TüRKİYE’de kimya eğİTİMİ



Yüklə 131,19 Kb.

tarix25.07.2018
ölçüsü131,19 Kb.


 

 

 

TÜRKİYE’DE 

KİMYA EĞİTİMİ 

 

 

 



 

Editör: 

Mustafa SÖZBİLİR 



 

 

 



 

 

 



 

İSTANBUL - 2013 


Türkiye Kimya Derneği Yayınları No: 22 

 

ISBN: 978-975-00999-3-9 



 

 

KİTABIN BASIMINDAKİ MADDİ KATKILARI NEDENİYLE  



İKMİB İSTANBUL KİMYEVİ MADDELER VE MAMULLERİ, 

İHRACATÇILARI BİRLİĞİ’NE TEŞEKKÜRLERİMİZLE 

 

 

 



Copyright

©

 

Bu  kitabın  yayın  hakları  Türkiye  Kimya  Derneği’ne  aittir. 

Hiçbir  bölümü  ve  paragrafı  kısmen  veya  tamamen  ya  da  özet 

halinde  fotokopi,  faks  veya  başka  herhangi  bir  şekilde 

çoğaltılamaz,  dağıtılamaz.  Normal  ölçüyü  aşan  alıntılar 

yapılamaz.  Normal  ve  kanuni  alıntılarda  kaynak  gösterilmesi 

zorunludur. 

 

 



I.Baskı – Temmuz 2013 

 

1000 Adet Basılmıştır 



 

TÜRKİYE KİMYA DERNEĞİ 

Halaskargazi Cad. Uzay Apt. No:15, Daire:8 

Harbiye / İstanbul 

Tel: 0212 240 73 31 Faks: 0212 231 73 31 

E-Posta: tkd@turchemsoc.org Web: www.turchemsoc.org 

 

Basım Yeri 

Ada Ofset Matbaacılık San. ve Tic. Ltd.Şti. 

Litros Yolu 2. Matbaacılar Sitesi 

E Blok, No: ZE-2 Kat:1 Topkapı – İstanbul 

Tel: +90 212 567 12 42 Pbx 

 




iii 

 

ÖN SÖZ 

Madde  ve  yapısını  anlama  merakı  kendisi  de  bir  yönüyle 

madde olan insanoğlunu var olduğundan beri meşgul etmektedir. 

Kimyanın  bir  bilim  olarak  gelişmesi  beraberinde  onunla  birlikte 

üretilen  bilginin  gelecek  nesillere  öğretilmesi  ve  bu  bilgilerin 

kullanılabilir  olması  ihtiyacını  da  getirmiştir.  Bu  ihtiyaca  cevap 

verebilmek  amacıyla  başlangıçta  usta-çırak  ilişkileri  yoluyla 

birebir  edinilen  bilgi  ve  becerilerin  gelecek  nesillere  aktarımı 

yoluna gidilmiş, fakat özellikle sanayi devrimiyle birlikte hızlı bir 

şekilde artan yetişmiş insan gücü ihtiyacı her alanda olduğu gibi 

kimyanın  da  daha  profesyonelce  öğretimini  zorunlu  kılmıştır. 

Etkili  ve  verimli  kimya  öğretiminin  nasıl  gerçekleştirileceği 

sorusuna  cevap  verebilmek  için  kimya  bilmek  kadar  kimya 

eğitimi konusunda da donanımlı olmayı gerektirmektedir.  

Günümüzde  kimya  biliminin  ürettiği  bilgi  ve  bu  bilgiye 

dayalı  olarak  geliştirilen  teknolojiler  hayatımızın  her  safhasında 

yer  almaktadır.  Kimyanın  insanlığa  sağladığı  katkının  dünya 

genelinde  tanıtılması  ve  kimyanın  gelişim  sürecinin  anlatılması 

amacıyla 2011 yılı Uluslararası Kimya Yılı (IYC 2011) olarak tüm 

dünyaya  kutlanmıştır.  IYC  2011  her  kesimden  insana  yönelik 

olarak;  a)Dünyanın  gereksinimlerinin  karşılanmasında  kimyanın 

öneminin  anlaşılması  ve  kabul  edilmesi  için  bilinçlendirmeyi 

arttırmak,  b)Gençlerin  kimyaya  olan  ilgilerini  artırmak, 

c)Kimyanın geleceği için yaratıcı fikirler üretilmesini teşvik etmek 

ve  d)Kimyada  kadının  rolü  veya  önemli  tarihsel  olayların 

kutlanması  şeklinde  dört  temel  amacı  başarmayı  hedeflemiştir. 

Bu  amaçları  başarabilmek  için  her  ülke  kendi  içerisinde  değişik 

etkinlikler  gerçekleştirmiş  ve  IYC  2011  hem  ulusal  hem  de 

uluslararası  birçok  etkinlikle  kutlanmıştır.  IYC  2011  etkinlikleri 

ülkemizde IUPAC’in resmi temsilcisi olan Türkiye Kimya Derneği 

önderliğinde  ve  kimya  ile  ilgili  kamu  ve  özel  kuruluşun 

destekleriyle  gerçekleştirilmiştir.  Bu  kapsamda  planlanan 

etkinliklerden  birisi  de  ülkemizde  kimya  eğitiminin  gelişim 

sürecini  gözden  geçirme  ve  mevcut  durumuna  bir  ışık  tutma 

hedeflenilerek  gerçekleştirilen  bir  kitap  çıkarmadır.  Bu  kitap 

kimya 

bilimin 


insanlığa 

sağladığı 

katkıların 

tanıtıldığı 

Uluslararası  Kimya  Yılında  ülkemizde  kimya  eğitiminin  ne 

durumda  olduğunu  tanıtmayı  amaçlamaktadır.  Bu  sebeple 

kitaptaki bölümler özel olarak seçilmiş ve ülkemizde bu alanlarda 



 

iv

 



 

araştırma  yapan  seçkin  bilim  insanlarından  kitaba  katkıda 

bulunmaları istenmiştir.  

Kitap  Uluslararası  Kimya  Yılı  ve  IUPAC’ın  (International 

Union  of  Pure  and  Applied  Chemistry-Uluslararası  Temel  ve 

Uygulamalı  Kimya  Birliği)  kısaca  tanıtıldığı  bir  giriş  bölümüyle 

başlamaktadır.  Bu  bölümü  hayatla  teması  çok  yüksek  düzeyde 

olan  kimyanın  hayatımızdaki  yerini  tanıtan  bir  başka  bölüm 

izlemiştir.  Kimya  bilimin  bir  bilim  olarak  doğuşu  ve  ülkemize 

gelişinin  anlatıldığı  bölümü  Cumhuriyet  döneminde  ülkemizde 

kimya  bilimin  gelişimi  ve  kimya  öğretiminin  yapısının  tanıtıldığı 

bir  başka  bölüm  takip  etmektedir.  Kimyanın  okullarda  bir  ders 

olarak  okutulmaya  başlanması  ve  derslerin  içeriklerinin 

geliştirilmesini esas alan ve kimya öğretim programlarının gelişim 

serüvenin  anlatıldığı  bölümü  ise  kimya  biliminin  doğası  ve 

felsefesinin  tanıtıldığı  bir  başka  bölüm  izlemektedir.  Son  olarak 

yeni  bir  araştırma  alanı  olarak  ortaya  çıkan  kimya  eğitiminin  ve 

bu alandaki araştırmaların ülkemizdeki durumunu ortaya koyan 

bölümle kitap sonlandırılmıştır. Elinizdeki kitap bu alanda ortaya 

konan  ilk  örneklerden  birisi  olup  bir  başlangıç  olarak 

görülmelidir.  Ülkemizde  kimya  eğitiminin  gelişimine  yönelik  yeni 

çalışmaların yapılmasına ihtiyaç olduğu aşikârdır. 

Bu  kitabın  ortaya  çıkmasında  en  büyük  emek  şüphesiz 

kitabın  yazımına  katkı  sağlayan  yazarlara  aittir.  Bu  sebeple 

yazarlara  katkılarından  dolayı  teşekkür  ederim.  İkinci  olarak 

böyle  bir  kitabın  hazırlanması  fikrini  ortaya  atan  ve  basımı  için 

gerekli  organizasyonu  üstlenen  Türkiye  Kimya  Derneğine  ve 

çalışanlarına teşekkürü bir borç bilirim. Kitabın kapak tasarımını 

yapan  Dr.  Mustafa  AKILLI’ya  ve  kitabın  basım  maliyetini 

karşılayan  İKMİB  İstanbul  Kimyevi  Maddeler  ve  Mamulleri, 

İhracatçıları Birliği’ne teşekkürlerimi sunarım. Kitabın ülkemizde 

kimya eğitiminin gelişimine, bu alanda çalışan araştırmacı, eğitici 

ve öğrencilere yararlı olmasını dilerim.  

 

 



11 Temmuz 2013     

 

 



 

Mustafa SÖZBİLİR 

 

 



 

 



YAZARLAR HAKKINDA 

Prof. Dr. Emre DÖLEN 

Uzmanlık  alanı  analitik  kimya  olan  yazar,  uzun  yıllar  Marmara 

Üniversitesi  Eczacılık  Fakültesinde  çalıştıktan  sonra  15  Haziran 

2012  tarihinde  emekliye  ayrılmıştır.  Yazar  analitik  kimya  dalındaki 

çalışmaları  yanında  bilim/kimya  tarihi  konusunda  çalışmalarını  da 

sürdürmektedir.  1969'dan  beri  Türk  Bilim  Tarihi  Kurumu'nun 

yönetim kurulu üyeliğini sürdürmekte olan yazarın ülkemizde kimya 

biliminin  gelişim  süreciyle  ilgili  çok  sayıda  yayımlanmış  kitabı  ve 

makalesi mevcutur.  

Prof. Dr. Samih BAYRAKÇEKEN 

Uzmanlık  alanı  kimya  ve  kimya  eğitimi  olan  yazarın  özellikle 

heterojen  kinetik,  kömürlerin  fiziksel  olarak  arıtılması,  yüzey 

kimyası,  kimya  öğretim  yöntemleri,  kimyada  kavramsal  öğrenme, 

bilimin  doğası  ve  öğretmen  eğitimi  gibi  konularda  ulusal  ve 

uluslararası  düzeyde  yayınları  vardır.  Yazar  1986–1987  yılları 

arasında  Londra  Üniversitesinde  “yüzey  kimyası  ve  fotokimya” 

alanlarında  araştırmalar  yapmak  üzere  altı  ay  süre  ile  İngiltere’de 

bulunmuştur.  Atatürk  Üniversitesi  Eczacılık  ve  Kazım  Karabekir 

Eğitim Fakültelerinde dekanlık yapmıştır. 



Prof. Dr. Hasan SEÇEN 

Uzmanlık  alanı  sentetik  ve  mekanistik  organik  kimya  olan  yazar, 

biyolojik aktif farklı doğal ürünler ve bu doğal ürünlerin sentetik yeni 

türevlerinin  toplam  sentezleri  üzerinde  araştırmalar  yürütmektedir. 

Yazarın  farklı  bilimsel  dergilerdeki  editör  ve  yayın  kurulu 

etkinliklerinin  yanında  bilim,  bilim  politikaları  ve  toplum  sorunları 

üzerine düşüncelerini içeren çeşitli makaleleri de bulunmaktadır.   

Prof.Dr. Alipaşa AYAS 

Uzmanlık alanı kimya eğitimidir. Araştırmaları arasında; öğrencilerde 

kavram 

gelişimi 



ve 

yanılgılar; 

öğretmen 

yetiştirme; 

fen 

programlarının  geliştirilmesi  ve  uygulanması;  kavram  öğretimine 



yönelik materyal geliştirme; kavram anlama seviyeleri ve ölçülmesine 

yönelik araştırmalar yer almaktadır. 



Prof. Dr. Mustafa SÖZBİLİR 

Uzmanlık  alanı  kimya  eğitimi  olan  yazarın  araştırma  konuları 

arasında;  fen  eğitiminde  araştırma-uygulama  boşluğu;  kimyada 



 

vi

 



 

kavram  yanılgıları,  kavram  öğrenimi  ve  öğretimi,  yaşam  temelli 

(context-based)  öğretim,  probleme  dayalı  öğretim  (PDÖ),  öğretim 

programı  çalışmaları  ve  fen  ve  matematik  eğitimi  araştırmalarının 

ülkemizde  ve  dünyadaki  eğilimlerine  yönelik  araştırmalar  yer 

almaktadır. Yazar IUPAC CCE (Committe on Chemistry Education)’de 

2008’den bu yana yürütme kurulu üyesi olarak görev yapmaktadır.  

Prof. Dr. Nurtaç CANPOLAT 

Uzmanlık  alanı  kimya  eğitimidir.  Bir  süre  ortaöğretimde  kimya 

öğretmenliği  yaptıktan  sonra  üniversitede  görev  yapan  yazarın 

araştırmaları özellikle kimya eğitimi alanında, kavramsal öğrenme ve 

kavram  yanılgıları  belirleme  ve  gidermeye  yönelik  çalışmalara 

yoğunlaşmaktadır. 



Yrd. Doç.Dr. Suat ÇELİK 

Uzmanlık  alanı  kimya  eğitimi  olan  yazar,  Milli  Eğitim  Bakanlığına 

bağlı  ilköğretim  okullarında  sınıf  öğretmeni  olarak  görev  yaptıktan 

sonra  Atatürk  Üniversitesinde  araştırma  görevlisi  olarak  çalışmış  ve 

bilimin  doğası ve öğretimi konularında yüksek  lisans ve  doktorasını 

tamamladıktan sonra öğretim üyesi  olarak görevini sürdürmektedir. 

Araştırma  ilgi  alanları  arasında;  bilimin  doğası  ve  öğretimi  olan 

yazarın  yurt  içi  ve  yurt  dışı  dergilerde  yayınlanmış  çalışmaları 

bulunmaktadır.  2008  Mayıs  -  2009  Haziran  tarihleri  arasında 

TÜBİTAK desteğiyle Amerika Birleşik Devletleri, University of Illinois 

at  Urbana-Champaign,  College  of  Education,  Curriculum  and 

Instruction  bölümünde  bir  yıl  doktora  tezi  ile  ilgili  doktora  sonrası 

araştırmalar yapmıştır.  

Yrd. Doç.Dr. Hülya KUTU 

Kimya 


eğitimi 

alanında 

uzmanlığını 

tamamlayan 

yazarın 

araştırmaları  arasında;  yaşam  temelli  (context-based)  öğretim,  web 

destekli  kimya  eğitimi,  fen  ve  matematik  eğitimi  araştırmalarının 

ülkemizde  ve  dünyadaki  eğilimlerine  yönelik  araştırmalar  ve  fen 

eğitiminde öz yeterliğe yönelik çalışmalar yer almaktadır. 

Yrd. Doç.Dr. Mehmet Diyaddin YAŞAR 

Uzmanlık  alanı  kimya  eğitimi  olan  yazarın  araştırmaları  arasında 

öğretim programı değerlendirme çalışmaları yer almaktadır. 

 

 



 


vii 

 

İÇİNDEKİLER 



 

Ön Söz 


iii 

İçindekiler 

vii 

2011 Uluslararası Kimya Yılı ve IUPAC                                  



Mustafa SÖZBİLİR

 

1



 

Hayatımızda Kimya: Kimyanın Bugünü ve Yarını                        



Hasan SEÇEN

 

11 



Modern Kimyanın Doğuşu ve Türkiye’ye Girişi                           

Emre DÖLEN

 

21 



Türkiye’de Kimya Öğretiminin Gelişimi                                      

Emre DÖLEN

 

67 



Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de Kimya Öğretim Programı 

Geliştirme Çalışmaları                                                             



Alipaşa AYAS

 

141 



Kimyanın Doğası ve Öğretimi                                                  

Samih BAYRAKÇEKEN, Nurtaç CANPOLAT & Suat ÇELİK

 

155 



Türkiye’de Kimya Eğitimi Araştırmalarının Durumu ve Eğilimler 

Mustafa SÖZBİLİR, Hülya KUTU & M. Diyaddin YAŞAR

 

175 



 

 

 



 

 

 




 

viii


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 



1

 

 



2011 ULUSLARARASI KİMYA YILI VE IUPAC 

Mustafa SÖZBİLİR 



Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi 

IUPAC ve Amacı 

IUPAC  (International  Union  of  Pure  and  Applied 



Chemistry-Uluslararası  Temel  ve  Uygulamalı  Kimya  Birliği)’nin 

kısaltmasıdır.  IUPAC

1

  1919  yılında  kurulan  ve  ulusal  kimya 



dernek ve birliklerini bünyesinde barındıran şemsiye bir örgüttür.  

Merkezi  İsviçre’nin  başkenti  Zürih’tedir  fakat  çalışma  ofisi 

Amerika  Birleşik  Devletlerindedir.  IUPAC  üyeleri  her  ülkenin 

ulusal  kimya  dernekleri,  ulusal  bilim  akademileri  veya  o  ülkede 

kimyacıları  temsil  eden  örgütlerdir.  Yani  IUPAC  üyeleri  bireyler 

değil  sivil  toplum  örgütleridir.  Ülkemiz  IUPAC  da  Türkiye  Kimya 

Derneği tarafından 1956 yılından beri temsil edilmektedir.  Şu an 

IUPAC’ta  60  ülke  asıl  üye,  2  ülke  asosiye  (associated)  üye 

statüsünde  olmak  üzere  toplam  62  ülke  temsil  edilmektedir. 

Ayrıca  dünya  genelinde  14  farklı  ülkeden  100’den  fazla  kimya 

sanayii  alanında  faaliyet  gösteren  uluslararası  şirket  IUPAC’la 

şirket  işbirliği  (Company  Associates)  kapsamında  ve  kimyanın 

farklı  alanlarında  faaliyet  gösteren  32  birlikte  IUPAC’la  örgüt 

birlikteliği  (Associated  Organizations)  içerisindedir.    IUPAC’ın 

yapısı 8 alt bölüm, 11 komite olmak üzere toplam 19 alt birimden 

oluşmaktadır.  CCE  (Committe  on  Chemistry  Education-  Kimya 

Eğitimi  Komitesi)  IUPAC  bünyesinde  yer  alan  11  komiteden 

birisidir. 

Özellikle 

IYC 


2011’in 

eğitim 


etkinliklerinin 

gerçekleştirilmesinde  aktif  olarak  görev  yapan  komitelerden 

birisidir. 

IUPAC  dünya  genelinde  kimyanın  gelişimini  teşvik  etmek 

ve  desteklemek  için  kurulmuş  bir  örgüttür.  Fakat  IUPAC’ın 

işlevine  ilişkin  olarak  çok  farklı  algılamalar  mevcuttur.  Bazı 

insanlar  IUPAC‘ı,  kimya  öğrencilerinin  karşılaştığı  zorluklar;  

bazıları  zor  fakat  önemli  bir  süreç  olan,  yeni  elementlerin 

adlandırılması;    bazıları  kimyanın  verimli  bir  şekilde  ilerlemesi 

için  temel  teşkil  eden,  ölçü  birimlerinin  oluşturulması  ve 

doğrulanması;  bazıları  ise  yenilik  getirecek  fikir  alış  verişlerinin 

                                            

1

 

IUPAC’ın web sayfası  




Türkiye’de Kimya Eğitimi 

2

 



 

olduğu  araştırma  konferansları  olarak  düşünür.  IUPAC  için  bu 

söylenenlerin  hepsi  doğrudur,  fakat  IUPAC  bunlardan  çok  daha 

fazlasıdır.  IUPAC  sadece  kimyacılar  arasında  değil  dünya 

genelinde  de  kimyaya  karşı  bakış  açısını  geliştirmede  önemli  bir 

rol üstlenmektedir. Tamamıyla kimya üzerine kurulu bir dünyada 

yaşıyor  olmamıza  rağmen  halkın  kimya  hakkındaki  bilgisi 

oldukça zayıftır. Örneğin öğrenciler IUPAC dendiği zaman özellikle 

sadece  kimya  alanında  ki  terim  ve  kavramlara  ait  tanımlamalar 

ve  element  ve  bileşiklere  ait  adlandırmaları  anlamaktadırlar. 

Bunun sebebi olarak da daha çok okulda bu bilgilerle karşılaşıyor 

olmalarıdır.  Moleküllerin  adlandırılması  hususu  IUPAC’ın 

faaliyetlerinden sadece birisidir.  

IUPAC’ın uzun vadeli amaçları aşağıdaki gibidir:  

1.

 

Kimya bilimini içeren evrensel konulara dünya çapında 



bir bilimsel organizasyon olarak liderlik yapmak, 

2.

 



Bilimsel  tartışmalar  ve  uluslararası  standartları 

sağlayan  araçlarla  kimya  bilimi  araştırmalarının  gelişimini 

kolaylaştırmak, 

3.

 



Yaşam  kalitesini  geliştirerek,  zengin  bir  dünya 

sağlayarak,  sürdürülebilir  bir  gelişime  katkı  sağlayarak  kimya 

endüstrisine yardım etmek, 

4.

 



Gelişen ülkelerdeki kimyacıların ihtiyaçlarına özel önem 

vererek bilimsel organizasyonlar ve kimyacılar arasındaki iletişimi 

sağlamak, 

5.

 



Halkın  kimyaya  karşı  farkınladığını  arttırmak,  genç 

kimyacı bilim insanlarının kariyer gelişimine ve kimya eğitiminin 

güçlenmesine  katkı  sağlamak  için  ağlar  oluşturmak  ve  evrensel 

bakış açsını kullanmak, 

6.

 

Yaş,  cinsiyet  ve  coğrafya  açısından  üyelikte  olası 



maksimum  çeşitliliği  sağlamak  ve  ulusal  üyelik  tabanını 

genişletmektir. 



2011 Uluslararası Kimya Yılı Nedir?

2

 

2011  IUPAC’ın  girişimiyle  önce  UNESCO  (United  Nations 

Educational,  Scientific  and  Cultural  Organization  –  Birleşmiş 

Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu) tarafından daha sonra 

                                            

2

 

IYC  2011’in  tanıtımı  amacıyla  yazılan  bu  bölümün  farklı  bir  formu  Kimyagerler 



Derneği  bülteni  olan  Kimder  Bülten’in  Şubat  2011  (Sayı:  7)  ve  ayrıca  daha  kısa  bir 

formu TÜBİTAK Bilim Teknik dergisinin Şubat 2011 (Sayı: 519)’de yayınlanmıştır




2011 Uluslararası Kimya Yılı ve IUPAC 

 



da  BM  (Birleşmiş  Milletler)  genel  kurulu  tarafından  Uluslararası 

Kimya Yılı (International Year of Chemistry-IYC) olarak ilan edildi. 

2011  Uluslararası  Kimya  Yılı  (IYC  2011),  kimyanın  insanlığın 

refahına  katkısını  ve  kimya  alanında  elde  edilen  başarıları 

tanıtmak  için  yapılan  dünya  çapında  bir  kutlamadır.  IYC  2011 

“Kimya – hayatımız, geleceğimiz”  sloganıyla her kesimden insana 

hitap edecek türde etkileşimli, eğlenceli ve de eğitimsel etkinlikler 

sunmayı  amaçlayan  uluslararası  bir  etkinliktir.  IYC  2011  kimya 

ile  ilgilenen  birey  ve  kurumların  yerel,    bölgesel,  ulusal  ve 

uluslararası düzeyde katılımlarıyla küresel düzeyde kutlanmıştır.  

Bilinen  bütün  maddeler  –gaz,  sıvı,  katı  ve  plazma– 

kimyasal  elementlerden  veya  bu  elementlerin  oluşturduğu 

bileşiklerden  meydana  gelir.  İnsanoğlunun  dünyanın  yapısını 

anlama  gayretlerinin  özünde  kimya  bilgisi  oluşturur.  Bununla 

beraber  yaşayan  bütün  organizmalardaki  sistemler  kimyasal 

reaksiyonlar  tarafından  kontrol  edilmektedir  (IYC  2011 

Prospectus).  Günümüzde  kimya  biliminin  ürettiği  bilgi  ve  bu 

bilgiye  dayalı  olarak  geliştirilen  teknolojiler  hayatımızın  her 

safhasında  yer  almaktadır.  Örneğin,  kimya  bilgisine  sahip 

olmazsak;  içecek  temiz  su  elde  etmekte  veya  kirlettiğimiz  suları 

temizlemekte  sorun  yaşar,  çoğu  zaman  sağlığımızı  emanet 

ettiğimiz  ilaçlarımızdan  yoksun  kalır,  yeni  yakıtlar  üretemez  ve 

fosil  yakıtlara  bağlı  olarak  gelişen  küresel  ısınma  sorunuyla 

mücadele  edemez,  artan  dünya  nüfusunun  ihtiyaçlarını 

karşılayabilecek  oranda  gıda  üretemez  ve  kıtlıkla  yüz  yüze  kalır 

veya  gündelik  yaşamımızın  en  önemli  bir  kısmını  işgal  eden 

elektronik  malzemelerden  yoksun  yaşamak  zorunda  kalırdık 

(Pienta, 2011).  

Kimyanın insanlığa sağladığı bu katkının dünya genelinde 

kutlanması  fikri  ilk  olarak  2006  yılında  IUPAC  merkez  yönetimi 

bünyesinde  tartışılmış  ve  daha  sonra  2007  yılı  Ağustos  ayında 

İtalya’nın  Torino  şehrinde  yapılan  IUPAC  genel  kurulunda  2011 

yılının Uluslararası Kimya Yılı (IYC 2011) olarak kutlanması fikri 

kabul  edilmiştir.  2011  yılının  uluslararası  kimya  yılı  olarak 

kutlanabilmesi  için  UNESCO  ve  BM  desteğine  ihtiyaç 

duyulduğundan  bu  desteğin  alınabilmesi  için  Etiyopya’nın 

girişimiyle  konu UNESCO  gündemine  taşınmış  ve  Nisan 2008’de 

de UNESCO onayı alınmıştır. Buradan sonra BM genel kuruluna 

getirilen öneri 30 Aralık 2008 tarihinde yapılan 63üncü BM Genel 

Kurulunda  kabul  edilerek  2011  yılı  resmen  Uluslararası  Kimya 



Yılı (IYC 2011) olarak tüm dünyaya duyurulmuştur. Uluslararası 


Türkiye’de Kimya Eğitimi 

4

 



 

Kimya  Yılı  etkinlikleri  BM  desteği  ile  IUPAC  ve  UNESCO 

önderliğinde planlanmış ve yürütülmüştür.   

IYC 2011’in dört temel amacı vardı. Bu amaçlar kimya ile 

doğrudan  ilgilenmeyen  insanlar,  örgün  öğrenim  sürecinde  yer 

alan  öğrenciler,  kimya  ile  doğudan  ilgili  kişi  ve  kimyayı  meslek 

olarak seçmiş insanlar gibi farklı kesimlerine hitap edecek şekilde 

planlanmıştı.  Bu  amaçlar  aşağıda  verilmiş  ve  açıklanmaya 

çalışılmıştır. 

1.

 

Dünyanın 

gereksinimlerinin 

karşılanmasında 

kimyanın  öneminin  anlaşılması  ve  kabul  edilmesi  için 

bilinçlendirmeyi  arttırmak:  Uygulamalı  bir  bilim  olması  ve 

felsefi  temelleri  sayesinde  kimya,  bilim  dalları  içerisinde  merkezi 

bir konuma sahiptir. Bu sayede kimya bilimi dünyanın ve evrenin 

anlaşılmasında  en  temel  katkıları  sunmaktadır.  Maddenin 

yapısında  meydana  gelen  moleküler  düzeydeki  dönüşümler 

yiyecekler,  giyecekler,  boyalar,  ilaçlar,  yakıtlar  vb.  doğal  veya 

yapay  yollarla  elde  edilen  tüm  ürünlerin  eldesinde  temel  role 

sahiptir.  Ayrıca  kimya  bilimi  günümüzün  en  önemli  sorunları 

arasında  yer  alan  küresel  ısınma,  giderek  artan  enerji  talebini 

karşılayabilmek  amacıyla  yenilenebilir enerji  kaynaklarının etkin 

şekilde  kullanılabilmesini  sağlayacak  teknoloji  geliştirme,  artan 

dünya nüfusu ve bununla bağlantılı olarak artan gıda ihtiyacının 

giderilebilmesi  için  sağlıklı  gıda  üretimi  gibi  çok  sayıda  alanda 

temel  aktör rolündedir.    Fakat bu  önem  halk nezdinde yeterince 

fark  edilememiştir.  IYC  2011  sayesinde  kimyanın  insanlığın 

bugün ulaştığı ekonomik, teknolojik ve sosyal refah düzeyine olan 

katkısının  geniş  halk  kitlelerine  tanıtımı  etkin  bir  şekilde 

yapılmıştır.  



2.

 

Gençlerin kimyaya olan ilgilerini artırmak: Şüphesiz 

bir bilim dalının geleceği o bilim dalına olan ilgiyle ilişkilidir. Bir 

bilim dalına ne kadar başarılı gençler çekilebilirse o bilim dalının 

gelişmesi ve ilerlemesi de o denli hızlı ve istikrarlı olmaktadır. Her 

ne  kadar  ülkemizde  henüz  rekabetçi  sınav  sisteminden  kaynaklı 

olarak  üniversitelerin  kimya  ile  ilgili  bölümlerine  bir  ilginin  var 

olduğu görünse de çok yakın gelecekte şu an dünyada olduğu gibi 

ülkemizde  de  kimya  gibi  temel  bilimler  başarılı  öğrencileri 

kendilerine çekme sorunu yaşamaya başlayacaktır. Çoğu gelişmiş 

ülkede  gençler  ekonomik,  teknolojik  ve  sosyal  kalkınmışlığın 

vermiş  olduğu  rehavetle  genellikle  kimya  gibi  yorucu  laboratuar 

çalışmalarından  dolayı  bedensel  emek  ve  zihinsel  aktivite 

gerektiren  uygulamalı  temel  bilim  dallarından  çok  kendilerine 



2011 Uluslararası Kimya Yılı ve IUPAC 

 



daha rahat ve kolay para kazanma imkânı sunan bilim dallarına 

yönelebilmektedirler.  Bu  durum  kimya biliminin  geleceği  için bir 

tehdit  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  amaçla  IYC  2011  süresince 

kimyanın 

genç 

nesillere 



bir 

meslek 


olarak 

gelecekte 

sunabileceklerinin  tanıtımı  yapılarak  onların  kimyaya  olan 

ilgilerinin 

artırılması 

ve 


bu 

yolla 


kimya 

biliminin 

sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanmıştır.  

3.

 

Kimyanın  geleceği  için  yaratıcı  fikirler  üretilmesini 

teşvik etmek: İnsanlığın dünyayı anlama gayretlerinin temelinde 

kimya  bilgisi  yer  almaktadır.  Kimya  ise  kendini  geliştirmek  için 

büyük  ölçüde  yaratıcı  fikirlere  ihtiyaç  duymaktadır.  Örneğin 

güneş enerjisinden etkin  bir şekilde yararlanabilmek  ve var  olan 

maddelerin  bilinenden  farklı  şekillerde  yeniden  yapılandırılarak 

üretilecek yeni materyaller ve bunların yaratıcı tasarımlarla nihai 

ürünlere  dönüştürülmesiyle  mümkün  olacaktır.  Aynı  şekilde 

temiz  ve  ucuz  enerji  kaynağı  olarak  hidrojen  üretilmesi, 

bitkilerden  yakıt  üretimi,  var  olan  ve  her  geçen  gün  yenileri 

karşımıza  çıkan  değişik  hastalık  yapıcı  virüs  ve  bakterilerle 

mücadele  edebilmek  için  etkin  ilaçların  üretilmesi  gibi  daha 

sağlıklı  ve  herkese  yetecek  kadar  gıda  üretilebilmesi  ve  etkin  bir 

tarımsal  faaliyet  gerçekleştirilebilmesi  gibi  birçok  ihtiyacımızın 

çözümü yaratıcı kimya fikirlerini gerektirmektedir.  



4.

 

Kimyada kadının rolü veya önemli tarihsel olayların 

kutlanması:  2011  Marie  Sklodowska  Curie’nin  radyum  ve 

polonyum  elementlerinin  keşfi  nedeniyle  Nobel  ödülü  alışının 

yüzüncü  yılına  denk  gelmektedir.  Marie  Curie  belki  de  en  iyi 

bilinen  kadın  bilim  insanıdır.  Aslen  Polonya’lı  olan  Maria 

Skłodowska  eğitim  alabilmek  için  geldiği  Fransa’da  fizik  ve 

matematik  alanındaki  eğitimini  üstün  başarıyla  tamamlayıp 

öğretmenlik  diploması  aldıktan  sonra  ülkesine  dönmeyi 

planlamaktadır. Daha sonra ablasının arkadaşı olan Pierre Curie 

ile  tanışıp  evlenmiş  ve  Marie  Curie  adını  almıştır.  Evlendikten 

sonra  araştırma yapmaya başlamıştır.  1897'de,  daha  önce  Henri 

Becquerel'in  duyurduğu,  uranyum  tuzlarının  yaydığı,  sonraları 

radyoaktivite  olarak  adlandırılacak  ışın  üzerine  detaylı 

araştırmalara  başladı.  1898  başlarında  çalışmalarına  hız  veren 

Marie  toryumun  da  bu  ışınları  yaydığını  fark  etti.  Bu  arada 

Becquerel,  iki  farklı  uranyum  mineralinin  daha  aktif  olduğunu 

keşfetti. Mineralleri çeşitli kimyasal işlemlerden geçirdikten sonra 

polonyum  ve  radyum  elementlerini  elde  etti.  Temmuz  1898'de 

Curie'ler  yeni  radyoaktif  bir  element  olan  ve  uranyumun 

radyoaktif  bozunmasından  ortaya  çıkan  polonyumu  bulduklarını 




Türkiye’de Kimya Eğitimi 

6

 



 

duyurdular  (İsmini  Marie'nin  vatanı  Polonya'dan  esinlenerek 

koydular).  Eylül  1898'de  Fransız  kimyacı  Eugene  Demarchay'ın 

spektroskopi  yöntemi  ile  tanımlanmasına  yardım  ettiği,  doğal 

radyoaktif element radyumu duyurdular (Marie Curie). 

Marie, 1903 yılında doktorasını vererek Fransa'da gelişmiş 

bilim alanında doktora unvanı alan ilk kadın oldu. Aynı yıl kocası 

ve  Becquerel  ile  paylaştığı  Nobel  Fizik  Ödülü'nü  alarak,  tarihte 

Nobel  Ödülü  alan  ilk  kadın  oldu.  1911  yılında  radyum  ve 

polonyumun  keşfi  ve  araştırılmasındaki  rolünden  ötürü  Marie 

Curie  Nobel  Kimya  Ödülü'ne  layık  görüldü.  Böylece  tarihte  iki 

Nobel  ödülüne  sahip  ilk  kişi  oldu.  Yaptığı  çalışma  bir  elementin 

radyoaktif işlemlerden sonra başka bir elemente dönüşebileceğini 

gösteriyordu.  Bu  kimya  alanında  yepyeni  bir  sayfaydı.  Marie 

Curie’nin  bu  buluşu,  hâlâ  günümüzde  insanların  kimyaya  olan 

ilgilerini  canlı  tutmaktadır.  IYC  2011  boyunca  kadın  bilim 

insanlarının  kimya  bilimine  sağladıkları  katkılar  ön  plana 

çıkarılarak  kadınların  kimya  bilimine  olan  ilgilerinin  de 

arttırılması amaçlanmıştır.  

Ayrıca  2011  yılı  IUPAC’ın  öncüsü  olarak  kabul  edilen 

Uluslararası  Kimya  Dernekleri  Birliğinin  kuruluşunun  da 

yüzüncü yılına denk gelmektedir. Bu sebeple 2011 yılı özel olarak 

seçilmiş bir yıldır.  

IYC  2011  kimyanın,  özellikle  yaşamımızı  kolaylaştırmada 

ve  geliştirmede  ne  denli  yaratıcı  bir  bilim  olduğunu  göstermek 

için iyi bir fırsattı. Konferanslar, sergiler ve gösteriler, yarışmalar, 

yazılı,  görsel  ve  çevrimiçi  basında  yer  alan  programlar  ve 

etkinlikler ile kimya alanında yapılan araştırmaların yerel, ulusal 

ve  küresel  boyutta  çevre,  yiyecek,  su,  sağlık,  enerji,  ulaşım  vb. 

sorunları çözmede ne denli önemli olduğu üzerinde durulmuştur.  

Tüm  bunlara  ilâveten,  IYC  2011,  uluslararası  kimya 

toplulukları,  eğitim  kurumları,    sanayi,  resmî  ve  sivil  toplum 

örgütleri  aracılığıyla  düzenlenen  etkinlikler  için  de  ortak  bir 

platform  olmasının  yanı  sıra,    bu  kurumlara  fikir  verme  veya 

kurumlar  arasında  fikir  alışverişi  ortamı  oluşturma  yoluyla  da 

uluslararası işbirliğini arttırmaya da yardımcı olmuştur.  

IYC 2011 boyunca yapılan etkinlikler her kesimden insana 

hitap  edecek  şekilde  planlanmış  ve  küresel  web  sayfası

3

  olan 


aracılığıyla tanıtılmıştır. Çok sayıda uluslararası etkinlik arasında 

                                            

3

 

http://www.chemistry2011.org



 


2011 Uluslararası Kimya Yılı ve IUPAC 

 



en dikkat çekici olanlarından birisi küresel olarak gerçekleştirilen 

“Küresel Su Deneyi”dir (Water). Bu deney ile dünyanın en hayati 

kaynaklarından  biri  olan  su  ve  onun  önemine  dikkat  çekilmesi 

amaçlanmıştır.  Küresel  su  deneyi  IUPAC  Kimya  Eğitimi 

Komitesinin öncülüğünde tasarlanan ve dünya genelinde bugüne 

kadar yapılan en büyük kimya deneyidir. “Su: Küresel bir Çözelti” 

sloganıyla  duyurulan  bu  deneyle  dünyanın  her  yerinden 

ilkokuldan  üniversiteye  kadar  her  düzeyden  öğrencinin  kendi 

bölgelerindeki  su  kaynaklarından  su  örnekleri  üzerinde  suyun 

asitliği,  tuzluluğu,  dezenfekte  edilmesi,  damıtılması  gibi  bir  dizi 

analiz yaparak sonuçlarını ortak bir veri tabanına kaydetmeleri ve 

dünya  ile  paylaşmaları  ve  bu  yolla  da  dünyada  içilebilir  su 

kaynaklarının  kalitesi  hakkında  küresel  ölçüde  bir  farkındalık 

oluşturulması  sağlanmıştır  (Wright  ve  Martinez,  2010).  Küresel 

su deneyi yukarıda bahsedilen IYC 2011’in dört temel amacından 

özellikle  birinci  amaca  yönelik  olarak  tasarlanmıştır.  Deneyi 

yapan  öğrenciler  temiz,  sağlıklı  ve  içilebilir  bir  su  elde  etmede 

kimyanın  rolünü  kavramalarına  yardımcı  olmayı  hedeflemiştir. 

Ayrıca  deneyi  yaptıran  öğretmenler  öğrencileriyle  dünyamızı 

tehdit  eden  küresel  ısınma,  enerji  darlığı  ve  alternatif  enerji 

kaynaklarına  olan  ihtiyaç  ve  insan  sağlığı  konularında  suyun 

önemi  hususları  da  tartışmış  ve  bu  konularda  bilinçlendirme 

yapmışlardır.  Deney  temel  olarak  öğrencileri  hedef  kitle  olarak 

gördüğü  için  dünya  genelinde  kısa  bir  zamanda  milyonlarca 

kişinin  aynı  deneyi  yapma  imkânı  doğmuştur.  Bu  şekilde  de 

beklide bugüne  kadar dünyada yapılmış  olan en  büyük katılımlı 

kimya deneyi gerçekleştirilmiştir.  

Ülkemizde  IYC  2011’in  kutlanması  ile  ilgili  olarak  değişik 

kurumlar  görev  almıştır.  Bunlar  arasında  IUPAC’da  ülkemizi 

resmi olarak temsil eden Türkiye Kimya Derneği

4

 yer almaktadır. 



Ayrıca  kimya  sanayi  sektörünü  temsilen  Kimya  Sektör 

Platformu’da  değişik  etkinlikler  gerçekleştirmiştir.  27-28  Ocak 

2011  tarihinde  Paris’te  yapılan  IYC  2011  açılış  konferansını 

takiben;  2  Şubat  2011  tarihinde  Türkiye  Kimya  Derneği 

konferans  şeklinde  bir  açılış  toplantısı,  3  Şubat  2011  tarihinde 

ise  Kimya  Sektör  Platformu  bir  basın  toplantısıyla  IYC  2011’in 

ülke  çapında  tanıtımını  yapmışlardır.  IYC  2011’in  etkin  bir 

şekilde  kutlanılması  için  Türkiye  Kimya  Derneği  yoğun  bir  çaba 

sarfetmiştir.  Türkiye  Kimya  Derneğinin  çalışmaları  genelde  iki 

landa  yoğunlaşmıştır.  Bunlardan  bir  kısmı  öğrencilere  yönelik 

                                            

4

 



http://www.uluslararasikimyayili2011.org.tr

 



Türkiye’de Kimya Eğitimi 

8

 



 

eğitici  etkinliklerden  oluşurken  diğer  bir  kısmı  ise  akademik 

içerikli  etkinliklerden  oluşmuştur.  Bu  kapsamda  birçok  okulda 

IYC  2011  ve  Kimya  biliminin  tanıtımına  yönelik  konferans  ve 

yarışmalar  düzenlenmiş  ve  IYC  2011’in  dünya  çapında  yapılan 

“Küresel Su Deneyi”ne katılım sağlanmıştır. Ayrıca Türkiye Kimya 

Derneğinin  katılımıyla  MEB  işbirliği  ile  birçok  ilde  bölgesel 

tanıtım toplantıları yapılmıştır. Üniversite öğrencileri ve akademik 

camiaya yöneik  ise kimya bilimin  insanlığa sağladığı katkıları ve 

güncel  gelişmelerin  tanıtımını  amaç  edine  ve  ulusal  ve  uluslar 

arası  birçok  saygın  bilim  insanını  davet  edilerek  ülkemizdeki 

üniversitelerde konferanslar düzenlenmiştir

5

.  


Bunun  yanında  çok  sayıda  kamu  ve  özel  kuruluş  IYC 

2011’i  etkin  bir  şekilde  kutlamamıştır.  Örneğin  Milli  Eğitim 

Bakanlığı  Talim  ve  Terbiye  Kurulu  Başkanlığı  [TTKB]  tarafından 

ülkemizde  13  ilde  dönüşümlü  olarak  kimya  öğretmenlerine 

yönelik IYC 2011’i tanıtım etkinlikleri düzenlenmiştir. Ayrıca MEB 

TTKB “Yaşamımız ve Geleceğimiz İçin Kimya” konulu bir fotoğraf 

yarışması  düzenlemiştir.  Ayrıca,  26  Haziran  –  2  Temmuz  2011 

tarihlerinde  Atatürk  Üniversitesi  ve  Türkiye  Kimya  Derneği 

tarafından  “25.  Ulusal  Kimya  Kongresi”  ve  5-8  Temmuz 

tarihlerinde  yine  Atatürk  Üniversitesi,  Milli  Eğitim  Bakanlığı  ve 

Türkiye  Kimya  Derneği  tarafından  “2.  Ulusal  Kimya  Eğitimi 

Kongresi”  Erzurum’da  düzenlenmiştir.  Bunlara  ilaveten  çok 

sayıda kamu ve özel kurum ve kuruluş 2011 yılını kutlamıştır.  

Kaynakça 

IYC 2011 Prospectus. 

http://www.chemistry2011.org/assets/42/IYC_prospectu

s.pdf [Erişim Tarihi: 08.03.2013].  

Marie Curie. http://tr.wikipedia.org/wiki/Marie_Curie [Erişim 

Tarihi: 08.03.2013]. 

Pienta, N.J. (2011). International Year of Chemistry: An 

educational opportunity. Journal of Chemical Education



88(1), 1-2. 

Water – A Chemical Solution: A Global Experiment.   

http://www.chemistry2011.org/participate/activities/sho

w?id=92 [Erişim Tarihi: 08.03.2012]. 

                                            

5

 



Türkiye  Kimya  Derneğinin  tüm  faaliyetlerine 

http://www.turchemsoc.org/tr

 

adresinden erişilebilir.



 


2011 Uluslararası Kimya Yılı ve IUPAC 

 



Wright, T. & Martinez, J.W. (2010). A global experiment for the 

International Year of Chemistry. Chemistry International



32(5). 14-17. 

http://www.iupac.org/publications/ci/2010/3205/3_wrig

ht.html [Erişim Tarihi: 08.03.2013]. 

 

 





Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə