144
qo
şunundan isə 4 nəfər öldürülmüş, 17 nəfər isə yaralanmışdı (373,736-737;
306,197-199).
Osmalı ərazisidən keçməklə Pəmbək və Şuragölə hücum planı boşa
çıxdıqdan sora Hüseynqulu xan Abbas Mirzənin qorxusundan İrəvana
qay
ıtmağa ehtiyat etdi. O, dəstəsilə Arpaçayın Araza töküldüyü yerdə yer-
ləşən Hacı Bayramlı kəndində düşərgə saldı. Hüseynqulu xan buradan
Koroğlu qalasına getmək niyyətində idi (375,743-744; 41,76).
Bu vaxt
Hamamlı döyüşündə məğlub olan şah qoşunu Abbas Mir-
zənin komandanlığı altında İrəvanda mövqe tutmuşdu. Şahzadə qardaşı
Məmmədəli xana qışı burada gözləməyə təklif etsə də, o bununla razılaşmır
və qoşunu ilə Arazın cənubuna çəkildi. Abbas Mirzə isə rus qoşununun
ba
şsız qalmış İrəvana hücum edəcəyindən ehtiyat edərək bir müddət burada
qalmalı oldu. O, burada mövqe tutmasından istifadə edərək müdafiə təd-
birlərinə başladı. Şahzadə ingilis mühəndislərinin köməyi ilə İrəvan qal-
asının müdafiəsini möhkəmlədirdi. Qalanın müdafiəsi üçün 5.000 qoşun
saxladı. Hətta onların ərzaq tədarükü ilə də məşğul oldu (376,744). Bundan
əlavə, Abbas Mirzə ehtiyat tədbirlərinə əl atdı. O, ingilis mühəndislərinin
təhriki ilə İrəvana hücum edərkən qus qoşunlarının sığındıqları Eçmiədzin
kilsəsinin ətraf hasarlarının sökülməsini əmr etdi. Hasarın böyük hissəsi şah
qoşunu tərəfindən dağıdıldı. Lakin qışın yaxılaşmasi, rus qoşunlarının
İrəvana hücum etməyəcəyınə əmin olan şahzadə burada qalmağı məsləhət
bilmədi (375,743-744). O, İrəvanı tərk etməmişdən əvvəl, Hacı Bayramlı
kəndində dayanmış Hüseynqulu xana geri qayıtmasına icazə verdi. Ona üç
dəfə xəbər yollandıqdan sonra xan İrəvana qayıtmışdı (376,744).
Şah qoşunları cənub istiqamətində geri çəkilsə də, İrəvan xanı rus
qo
şununa qarşı mübarizəni davam etdirdi. Hüseynqulu xan İrəvana
qayıtdıqdan sonra da, osmanlı paşaları ilə birlikdə Şuragölə və Pəmbəyə
hücum
planından əl çəkmədi. O, tezliklə, Ərzurum hakimi Emin paşa ilə
əlaqə yarada bildi. Hücum planını müzakirə etmək üçün onlar arasında
görüş təyin edildi. Bu görüş 1811-ci il avqustun 30-da Arpaçayın sağ sa-
hilində yerləşən Maqizberd qalasının yaxınlığında olmalı idi. Lakin Emin
paşa buraya yaxınlaşarkən sui-qəsd nəticəsində öldürüldüyündən görüş baş
tutmadı. Nəticədə Hüseynqulu xan əliboş İrəvana qayıdır (306,289).
