Przełom XVI / XVII w. Epoka rewolucji naukowej: „Więcej jest rzeczy na ziemi I w niebie niż się ich śniło waszym filozofom” (Szekspir)



Yüklə 445 b.
tarix01.12.2017
ölçüsü445 b.
#13327


Przełom XVI / XVII w. Epoka rewolucji naukowej: „Więcej jest rzeczy na ziemi i w niebie niż się ich śniło waszym filozofom” (Szekspir)


„Wielu przejdzie i rozszerzy się zakres nauk” (Księga Daniela)

  • 1605-20, Wielkie ustanowienie nauk Francisa Bacona: optymizm co do możliwości i zakresu nauki. Statek (symbolizujący ciekawość i poznanie) przepływa Słupy Herkulesa (symbol. granice wiedzy).

  • Nowożytne plus ultra – jeszcze dalej.



Spór między bogami i tytanami, czyli racjonalistami i empirystami





  • Wiek XVII – wiek racjonalizmu, wiek wielkich systemów filozoficznych, prymatu teorii nad praktyką.

  • Racjonaliści interesują się metodyczną ścisłością. Ideałem poznania jest system dedukcyjny. Jego paradygmatem – matematyka, geometria, logika.

  • Przyjmują natywizm (wrodzoność idei)

  • Aspiracje naukowe łączą z metafizycznymi. Metafizykę zaś budują na podłożu epistemologicznym. Ma ona charakter spekulatywny.

  • Choć pierwszeństwo dają procedurom racjonalistycznym, przeprowadzają także eksperymenty (np. Kartezjusz w optyce – eksperymenty z kulami wypełnionymi wodą, by potwierdzić prawo załamania).





Wiek XVIII – wiek empiryzmu, przewagi zagadnień praktycznych nad teorią.

  • Wiek XVIII – wiek empiryzmu, przewagi zagadnień praktycznych nad teorią.

  • Empiryści zajmują się medycyną, polityką (Bacon, Locke), naukami przyrodniczymi i psychologią (Berkeley), na pierwszym miejscu stawiają doświadczenie, „wielką księgę świata”.

  • Negują istnienie idei wrodzonych. Wszelkie idee pochodzą z doświadczenia.

  • Ich filozofia ma charakter krytyczny i analityczny, a także minimalistyczny.

  • Koncentrują się na analizie poznania, krytykują systemy metafizyczne

  • Byli także racjonalistami w tym sensie, że rozum był dla nich miarą wiedzy (a nie źródłem), rozstrzygał, czy percepcje są prawdziwe, czy fałszywe.







EPISTEMOLOGIA



  • Opozycja między jakościowym światem zjawisk (kolorowym, pachnącym, wygodnym, rozbrzmiewającym muzyką) a nie dającym się spostrzegać zmysłowo, bezjakościowym światem cząstek i praw nimi rządzących.

  • Umysł ma dostęp tylko do zjawisk, a nie do świata rzeczy samych w sobie.

  • Ma dostęp tylko przez idee (problem reprezentowania, agnostycyzm, idealizm, panpsychizm).



Argument ze względności spostrzeżeń

  • Ta sama róża, dwóch obserwatorów odmiennie postrzegających jej zapach.

  • Postrzeganie (smaków, barw) zależy od określonej wrażliwości receptorów zmysłowych.



Czy w ogóle istnieje świat niezależny od podmiotu poznającego?



Idealizm epistemologiczny – kartezjański zwrot w filozofii. Początek filozofii świadomości / podmiotu

  • To nie rzeczywistość jest punktem wyjścia w filozofii, lecz świadomość (fil. podmiotu).

  • Tym, co pierwotnie stwierdzam, jest moja świadomość. Tym, co poznaję są treści świadomości – idee różnych rzeczy, pojęcia, treści mentalne.



Jeśli niczego nie wiemy na pewno, to pewność absolutną mamy w zakresie naszego istnienia

  • Kartezjański sceptycyzm metodyczny ma nas zaprowadzić do odkrycia wiedzy absolutnej, niepowątpiewalnej.

  • Wątpienie odsłania granice, bo coś zakłada. Jeśli nawet wszystko jest fałszem, to ja, który to stwierdzam, czymś jestem.

  • Myślę, więc jestem.



Idea” – jeden z najważniejszych terminów nowożytnej epistemologii.

  • Platon: idea jako przedmiot ogólny, istniejący obiektywnie (np. człowiek w ogóle).

  • Kartezjusz: „idea jest to sama rzecz pomyślana, o ile jest obiektywnie w intelekcie”, czyli przedmiot myśli (zarówno wrażenia, jak i reprezentacje rzeczy). Idee: nabyte, skonstruowane, wrodzone.

