56
Bayburd - İrəvan qubeniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.
Rayon mərkəzindən 24 km cənub-şərqdə, Azad çayının Milli qolununun sahilində yerləşir. «İrəvan
əyalətinin icmal dəftəri»ndə (143, s.28) qeyd edilmişdir. V əsrdən mövcuddur (Ermənistan Sovet
Ensiklopediyası, II c., İrəvan, 1976, s.264).
Kənddə 1831-ci ildə 96 nəfər, 1873 - cü ildə 143 nəfər, 1886-cı ildə 183 nəfər, 1897-ci ildə 224
nəfər, 1904 - cü ildə 201 nəfər, 1914 - cü ildə 284 nəfər, 1916-cı ildə 465 nəfər azərbaycanlılar (415,
s.84-85, 154-155) yaşamışdır. 1918-1919 - cu illərdə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla
qovulmuşdur. 1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan
azərbaycanlılar geri öz kəndlərinə qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə burada 55, 1926-cı ildə 49, 1931-ci
ildə 140 (415, s.85, 155), 1959 - cu ildə 151, 1979 - cu ildə 150 nəfər (427, s.587) azərbaycanlı
yaşamışdır.
SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kəndin sakinləri -azərbaycanlılar 1948-49 - cu illərdə
tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edilərək Azərbaycana köçürülmüşdür.
Toponim oğuz soyundan olan bayburt etnonimi (238, s.188) əsasında əmələ gəlmişdir. Qızılbaş
tayfalarından birinin də adı bayburdlu olmuşdur (354, s.92). Etnotoponimdir. Quruluşca sadə
toponimdir.
Bəydağ - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indiki Qafan rayonunda
kənd olmuşdur. Rayon mərkəzindən 5 km şərqdə, Oxçu çayının sol sahilində yerləşirdi.
Kənddə 1831-ci ildə 13 nəfər, 1873 - cü ildə 51 nəfər, 1886-cı ildə 68 nəfər, 1897-ci ildə 118
nəfər, 1904 - cü ildə 193 nəfər, 1914 - cü ildə 58 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s.54-55, 134-
135). 1918-ci ildə kənd sakinləri erməni təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki
Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra, kəndi tərk edən azərbaycanlılar 1923-24 - cü illərdə
doğma ocaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1926-cı ildə 28 nəfər, 1931-ci ildə 32 nəfər (415, s.55, 135),
1939 - cu ildə 37 nəfər (427, s.588) azərbaycanlı yaşamışdır. Ermənilər buraya 1929-30 - cu illərdə
köçürülmüşdür. 1959 - cu ildə Qafan şəhərinə birləşdirilmişdir. Sonralar kəndin keçmiş sakinləri
Qafan şəhərinin sakinləri kimi siyahıya alınmışdır.
Toponim Azərbaycan dilində «hündür, böyük» mənasında işlənən bəy (VI(1), s.754; 278, s.35) dağ sözünün birləşməsindən əmələ gəlib, «hündür, böyük dağ yaxınlığında
kənd» mənasını ifadə edir. Onu da əlavə edək ki, bəy sözü qədim türk dilində bək formasında «təpə»
mənasında işlənmişdir (287, s.468).
Bəy sözü toponimlərin əvvəlində işlənərkən «hündür, böyük», «təpə», sonunda işlənərkən
«ağa», «varlı adam» mənasını ifadə edir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Baydarçay - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunun
Mollaqışlaq Kəndində çay.
Hidronim türk mənşəli baytar //baydar etnonimi əsasında yaranmışdır. Etnohidronimdir.
Quruluşca mürəkkəb hidronimdir.
Bayraməli qışlağı - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonu
ərazisində kənd olmuşdur. Alagöz dağının cənubunda yerləşirdi. Erməni mənbələrində Bayraməli,
Bayraməli kəndi formasında da qeyd edilir (415, s.106; 427, s.591). Kənddə 1873 - cü ildə 53 nəfər,
1886-cı ildə 87 nəfər, 1897-ci ildə 132 nəfər, 1908-ci ildə 82 nəfər, 1916-cı ildə 100 nəfər yalnız
azərbaycanlı və əcəmi kürdü yaşamışdır (415, s.22-23, 106-107). 1918-ci ildə kəndin əhalisi
ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. 1920-ci illərin sonunda kənd ləğv
edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Toponim Bayraməli şəxs adı ilə «yaşayış məntəqəsi, kənd» mənasında işlənən qışlaq sözünün
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Bayraməli qışlağı - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Qəmərli (Artaşat) rayonu
ərazisində, Ayaslı kəndinin yaxınlığında qışlaq. Toponim şəxs adı əsasında əmələ gələn
antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Baytar - Qars vilayətinin Qars qəzasında, indi Amasiya rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 3
km şimal-şərqdə, Arpaçayın sol sahilində yerləşir.
Kənddə 1831-ci ildə 27, 1873 - cü ildə 231, 1886-cı ildə 167, 1897-ci ildə 188, 1914 - cü ildə
363 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s.18-19, 102-103). Azərbaycanlılar 1915-cı ildə erməni
daşnakları tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. Ermənilər buraya 1918-ci ildə Türkiyənin Qars
vilayətinin Quleyban kəndindən köçürülüb yerləşdirilmişdir (427, s.588).
57
Toponim baytar (baydar) türk tayfasının adı (222, s.42) əsasında formalaşmışdır.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə Kəndin adı dəyişdirilib Hovtun
qoyulmuşdur.
Bakər - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Çəmbərək (Krasnoselo)
rayonu ərazisində kənd olmuşdur. Rayondakı Aşağı Çəmbərək kəndindən 2 km cənub-qərbdə
yerləşirdi. İndi xaraba kənddir. Evlərin və qəbiristanlığın uçuq divarları indi də durur.
Bala zağa - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indiki Vedi (Ararat) rayonunda kənd
olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Zağa formasında qeyd edilmişdir (348, 94).
1897-ci ildə 178 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s.84-85). XX əsrin əvvəllərində, 1905-
1906-cı illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuş və kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Toponim «kiçik» mənasında işlənən bala və «mağara, kaha» mənasında işlənən zağa sözlərinin
birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.
Balakənd - Yelizavetpol (Gəncə) Qazax Şəmşəddin qəzasında, indi Barana (Noemberyan)
rayonunda kənd. 1930 - cu ilə qədər azərbaycanlılar yaşamışdır. 1930 - cu ildən sonra azərbaycanlılar
qovulmuş, kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. Rayon mərkəzindən 4 km məsafədə yerləşir.
Toponim «kiçik» mənasında işlənən bala və «yaşayış məntəqəsi» mənasında işlənən kənd
sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Qeyrirəsmi olaraq kəndin adı dəyişdirilib Doveğ qoyulmuşdur.
Bala Məzrə - İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis)
rayonunda kənd. Rayon mərkəzindən 9 km şimalda, Məzrə çayının yanında yerləşir. «İrəvan əyalətinin
icmal dəftəri»ndə Məzrə`ə formasında (143, s.62), Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Bala Mazra kimi
(348, s.164) qeyd edilmişdir. Kəndin bir adı da «Qulu ağalı» olmuşdur (348, s. 164).
Kənddə 1831-ci ildə 227, 1873 - cü ildə 675, 1886-cı ildə 978, 1897-ci ildə 1200, 1908-ci ildə
1658, 1914 - cü ildə 1731, 1916-cı ildə 1375 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır (415, s.26-27, 112-113).
1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet
hakimiyyəti qurulandan sonra azərbaycanlılardan sağ qalanları kəndə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə
burada 359, 1926-cı ildə 653, 1931-ci ildə 912 (415, s.27, 113), 1987-ci ildə 2000 nəfər (85, s.290)
azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayının axırlarında Ermənistan dövləti tərəfindən
azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Kəndin əfazisində X-XII əsrlərə aid alban kilsəsi, IV-VII əsrlərə aid oğuz qəbiristanlığı vardır.
Toponim ərəb dilində «əkilmiş yer, sürülüb toxum səpilmiş tarla» mənasında işlənən məzrə
(məzru,) sözü əsasında (104, s.343) formalaşmışdır. «Bala» fərqləndirici əlamət bildirən sözdür.
Relyef bildirən toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erməni dilinə kalka edilərək Pokr (kiçik, bala) Mazra kimi işlədilir.
Bala tüklü təpə - Tiflis quberniyasının Loru-Pəmbək qəzasında, indi Barana (Noemberyan)
rayonunda təpə. Rayondakı Yuxarı Körpülü kəndi ilə Gürcüstanın Marneuli rayonundakı Qaçağan
kəndinin sərhədində yerləşir. Oronim Azərbaycan toponimiyasında fərqləndirici əlamət bildirən bala
(kiçik mə’nasında) sözü ilə Azərbaycanın Borçalı şivəsində «sıx, kol-kosluq» mənasında işlənən tüklü
(129, s.64), «kiçik dağ» mənasında işlənən təpə sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef
əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu oronimdir.
Baldırğanlıq - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus
rayonunda dağ. Baldırğan bitki adına -lıq şəkilçisinin artırılması ilə əmələ gəlmişdir.
Baldırğan bitki adına Dağlıq Altay toponimlərinin tərkibində də rast gəlinir (337, s.236).
Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Baldırğanlı - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Şəmşəddin rayonu ərazisində
qışlaq. Erməni mənbələrində «Bldrğand» formasında qeyd edilmişdir (415, s.70). 1930 - cu ildə ləğv
edilmişdir.
Toponim baldırğan bitki adına -lı şəkilçisinin qoşulması ilə əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir.
Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Baldırğanlı dağ - Yelizvetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan
rayonunda dağ. Baldırğan bitki adından əmələ gəlmişdir. Fitooronimdir. Coğrafi nomenli mürəkkəb
quruluşlu oronimdir.
Dostları ilə paylaş: |