Şah qoşunlarının Gəncə, Qarabağ və Şirvana hücumları da heç bir
nəticə vermədi. Qacar qoşunları ilk dövrdə ayrı-ayrı cəbhələrdə
müvəffəqiyyət qazansa da, sonradan rus qoşunun təzyiqləri nəticəsində geri
çəkilməyə məcbur olmuşdu. Məğlubiyyətə məruz qalan şah hökuməti artıq
nüfuz
dairəsində olan əraziləri əldə saxlamağa cəhd edirdi. Belə ərazilərdən
biri
İrəvan xanlığı idi. Hüseynqulu xan başda olmaqla İrəvan qoşunlarının
145
və eyni zamanda İrəvan xanlığının ərazisindən istifadə edərək şah qoşun-
larının tez-tez rus dəstələrinin yerləşdiyi sərhəd məntəqələrinə hücumu rus
komandanlığının əks tədbirlər görməsinə səbəb oldu. 1811-ci ilin payızında
rus
komandanlığı İrəvana gizli ekspedisiya göndərməyi qərara aldı. Ek-
spedisiyanın göndərilməsinin bir neçə səbəbi var idi. Birincisi, şah qoşun-
larının Qarabağ, Şəki, Şirvana olan hücumlardan yayındırmaq və onların
bütün
diqqətini İrəvan qalasının müdafiəsinə yönəltmək; ikincisi, İrəvan
əhalisini qarətçi və dağıdıcı yürüşlə qorxudmaqla müqavimətini zəiflətmək
idi. Rus
komandanlığının verdiyi əmrə görə, rus qoşunu İrəvan kəndlərini
dağıtmalı, əhalinin bir hissəsini qıraraq əmlakını və mal-qarasını qarət
etməli, digər hissəsini isə Kartli-Kaxetiya ərazisinə köçürməli idi. 1811-ci il
oktyabrın 27-də baş komandan markiz Pauliççi (1811-ci ilin sentyabrı-1812-
ci il
fevralı) general mayor Lisaneviçə bu haqda yazırdı: «… Xüsusən bu
ekspedisiyanı sizə həvalə edirəm ki, imkan daxilində dağıntı törətməklə əha-
li
arasında dəhşətli qorxu yaratmağa cəhd edəsiniz və bu irəvanlıların yad-
daşında uzun müddət qalsın. Ən çox da nə qədər mümkündürsə daha çox
ailə əsir götürmək və mənim fikirimcə səyyar ərzaq anbarı yaratmaq üçün
lazım olan heç olmasa 4 min mal-qara ələ keçirməyə cəhd edəsiniz. Bundan
başqa, irəvanlılardan pul təzminatı almağı yaddan çıxarmayın» (321,120).
Bundan
əlavə, Lisaneviçə İrəvan xanı ilə gizli sülh danışıqları aparmaq üçün
səlahiyyət də verilmişdi. Ona tapşırılmışdı ki, əgər xan Rusiya dövlətinin
təbəəliyini qəbul edərsə və İrəvan qalasında rus qoşununu yerləşdirilməsinə
razılaşarsa onunla gizli əlaqə yaratsın (321,120; 322,121).
1811-ci il
noyabrın əvvəllərində general mayor Lisaneviçin başçılığı
altında 4 batalyon və 200 süvaridən ibarət rus qoşunu yürüşə başladı. Yürüş
gizli
həyata keçirilməsinə baxmayaraq, irəvanlılar bundan vaxtında xəbər
tuta bildi. Bu
xəbər əhali arasında bərk vahimə yaratdı. Yerli əhalinin bir
hissəsi kəndlərini buraxaraq əlçatmaz dağlara sığındı, bir hissəsi isə Arazın
cənubuna çəkildi. Rus qoşunu heç bir maneəyə rast gəlmədən 10 gündən
sonra Abarana
gəlib çatdı. Yerli İrəvan qoşunu Qarasu çayı sahilində rus
qoşunu ilə kiçik toqquşmadan sonra qalaya çəkildi. Lakin general mayor
Lisaneviç
yürüşü davam etdirə bilmədi. Şah qoşununun və eyni zamanda
Hüseynqulu
xanın dəstəsinin açıq döyüşdən qaçması general mayor Lisa-
neviçi
ehtiyatlı olmağa məcbur etdi. Digər tərəfdən, Hüseynqulu xan vaxt
qazanmaq
və xanlığı rus qoşunlarının qarətindən qurtarmaq üçün general
mayor Lisaneviçin
yanına sülh xahişi ilə adam göndərdi. Lakin qışın
yax
ınlaşması, yolların qarla örtülməsi, digər tərəfdən irəvanlıların güclü
müqaviməti rus qoşununun geri qayıtmasına səbəb oldu. Bu yürüşdə İrəvan
qoşunundan xeyli adam ölmüş və 17 nəfər əsir götürülmüşdü. Əhalinin 2
Dostları ilə paylaş: |