|
![](/i/favi32.png) Asosiy elementlarHOSILAGA NISBATAN YECHILMAGAN BIRINCHI TARTIBLI DIFFERENSIAL TENGLAMALAR
|
səhifə | 5/8 | tarix | 28.11.2023 | ölçüsü | 124,56 Kb. | | #133521 |
| ASOSIY ELEMENTLARHOSILAGA NISBATAN YECHILMAGAN BIRINCHI TARTIBLI DIFFERENSIAL TENGLAMALAR
Hosilaga nisbatan yechilmagan birinchi tartibli tenglama umumiy holda quyidagi ko’rinishda bo’ladi:
F(x,y, )=0 (3.6)
Agar bu tenglamani y’ ga nisbatan yechish mumkin bo’lsa, u holda bir yoki bir necha tenglama hosil bo’ladi.
=f(x,y) (i=1,2...)
Bu tenglamalarni integrallab, (3.6) tenglama yechimlarini hosil qilamiz.
Lekin (3.6) tenglamani har doim ga nisbatan oson yechilmaydi va ga nisbatan tenglamalar sodda integrallanmasligi mumkin. Shuning uchun (3.6) tenglamani boshqa usullarda integrallash qulay bo’ladi. Quyidagi hollarni qaraymiz.
F( )=0, bunda hech bo’lmaganda tenglamaning bitta =ki yechimi mavjud bo’lsin. Tenglama x va y o’zgaruvchilarga bog’liq bo’lmaganligi sababli, ki=const. y’=ki ni integrallab y=kix+C yoki ki=(y-C)/x. ki berilgan tenglama yechimi ekanligidan
F((y-C)/x)=0
qaralayotgan tenglama yechimi bo’ladi.
Misol ( )7 - ( )5+ +3=0 tenglama integrali
((y-C)/x)7-((y-C)/x)5+(y-C)/x+3=0
(3.6) tenglama quyidagi ko’rinishda bo’lsin.
F(x, )=0 (3.7)
Agar tenglamani y’ ga nisbatan yechish qiyin bo’lsa, u holda t parametr kiritish bilan (3.7) ikkita tenglamaga keltiriladi:
x=(t) va =(t)
dy= dx ekanligidan, dy =(t) ’(t)dt,
bundan
Demak, (3.7) tenglama yechimlari parametrik holda quyidagi ko’rinishda bo’ladi
x=(t)
Agar (3.7) x ga nisbatan yechilsa, ya’ni x=( ), u holda deyarli har doim =t deb parametr kiritish qulay. U holda
x=(t) dy= dx,
Misol. x=( )3- -1 tenglamani yechish uchun
=t deb belgilash kiritamiz. Natijada
x=t3-t-1
Bu erdan dy= dx=t(3t2-1), y=3t4/4-t2/2+C1
Demak,
sistema izlanayotgan integral chiziqning parametrik formasini ifodalaydi.
(3.6) quyidagi ko’rinishda bo’lsin.
F(y, )=0 (3.8)
Agar tenglamani ga nisbatan yechish qiyin bo’lsa, quyidagicha parametr kiritamiz: ó=(t), y’=(t)
Bu erdan dy= dx bo’lganligidan dx=dy/ =’(t)dt/(t), b demak,
izlanayotgan integral chiziqning parametrik tenglamasidir.
Xususiy holda, (3.8) tenglamani y ga nisbatan yechish mumkin bo’lsa, parametr deb olish qulay:
y=( ) da =t belgilash kiritsak y=(t),
dx=dy/ =’(t)/t dt
Dostları ilə paylaş: |
|
|