçecek 

Tüketimi 

Yerel Halk (inanç, 

gelenek-görenek) 

Tüketici Memnuniyeti 

Kurvaziyer 

Esnaf (simit satan kişi, 

gümüş/takı satan kişiler/ 

kafe-restoran 

işletmecisi/ Taksi) 

Kitlesel Turizm 

Kıyı Oteli (Resort 

Devlet (devlet 



Gösteren: Kilolu turist ve aşırı 

Yeme İçme 



Gösterilen: Aşırı tüketim ve hizmet 

kalitesi 

 

Gösteren: Sürekli Tüketen Kilolu 

Turist 


Gösterilen: Aşırı tüketim ve her 

şeydahil sistem 

 



Hotel) 

politikaları) 

Münferit Seyahat 

Otel Bileklikleri 

 

3. Yaş Turizmi 



Hizmet Kalitesi 

 

Gençlik Turizmi 



Su Parkı 

 

Aile ile Seyahat/Çocuklu 



Ada 

 

Zengin Turist Profili 



Paket Tur 

 

Sosyal Turizm 



Gondol Gezintisi 

 

Tüketicinin Gelmiş 



Olduğu Destinasyon 

Kamping 


 

Film Etkisi 

Mevsimsellik 

 

 



 

 

Her şey dahil sistem, ulaştırma, konaklama, yeme-içme,  eğlence 



gibi  bir  seyahatin  ayrı  ayrı  parçalarının  birleştirilerek  müşteriye  tek  bir 

ürün  ve  fiyat  olarak  satılmasını  içeren  faaliyetler  bütünü  olarak 

tanımlanan  paket  turun  bir  çeşididir  (Heung  ve  Chu,  2000:52).  2000’li 

yıllarda, özellikle deniz-kum-güneşe (3S) bağlı kitle turizminin gelişmesi 

ve  yaygınlaşmasıyla  birlikte  paket  turun  bir  çeşidi  olan  her  şey  dahil 

sisteme  ilginin  arttığı  savunulmaktadır  (Alaeddinoğlu  ve  Can,  2007:52). 

Bu  etkiyi  turizm  karikatürlerinde  de  görmek  mümkündür.  Şekil 

10’dapaket  tur  ana  temasının  yer  aldığı  görsellerde,  bavul  simgesi  ve 

içerisinde yer alan ürün bileşenleri paket tur olgusuna işaret  etmektedir. 

Bu karikatürlerde, deniz turizmi ve paket tur kavramlarının iç içe geçmiş 

olduğu görülmektedir. 

 

 

 

Gösteren: Valiz, turistik ürün bileşenleri ve acenta



 

Gösterilen: Paket tur 

 

Şekil 10: Paket tur ana temas

 


 

 

Yazında  yer  alan  araştırmalarda  televizyon  dizi  ve  filmlerinin 



turistik  talebin  seçimleri  ve  satın  alma  eğilimleri  üzerinde  olumlu  etkisi 

olduğu savunulmaktadır. Bu film ve diziler turistik ürünlerin tanıtımında 

etkili  bir  araç  olarak  kullanılmakta  ve  o  ürünlerin  popülaritesinin 

artmasına aracılık etmektedir. Özellikle kurvaziyer seyahatlerinde Titanik 

filminin  olumlu  etkisi  gözlemlenmektedir  (Wood,  2000).  Turizm 

karikatürlerinde  de  bu  filmin  kurvaziyer  seyahatleri  ile  beraber 

kodlandığı  göze  çarpmış  ve  bunlardan  bazılarına  Şekil  11’de  yer 

verilmiştir. 



 

Şekil 11: Film etkisi

 

 



 

 

Kaliteli 



hizmet 

veren 


işletmeler,tüketici 

beklentilerini 

karşılayarak  tüketici  tatmini  yaratmaktadırlar.  Yapılan  araştırmalarda 

(Rust  ve  diğerleri,  1995),  artan  müşteri  tatmininin  yüksek  müşteri 

sadakatine  yol  açtığı  tespit  edilmiştir.  Bu  müşteri  sadakati,  turizm 

sektöründe  sürekli  ilişki  içerisinde  olduğu  işletme  veya  destinasyon  ile 

ilişkisini tutumsal olarak devam ettirme arzusu olarak ortaya çıkmaktadır 

(Kim ve Yoon, 2004). Şekil 12’de görüldüğü üzere, tekrar tuşu ve turiste 

kumdan  sarılan  bir  el  bağlılığı  ifade  eden  göstergelerdir.  Burada  esas 

gösterilmek istenen olgu müşteri sadakatidir.  

 

 

 



 


 

Şekil 12: Müşteri sadakati

 

 

 



 

Yapılan  araştırmada,  acenta,  ulaştırma,  devlet  politikaları  ve 

rehber  vurgusunun  sıkça  yapıldığı  tespit  edilmiştir.  Bu  karikatürlerden 

bazılarına Şekil 13’te yer verilmiştir.   

 

 

 

 



 

Şekil 13: Turizm Paydaşları (Acenta, Ulaşım Firmaları, Rehber, Devlet, Yerel 

Halk




 

 

 

 

 

Gösteren: Kamyon 

Gösterilen: Aracı firma olan 

acentanın turistleri taşıması 

 

Gösteren: Turist taşıyan 

otobüsler 

 

Gösterilen: Kalabalık 

 

 




 

 

Turizm  işletmeleri  turistleri  elde  tutabilmek  ve  beklentilerini 

karşılayabilmek adına kusursuz hizmet anlayışını benimsemektedirler. Bu 

vurgunun turizm karikatürlerinde de yer aldığı belirlenmiştir. Şekil 14’te 

yer  alan  birinci  karikatürde,  havuz  suyunu  kontrol  eden  cankurtaran 

hizmette  sınır  olmadığını  simgelemektedir.  Diğer  üç  karikatürde  ise 

hizmet eden servis personeli hizmet kalitesinin göstergesi konumundadır.  

 

 



Gösteren: Devlet adamı ve 

makas 


Gösterilen: Kumsalın turizme 

açılması 



 

Gösteren: Denizaltı ve rehber 

balık 


 

Gösterilen:Denizaltındaki 

yaşamın turist deneyiminin parçası 

olması 



 

Şekil 14: Hizmet kalitesi 

Ekonomik  güçleri  sınırlı  olan  kitlelerin  bir  takım  önlemler  ve 

tesisler  yardımıyla  turizme  katılmaları  sosyal  turizm  kavramını  ifade 

etmektedir  (Usta,  2009).  Şekil  15’te  ilk  iki  sırada  yer  alan  karikatürde 

mavi  yakalı  işçiler  ekonomik  güçleri  sınırlı  kişileri  simgelemektedir. 

Diğer  iki  karikatürde  ise  tüketicilerin  yaş  ve  tercihleri,  kiminle  seyahat 

ettikleri  çeşitli  metaforlar  ile  anlatılmıştır.  Üçüncü  karikatürde  3.  Yaş 

grubunda  yer  alan  turist  ve  ailesiyle  seyahat  eden  kişiler  iki  gruba 

ayrılmış olup, deniz turizmine katılım gösteren kişilerin ailesiyle beraber 

seyahat ettiği vurgusu yapılmıştır.  

 



 

Şekil 15: Tüketici profili 

Teknolojinin  gelişim  göstermesi  ile  beraber  sanal  gerçeklik 

uygulamaları ve tutundurma araçlarında değişiklikler gözlemlenmektedir. 

Bu  değişikliklerin  Şekil  16’da  yer  alan  karikatürlere  yansıdığı 

görülmektedir.  Bu  karikatürlerde,  turistlerin  mevcut  destinasyonlara 

gitmeden  de  deneyim  elde  edebilecekleri  ve  zihinlerinde  çeşitli  fikirler 

yaratabilecekleri  vurgusu  ön  plana  çıkmaktadır.  Buradaki  temel 

göstergeler  televizyon,  bilgisayar  ve  tatil  görüntüsüdür.  Gösterilmek 

istenen ise sanal deneyim ve hayaldir.  

 

 



Şekil 16: Sanal gerçeklik ve medya 

5.

 

SONUÇ 

 

 



 

Deniz  turizmi  kavramı  yıllardır  kitlesel  hareketlilik  kapsamında 

değerlendirilmekte ve bu hareketliliğin taraflar açısından çevresel, sosyo-

kültürel ve ekonomik boyutları tartışılmaktadır. 1980’li yıllardan bu yana, 

kitlesel turizmin etkilerini ortadan kaldırmak veya bu etkileri hafifletmek 

adına  alternatif  turizm  türleri  geliştirilse  de,  bireylerin  algısında 

yaratılmış  olan  turizm  kavramından  deniz,  kum,  güneş  üçlüsünün 



çıkarılması  mümkün  değildir.  İncelenen  karikatürlerde  de,  turizm 

algısının  deniz,  kum,  güneş  üçlüsü  etrafında  toplandığı  söylenebilir. 

Yapılan  analiz  sonucunda  ortaya  çıkan  temalarda,  deniz  turizmi 

olgusunun  olumlu/olumsuz  etkilerine  vurgu  yapıldığı  ve  ortaya  çıkan 

sembollerin tüketici, paydaş ve ürün ile ilgili göstergeler ile iç içe geçtiği 

belirlenmiştir.  

 

 

Araştırma  kapsamında,  deniz  turizmi  ile  ilişkili  olarak  en  çok 



vurgu  yapılan  temalardan  birisi  her  şey  dahil  sistem  ve  aşırı  tüketimdir. 

Bu kapsamda karikatürlerde  özellikle alkol ve  yiyecek/içecek tüketimini 

sembolize  eden,  kilolu  ve  sürekli  yeme/içme  faaliyetinde  bulunan 

insanların  karikatürize  edilmiş  halleri  görülmektedir.  Buradan  yola 

çıkarak, deniz turizmi faaliyetine katılan kişilerin her şey dahil sisteminin 

bir  parçası  olduğu  ve  bu  sistemin  getirdiği  olumsuz  etkilerin  altında 

kaldığı  yorumu  yapılabilir.  Her  şeyi  tüketme  anlayışı  sonucunda  ortaya 

çıkan  fiziksel  ve  toplumsal  çevre  üzerindeki  olumsuz  etkiler,  doğaya 

verilen zarar, canlı türlerinin yok olması, küresel ısınma, yerli halk-turist 

çatışmaları,  kültürel  yozlaşma  ve  kültürün  ticarileştirilmesi,  kıyı 

bölgelerdeki  güvenlik  problemleri  gibi  alt  temalar  altında  karşı  tarafa 

verilmeye çalışılmıştır.  

 

 

Hizmet  boyutunda,  müşteri  tatmini  ve  sadakati  en  sık  işlenen 



temalar arasında yer almaktadır. Bu temalarda en sık kullanılan simgeler, 

çalışan personelin turistlere sunduğu hizmeti gösteren görseller etrafında 

toplanmıştır.  

 

 



Tüketici  boyutunda  en  sık  kodlanan  göstergeler,  tüketici 

motivasyon unsurları (rutinden  kaçış, zevk  ve  eğlence, aile  ile bir arada 

olmak,  sosyalleşmek,  dinlenmek),  tüketici  seyahat  eğilimleri  (sanal 

gerçeklik) ve demografik özellikleri üzerine olmuştur.  

 

 

Her şey dahil sistem ve kitlesel hareketliliğin doğal sonucu olarak 



ortaya çıkan paket tur ile seyahat eğilimi de incelenen karikatürlerde yer 

alan  unsurlardır.  Bu  kapsamda,  seyahat  acentası  ve  paket  tur  vurgusu 

yapılmıştır.  İncelenen  karikatürlerde,  turizm  hareketliliğinin  içerisinde 

yer  alan  diğer  paydaşlar  da  (ulaşım  firmaları,  esnaf,  yerel  halk,  rehber, 

devlet) görsel metin olarak aktarılmıştır.  

 

 



Analiz  edilen  bu  karikatürlerindeniz  turizminin  çizerlerin 

dünyasında  nasıl algılandığını belirlemek  ve bu alanda karşılaşılan  olası 

problem ve etkilere karşı farkındalık yaratmak açısından oldukça önemli 

olduğu düşünülmektedir.  

 

 

 



 

 

 




KAYNAKÇA 

Alaeddinoğlu, F., ve Can, A.S. (2007). “Türk Turizm Sektöründe Tur   



Operatörleri  ve  Seyahat  Acenteleri”,  Ticaret  ve  Turizm  Egitim 

Fakültesi Dergisi, Cilt 2. s:50-66. 

Barthes, R. (1972). Mythologies. Jonathan Cape, London. 

Cobb-Walgren, C. J. ve Mohr, L. A. (1998). ‘‘Symbols in Service  



 

Advertisements’’. Journal of Services Marketing, Cilt 12, Sayı

 

2. s:129-151. 



Cohen, E. (1988). ‘‘Authenticity and commoditization in  

 

tourism’’. Annals of  Tourism Research, Cilt 15, Sayı 3. s:371-

 

386. 



Diakomihalis, M. N. (2007). ‘‘Maritime Transport: The Greek  

 

Paradigm’’. Research in Transportation Economics, Cilt 21. s:

 

419–455. 



Hall, M. (2001).'‘Trends in ocean and coastal tourism: The  end of the  

last frontier?’’.Ocean and coastal management,Cilt44, Sayı 910. 

s:601–648. 

Heung, V. C., ve Chu, R. (2000). ‘‘Important factors affecting Hong  

Kong  consumers’  choice  of  a  travel  agency  for  all-inclusive 

package tours’’. Journal of travel research, Cilt 39, Sayı 1. s:52-

59. 


İzmir Ticaret Odası (2014), Bilgi Bankası: İzmir’de Kruvaziyer Turizmi  

http://www.izto.org.tr/tr/kruvaziyerturizmi

.ErişimTarihi:15.12.20

15. 


Kim, S. ve Kim, Y. (1996).‘‘Overview of coastal and marine  tourism in  

 

Korea’’. Journal of Tourism  Studies,Cilt 7, Sayı 2. s:46–53. 

Kim, H. S. ve Yoon, C. H. (2004). ‘‘Determinants of subscriber churn  



 

and  customer  loyalty  in  the  Korean  mobile  telephony 

 

market’’. Telecommunications policy, Cilt 28, Sayı 9. s: 751-765. 

Kozak, N. ve Kozak, M.A. (2000) Genel Turizm Bilgisi, Anadolu  

Üniversitesi Yayını, Eskişehir. 

Kültür ve Turizm Bakanlığı Resmi Web Sitesi. (2015).  

 

https://www.kultur.gov.tr/  Erişim Tarihi: 20.12.2015 



Lekakou, M. ve Tzannatos, E. (2001).Cruising and sailing: A new tourist  

 

product for the Ionian sea (in Greek), Volume in Honor of

 

Emeritus Professor M. Rafael(s: 475–496). University of



 

Piraeus, Pireaus. 

Miller, M. L. ve Auyong, J. (1991).‘‘Coastal zone tourism: A potent  

 

force affecting environment and society’. Marine PolicyCilt 15,

 

Sayı 2. s:75–99. 



Miller, M. (1993).‘‘The rise of coastal and marine tourism’’.Ocean and  

 

Coastal ManagementCilt 21, Sayı 1–3. s:183–199. 



 


Moreno, A. veAmelung, B.,(2009). ‘‘Climate change and coastal &  

 

marine  tourism:  review  and  analysis’’.Journal  of  Coastal 

 

Research,  (Proceedings  of  the  10th  International  Coastal



 

Symposium),Lisbon, Portugal. ISSN 0749-0258.s:1140 – 1144.  

Moriarty, S. E. (1987). ‘‘A Content Analysis of Visuals Used in Print  

 

Media Advertising’’.Journalism QuarterlyCilt 64. s:550-54. 

Odabaşı, Y. ve Barış, G. (2002).Tüketici davranışı.Media Cat Akademi,  

 

İstanbul. 



Orams, M.B. (1999). Marine tourism: Development, impacts and  

 

management. Routledge, London. 

Orams, M.B.(2007). ‘‘Extreme marines: the rise of high risk marine  



 

tourism’’.5th  International  Coastal&  Marine  Tourism  Congress 

 

(Auckland, New Zealand). 



Pollard, J. (1995).Tourism and the environment. In: P. Breathnach (Ed.),  

Irish tourism development(s: 61–77). Maynooth: Geographical   

Society of Ireland. 

Rust, R. T., Zahorik, A. J. ve Keiningham, T. L. (1995). ‘‘Return on  

 

quality 

(ROQ): 

Making 

service 

quality 

financially 

 

accountable’’. The Journal of Marketing. s:58-70. 

Shenton, A. K. (2004). ‘‘Strategies for ensuring trust worthiness in  



 

qualitative research projects’’. Education for information,

 

Cilt 22, Sayı 2.s:63-75. 



Uluslararası Turizm Karikatürleri Yarışması  Web Sitesi.  

(2015).http://tourismcartoon.com/, Erişim Tarihi: 21.12.2015. 

Usta, Ö. (2009). Turizm Genel ve Yapısal Yaklaşım. Detay  

Yayıncılık, Ankara. 

Warner J. (1999). ‘‘North Cyprus: tourism and the challenge of non  

 

recognition’’.Journal  of  Sustainable  Tourism,Cilt  7,  Sayı  2,

 

s:128–45. 



Weaver, D. B. ve Lawton, L. J. (2007). ‘‘Twenty years on: The state of

 

contemporary ecotourism research’’. Tourism Management, Cilt

 

28, Sayı 5. s:1168-1179. 



Webe, S. ve Mikacic, V. (1994).‘‘The importance of market research in

 

planning the development of nautical tourism in Croatia (in

 

Croatian)’’.Turizam,Cilt 42, Sayı 5/6. s:71–74. 

Wild, G. P. (2003).Cruise industry statistical review 2002.Wild GP,

 

Sussex. 


Wood, R. E. (2000). ‘‘Caribbean cruise tourism: globalization at

 

sea’’. Annals of Tourism Research, Cilt 27, Sayı 2. s: 345-370. 

Yüksek, G. (2012), Turizm Ulaştırması. Anadolu Üniversitesi Açık



 

Öğretim Fakültesi Yayınları, Eskişehir. 



 

Yüklə 1,67 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə