dan çıxma təhlükəsi ondan kompleks planlı qaydada,
qənaətlə istifadə etməyi tələb edir.
Ona görə də hazır-
kı şəraitdə dünya ölkələrində ətraf mühitin qorunması-
nın və təbii ehtiyatlardan istifadənin kompleks planlaş-
dırılması vacib amil kimi ön plana çəkilir. Kompleks
planlaşdırma təbii ehtiyatlardan ardıcıllıqla, səmərəli is-
tifadə etməyə, onun aktiv elementlərlə çirklənməsinin
qarşısını almağa şərait yaradır.
Təbii ehtiyatların kompleks planlaşdırılması
bir neçə istiqamətdə həyata keçirilir:
1) kənd təsərrü-
fatı sistemində ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları istehsalı,
tədarükü, emalı, satışı, onunla əlaqədə olan və ona xid-
mət edən sahələrin kompleks formada istifadəsini və ət-
72
raf mühitin zərərli maddələrlə çirklənməsinin qarşısının
alınması üçün, 2) faydalı qazıntıların çıxarılması, emalı
sənayenin, onunla bağlı olan sahələrin inkişafı və bura-
da əmələ gələn tullantıların təkrar emalının kompleks
planlaşdırılması üçün, 3) yanacaq, energetika, onunla
bağlı sahələrin inkişaf etdirilməsi üçün və s. Çirklənmə-
nin vəziyyətinin və yüksək keyfiyyətli təbiətin ətraf mü-
hitinin saxlanılması üçün əsas plan göstəricilərinin
müəyyən edilməsi və onun iqtisadi cəhətdən qiymətlən-
dirilməsi imkan verir ki, təbiətin ətraf mühitini müdafiə-
yə, bərpa və yaxşılaşdırmaq məqsədilə kompleks plan
hazırlansın. Bu plan, sənayenin inkişafı və xidmət sahə-
sinin planına müvafiq surətdə hazırlanmalıdır.
Kompleks plan hazırladıqda xərclərin əsaslan-
dırılmış minimal miqdarı müəyyənləşdirilməlidir.
Bu
xərclər illik və çoxillik, kompleksli, perspektivə planlaş-
dırılmış yerli, rayon və milli səviyyədə büdcə ilə uyğun-
laşdırılmalıdır. Gəlir nə qədər çox olsa, təbiətin ətraf
mühitinin qorunmasına bir o qədərdə çox pul ayırmaq
mümkün olur.
Hazırda təbiətin ətraf mühitinin vəsait mənbəyinin
istifadə edilməsinin qəbul edilmiş prinsiplərinin hüquqi
və sosial-iqtisadi aspektləri (baxış, nöqteyi – nəzər) hə-
ləlik, kifayət qədər tam işlənib hazırlanmamışdır. Ona
görə də təbiətin ehtiyatlarına (xəzinəsinə)qarşı təsərrü-
fatsızlıq münasibətlərinə rast gəlinir ki, buda cəmiyyətin
ondan istifadəsini çətinləşdirir. Çirklənmənin qəbul edil-
miş həddən artıq olması, həmin çirklənməni törədən
mənbələrin qənaətində (qazancında) özünü göstərməli-
dir. Ətraf mühitin vəsait ehtiyatlarından düzgün və qə-
73
naətlə istifadə olunması, maddi və mənəvi cəhətcə sti-
mullaşdırılmalı və başqa formalarda həvəsləndirməlidir.
Dostları ilə paylaş: |