  • Locke: j.w., zdarzenie świadome. Idee odpowiadają dwojakim własnościom rzeczy: pierwotnym (obiektywnym) i wtórnym (subiektywnym). Do pierwotnych zalicza: rozciągłość, kształt, ruch, długość, szerokość, wagę, prędkość. Do wtórnych: barwy, dźwięki, smaki, zapachy.

  • Hume: nasze percepcje sprowadzają się do: impresji (wrażeń) i idei (ich przypomnień i kopii).





Dualizm, monizm, pluralizm

  • Dualizm substancjalny: Kartezjusz najpierw stwierdza własne istnienie (cogito) jako substancji myślącej, a następnie przechodzi poprzez afirmację istnienia Boga do afirmacji istnienia świata materialnego – substancji rozciągłej. Dowodzi świata, którego cechą jest rozciągłość. W niej mieści się wszystko to, co obiektywnie poznajemy (kształt, ruch). Rozciągłości przeciwstawia subiektywne jakości zmysłowe (barwa, smak, zapach).

  • Monizm panteistyczny: Spinoza utożsamia świat/przyrodę z Bogiem: „Cokolwiek istnieje, jest w Bogu i nic bez Boga nie może istnieć”. Bóg nie stoi poza światem, nie jest też w nim: Bóg jest światem. Świat to Deus sive Natura. Bóg istnieje jako istota nieskończona i doskonała, której nic nie może ograniczać. Nie może więc istnieć nic, co nie jest Bogiem. Nie może być tak, że Bóg jest jednym, a świat czymś innym, bo to oznaczałoby ograniczenie istnienia Boga.

  • Pluralizm indywidualistyczny: Leibniz

  • stwierdza, że aktualnie istniejący świat jest

  • stworzony z hierarchicznie uporządkowanych

  • bytów – substancji, zwanych monadami.

  • Monady są substancjami prostymi, niepodzielnymi,

  • więc niematerialnymi. Ciała są zjawiskami

  • bene fundata. Pojęcie świata najlepszego z możliwych.



Czy istnieje Bóg?

  • Kartezjusz: 3 dowody na istnienie Boga: dwa przyczynowe (z przyczyny mojej świadomości oraz z idei Boga) i jeden ontologiczny.

  • Spinoza i Leibniz cenią najbardziej dowód ontologiczny. Dla Spinozy Bóg nie jest lalkarzem sterującym z zewnątrz zdarzeniami w świecie, ale działa poprzez prawa przyrody.

  • Hume krytykuje wszystkie wcześniejsze dowody: kosmologiczne i teleologiczne. Bóg jest dla niego fikcją wytwarzaną przez nasz umysł.





Problem mind-body

  • Kartezjusz: dualizm substancjalny i mechanicyzm. Nie ma ciągłości między czynnościami organicznymi a psychicznymi. Życie pojęte jako proces czysto materialny. Dusza tracąc łączność z życiem, traci łączność z ciałem. Dusza i ciało mogą wpływać na zmianę kierunku ruchu.

  • Spinoza: myślenie i rozciągłość to atrybuty Boga. Nie są one odrębnymi substancjami, lecz objawem jednej, dlatego panuje między nimi zgoda (paralelizm psychologiczny). Człowiek ma dwoistą naturę skupioną w jednym istnieniu. Ciało i dusza są jedną i tą samą rzeczą.

  • Locke: Duszy jako substratum nie poznajemy, ale to nie znaczy, że jej nie ma (agnostycyzm). Umysł jest jak nie zapisana tablica (tabula rasa), którą wypełnia doświadczenie. Przez doświadczenie (2 rodzaje: spostrzeżenia i refleksja) nabywamy cały materiał wiedzy. Trzecim źródłem wiedzy jest introspekcja (doświadczenie wewnętrzne). Kryterium tożsamości osoby: ciągłość i spójność pamięci.

  • Hume: duszy nie poznajemy,

  • więc nie możemy postulować jej istnienia.

  • Dusza jako wiązka wrażeń.



Kartezjusz: człowiek jest wolny, ponieważ Boża moc „pozostawia wolne ludzkie czyny niezdeterminowanymi”. Spinoza: działanie człowieka wypływa w sposób konieczny z boskiej istoty, jest zatem przymuszone. Człowiek jest wolny o ile zdaje sobie sprawę z konieczności, które go przymuszają. Leibniz: człowiek jest wolny. Dowodem tego jest grzech, słabość, cierpienie w świecie. Bez wolności świat byłby mniej doskonały niż jest. Świat, gdzie istnieje wolna wola, ale jednocześnie istnieje krzywda i zło (3 rodzaje zła), jest lepszy od świata pozbawionego wolności.




Yüklə 445 b.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə