beradi. Shunisi diqqatga sazovorki, chang donasi etilishining turli davrlarida RNK
turlari hosil bo‘ladi. Chang donasining ikki hujayrali bosqichida, vegetativ
yadrodagi yadrocha aniq ko‘rina boshlaganda, ribosomal RNK sintezi jadal ro‘y
beradi, shuningdek xromatindagi RNK soni ham ortadi. Bu vaqtda RNKni
vegetativ yadrodan sitoplazmaga o‘tishi kuzatiladi. Keyinchalik, vegetativ
yadroda, yadrocha o‘lchami kichrayishi bilan RNKning miqdori yadrochada va
yadroda kamayadi, aksincha sitoplazmada RNK miqdori 50% ga ortadi.
Generativ hujayra rivojlanishining dastlabki davrlarida yadrochada RNK
miqdori ko‘p bo‘ladi. Generativ hujayraning rivojlanish jarayonida yadrochada esa
RNK miqdori doimiy kamayib boradi. Generativ hujayra shakllanishi bilan uning
yadrosida RNK sintezi to‘xtaydi va yadrocha ko‘rinmay qoladi.
Vegetativ hujayrada RNK sintezi ro‘y berishi bilan bir vaqtda oqsil sintezi
ham boshlanadi. Vegetativ hujayradagi oqsilning asosiy qismi generativ hamda
somatik hujayralardagi oqsildan kimyoviy jihatidan farq qiladi. Vegetativ
hujayrada asosan, nordon oqsillar sintezlanib, gistonli oqsillar sintezi kuzatilmaydi
va ularning miqdori 1Sga teng bo‘lib, o‘zgarmas bo‘ladi.
Vegetativ hujayraning yadrosidagi yadrochani erishi, xrom
o
somadagi
oqsillar miqdorini kamayishi, sitoplazmatik oqsillarning miqdori 72% gacha ortishi
kuzatilgan. Generativ hujayrada DNK sintezi bilan birga arginin va lizinga boy
gistonli oqsillar va boshqa turdagi oqsillar sintezlanadi. Hosil bo‘layotgan
deziksiribonukleoproteidlar RNK sintezini barqaror tarzda ro‘y berishini ta’minlay
olmaydi. Buning natijasida genomda faollik susayadi.
SHunday qilib, chang donasidagi vegetativ va generativ hujayralarning
yadrolari va sitokimyosi o‘zaro farq qiladi. Generativ hujayraning yadrosida
xromatin ancha zichlashgan, DNK soni va asosiy oqsillar ikki marta ko‘p bo‘ladi.
Vegetativ hujayraning yadrosidagi xromatin esa diffuz holda tarqoq, RNK va
nordon oqsillar ko‘p sintezlanadi.
Dostları ilə paylaş: