Dərslik komplekti Mü əlliflər: Elbrus Əlizadə



Yüklə 139,09 Kb.

tarix03.05.2018
ölçüsü139,09 Kb.
növüDərs


 


 

 



 

 

RОspublikanın ümumtəhsil məktəblərinin 

6-

cı sinifləri üçün “CoğraПiвa” dərslik komplekti 

 

 



əlliflər: Elbrus Əlizadə 

N

ərminə Seyfullayeva 

İrken Rakçeyeva 

Yelena Şabanova 

 

 

 

Bakı: Bakı Nəşr, 2015. 

 

D



ərslik komplekti ilə bağlı TQDK-вa Нaбil olmuş və aхıq 

müzakir

ələrdə bilНirilmiş qОвНlər, iradlar və təkliflər əsasınНa 

haгırlanmış 

 

YEKUN 

RƏY 

 


 

Yekun



 

rəy aşağıdakı meyarlar əsasında formalaşmışdır: 



1. M

əгmunun işlənməsi baбımınНan 

2. Dil v

ə вaгı üslubu baбımınНan 

3. Dizayn v

ə bədii tərtibat baбımınНan 

4. 

Tapşırıqların Оlmi-mОtoНiki uвğunluğu baбımınНan 

5. 

“Müəllim  üçün  metodik  vəsait”in  (MMV-nin)  məгmununun  işlənməsi 

baбımınНan 

 

1. M

əгmunun işlənməsi baбımınНan 

 

D

ərslik komplekti dərslik və müəllim üçün metodik vəsaitdən ibarətdir. Dərslik 



160  s

əhifədən  ibarət  olub,  8  tədris  vahidi  (“CoğraПiвa:  Нünən  və  bu  gün”



“Cəmiyyət”“Yerin bərk təbəqəsi”“Şəffaf kürə”“Yerin su təbəqəsi”“Təbiət 

v

ə  insan”“Yer  –  Günəş  sistОminНə”,  “Yer  səthinin  təsviri”)  üzrə  50  mövzunu 

əhatə edir.  

D

ərslikdə “Mündəricat”,  “Dərsliyinizlə  tanış  olun!”,  “Giriş”,  “Azərbaycan 



RОspublikasının  siвasi-inzibati  xəritəsi”,  “Dünвanın  siвasi  бəritəsi”,  “Yay 

layih

ələri”,  mövzular  üzrə  “Maraqoyatma”,  “Fəaliyyət”,  “İгahlar”,  “Bu 

maraqlıНır”,  “Öyrəndiklərinizi  tətbiq  edin”,  “Açar  sözlər”,  “Nə  öyrəndiniz”

“Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”,  “Dərsdən  sonra”  kimi  bloklar,  hər  tədris  vahidinin 

sonunda 


“ÜmumiləşНirici tapşırıqlar” verilmişdir.  

Komplektd

ə  verilmiş  materiallar  “CoğraПi  məkan”,  “Təbiət”  və  “Cəmiyyət” 

m

əzmun xətləri üzrə 6 əsas və 20 alt standartın  reallaşdırılmasına yönəlmişdir.  



D

ərslikdə  verilmiş  materialların  elmi-metodiki  baxımdan  standartlara 

uyğunluğu,  şagirdlərin  dünyagörüşünün  formalaşmasına,  müstəqil  təlimə  imkan 

verm


əsi, fəndaxili və fənlərarası inteqrasiya, əsasən, nəzərə alınmışdır.  

Qeyd  etm

ək  lazımdır  ki,  Tələbə  Qəbulu  üzrə  Dövlət  Komissiyası  tərəfindən 

d

ərslik komplektinin 2013-cü il nəşrinə dair hazırlanmış yekun rəydə göstərilən irad 



v

ə təkliflərin xeyli hissəsi bu nəşrdə nəzərə alınmışdır. Lakin bəzi iradlar olduğu kimi 

qal

mış, dəyişikliklər zamanı isə yeni səhvlərə yol verilmişdir. Bunlar aşağıdakılardır: 



B

əzi  mövzularda  fənn  kurikulumunun  yuxarı  sinif  alt  standartlarına  aid 

materiallar verilmişdir: 

 

S



əhifə  48.  “c”  bəndində  verilmiş  tapşırıq  (“Azərbaвcanlı  ailəsinin 

nümun

əsində  əhali  artımını  hОsablaвın”),  həmçinin  MMV-də  (səh.  64)  bu 


 

mövzuda d



ərsin məqsədi olaraq qeyd edilmiş “əhalinin  təbii artımını  hОsablaвır” 

ifad


əsi  bu  mövzuda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  6-cı  sinfin  3.1.1.  “Dünya 

бalqlarının  fərqli  xüsusiyyətlərini  təsvir  edir”  (MMV,  səh.  12)  və  3.2.1.  “Ölkələri 

müxt

əlif  əlamətlərinə  görə  müqayisə  edir”  (MMV, səh. 64)  alt  standartlarına deyil, 

8-ci sinfin 3.1.2. 

Əhalinin təbii artımına Рörə СОsablamalar aparır” alt standartına 

aiddir.  

 

S

əhifə 69. 1-ci abzasda verilmiş cavan və qədim dağlar haqqında məlumat bu 

mövzuda reallaşdırılması nəzərdə tutulan 6-cı sinfin 2.1.1. “YОrin Нaбili quruluşunu, 



relyefini  v

ə  oraНa  baş  vОrən  hadisə  və  prosesləri  təsvir  edir”  və 2.1.2.  “İri  rОlвОf 

formalarını kontur бəritədə qeyd edir” (MMV, səh. 12) alt standartlarına deyil, 7-ci 

sinfin 2.1.1. 

Yer səthində relyefin müxtəlifliyinin yaranma səbəblərini şərh edir” alt 

standartına aiddir. 

 

S

əhifə  85.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  verilmiş  tapşırıq 

(

“Cədvəldəki temperatur göstəricilərini nəzərə alaraq sutkalıq orta tОmpОraturu 



hОsablaвın”)  bu  mövzuda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  6-cı  sinfin  2.1.3.  “Yerin 

Сava  qatını  şərh  edir”  və  2.1.4.  “Hava  üzərində  müşaСiНələr  aparır,  nəticələrini 

t

əqdim  edir”  (MMV,  səh.  12)  alt  standartlarına  deyil,  7-ci  sinfin  2.1.4.    “Hava 

elementl

ərinə dair sadə СОsablamalar aparır” alt standartına aiddir. 

 

S



əhifə  96.  “ÜmumiləşНirici  tapşırıqlar”da  3-cü  tapşırıq  (“Lənkəran 

şəhərinə  il  ərzində  Нüşən  вağıntının  miqНarını  qraПikə  görə  təyin  edin”)  8-ci 

sinfin  2.1.4. 

Atmosfer  hadisələrinə  dair  sxem  və  diaqramlar  tərtib  edir”  alt 

standartına aiddir. 

 

S

əhifə  151,  152.  “Miqyas”  mövzusunda  qeyd  edilmiş  hesablamalarla  bağlı 

materiallar, 



“Öyrəndiklərinizi tətbiq edin” blokunda verilmiş tapşırıqlar, həmçinin 

MMV-d


ə  (səh. 141)  bu  mövzuda  dərsin  məqsədi  olaraq  qeyd  edilmiş  “miqyasdan 

istifad

ə etməklə obyektlər arasınНa məsafəni təyin edir, planda (xəritədə) riyazi 

m

əsələləri həll edir” ifadəsi bu mövzuda reallaşdırılması nəzərdə tutulan 6-cı sinfin 

1.3.1. 

Kartoqrafik təsvirlərdə istifadə olunan elementləri şərh edir” alt standartına 

(MMV,  s

əh.  13)  deyil,  7-ci  sinfin  1.3.2.  “Kartoqrafik  elementlərə  əsasən  sadə 



СОsablamalar aparır” alt standartına aiddir. 

 

D



ərslikdə  2.1.6.  “Təbiətdə  su  Нövranının  sбОmini  tərtib  edir”,  3.1.2.  “Kontur 

x

əritədə ilk вaşaвış məntəqələrini qeyd edir”, 3.2.2. “Kontur xəritədə Azərbaycanla 

h

əmsərhəd ölkələri qeyd edir” alt standartlarının reallaşdırılması bir mövzuda nəzərdə 


 

tutulmuşdur (MMV, səh. 12, 13). Alt standartların reallaşdırıldığı mövzuların sayının 



artırılması tövsiyə edilir. 

S

əhifə 13.  Mövzuda 1.3.1. “Kartoqrafik təsvirlərdə istifadə olunan elementləri 

şərh  edir”  alt  standartının  tam  reallaşdırılması  üçün  “Üfüqün  cəhətləri”nə  aid  qısa 

m

əlumat verilməsi tövsiyə edilir. Çünki mövzunun 2-ci abzasında “Paralellər  Yer 



üz

ərində  şərqdən  qərbə  Нoğru  хəkilmiş  бəyali  çevrələrdir”  yazılmış,  həmçinin 

m

ətndə şimal, cənub, şərq və qərb yarımkürələrinə bölünmədən də bəhs edilmişdir. 



S

əhifə  33.  “Maraqoyatma”  hissəsində  “Bu  gün  insanların  saвı  7  milвarН 

n

əfərə вaбınНır” cümləsinin HaгırНa insanların saвı 7 milyard nəfərdən artıqНır” 

kimi verilm

əsi tövsiyə edilir. 

S

əhifə  35.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  “Xəritədə  göstərilən 

ölk

ələrdə  kənН  вaşaвış  məntəqələrinin  müvafiq  tiplərini  müəyyən  edin” 

cüml


əsində  “ölkələrdə”  sözünün  “regionlarda”,  yaxud  “bölgələrdə”  ilə  əvəz 

edilm


əsi məqsədəuyğundur. Həmçinin MMV-də (səh. 56) qeyd edilmiş “E” nöqtəsi 

bu x


əritədə göstərilməmişdir. 

S

əhifə  39.  “İnsanların  təsərrüfat  fəaliyyəti”  mövzusunda  “təsərrüfat” 

anlayışının mahiyyətinin  izah edilməsi tövsiyə edilir. 



S

əhifə  44.  1-ci  abzasda  “Dünyada  200-dən  çox  dövlət  varНır”  cümləsinin 

d

əqiqləşdirilməsi  məqsədəuyğundur.  Çünki  “dövlət”  deyəndə  BMT  və  bir  çox 



dövl

ətlər  tərəfindən  tanınan  ərazilər  nəzərdə  tutulur.  Bu  cür  dövlətlərin  sayı  isə 

“196”-dır (2016-cı il). 

S

əhifə  55.  Təbii  hadisələrin  məntiqi  ardıcıllığını  nəzərə  alaraq  “Süxurlar” 

mövzusunun 



“Vulkan və qeyzerlər” mövzusundan (səh. 59) sonra verilməsi tövsiyə 

edilir.  



S

əhifə  79.  Mövzuda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  2.1.3.  “YОrin  Сava  qatını 

şərh  edir”  alt  standartının  tam  reallaşdırılması  üçün  atmosferin  bütün  qatlarının 

verilm


əsi tövsiyə edilir. 

 

Yen



ə həmin səhifədə 2-ci abzasın “Havada daim su mövcuddur” cümləsində  

“su” əvəzinə “su buбarı” yazılması tövsiyə edilir. 

S

əhifə  81.  2-ci  abzasda  “Yayda  günəş  şüaları  YОr  səthinə  böyük  bucaq 

altınНa  Нüşür”  cümləsinin  əvvəlinə  “Şimal  вarımkürəsində”  ifadəsinin  yazılması 

m

əqsədəuyğundur. 




 

S



əhifə  82.  1-ci  abzasda  “Belə  müşahiНələrin  aparılНığı  məntəqələr 

meteoroloji  stansiyalar  adl

anır”  fikri  düzgün  deyil.  Çünki  məntəqə  və  stansiya 

f

ərqli anlayışlardır. 



S

əhifə 84. Sonuncu abzasın 1-ci cümləsində “günortadan bir-üç saat sonra” 

ifad


əsinin “günortadan iki-üç saat sonra” kimi verilməsi məqsədəuyğundur. 

S

əhifə  85.  3-cü  abzasda  “Ərazinin  iqlimi  iqlim  xəritələrində  təsvir  edilir” 

cüml


əsində “iqlimi” əvəzinə “iqlim göstəriciləri yazılması tövsiyə edilir. 

S

əhifə 100. “Açar sözlər”də verilən “Xammal” sözü təkrardır (səh. 43; “Açar 

sözl


ər”). 

S

əhifə 102. 3-cü abzasda “Adalar hər tərəfdən su ilə əhatə olunan nisbətən 

kiçik  quru  sah

ələridir. Onlar  nə  vaxtsa  materikdən  aвrılmış  bir  parхa,  okОan 

dibind

ə  püskürmüş  vulkanın  ən  yüksək  hissəsi  və  вa  suНa  вaşaвan  Нəniz 

canlılarının  qalıqları  Нa  ola  bilər”  fikri  dəqiqləşdirilməlidir.  Çünki  ada  dəniz 

canlılarının qalıqları deyil, onların qalıqlarından yarana bilən coğrafi obyektdir. 



S

əhifə 106-108. MMV-də (səh. 105) dərsin 4-cü məqsədinə (“kontur xəritədə 

хaвları qОвН ОНir”) aid dərslikdə material verilməmişdir. 

S

əhifə 107. Sonuncu abzasda “Uca zirvələrdəki buzlaq və qarın ərinti suları, 

Нağ  gölləri,  bataqlıqlar  Нa  хaвların qidalanma  mənbəyi  ola  bilər”  cümləsində 

“qidalanma  mənbəyi”  ifadəsi  “mənbəyi”  sözü  ilə  əvəz  edilməlidir  (irad  növbəti 

cüml


əyə də aiddir). 

S

əhifə 112, 113. “Debat dərs. Aral – səhraya çevrilmiş Нəniz” mövzusunda 

Aral gölü 

əvəzinə Urmiya gölünün verilməsi tövsiyə edilir. Çünki “Həyat bilgisi 4” 

d

ərsliyində səhifə 90-91-də bu mövzu “Aral gölünün haraвı” adı altında təxminən 



eyni m

əzmunla və şəkillərlə verilmişdir. 



S

əhifə  120.  1-ci  abzasda  “Ekvatorial  mОşələr  digər  təbii  zonalarla 

müqayis

ədə  ən  zəngin  heyvanat  aləminə  malikdir”  fikri  mübahisəlidir.  Bir  çox 

m

ənbələrdə  ən  zəngin  heyvanat  aləminin  savanna  zonası  üçün  səciyyəvi  olduğu 



bildirilir. 

S

əhifə 123. 1-ci abzasda “Kaktusların kökləri isə səthə вaбınНır. Bu köklər 

gec

ələr  вaranan  şОhlə  qiНalanır”  fikrinin  “Kaktuslar  suya  olan  tələbatını,  səthə 

вaбın olan kökləri СОsabına şОСlə ödəyir” ilə əvəz edilməsi məqsədəuyğundur. 4-cü 

abzasda 


“Heyvanlar  çətin  şəraitə  uвğunlaşmaq  üхün  iti  qaхırlar”  fikri  “Bəzi 

heyvanlar ç

ətin şəraitə uвğunlaşmaq üхün iti qaхırlar” kimi verilməlidir. 


 

D



ərsliyin  rus  dilində  olan  variantında  da  müəyyən  qüsurlar  var.  Bunlar 

aşağıdakılardır: 



S

əhifə  21.  3-cü  abzasın  sonuncu  cümləsində  

   

 

 

ifad


əsinin əvəzinə “

   

 

” yazılmalıdır. 



SəhiПə  25.  “

 

 

”  blokunda  cədvəldə  “Э ” 

sözünün əvəzinə Э

 yazılması məqsədəuyğundur.

 

S



əhifə  62.  2-ci abzasın 2-ci cümləsində “  

 ifadəsi “  З

” kimi 


yazılmalıdır (irad səh. 64, 93, 96, 110-a da aiddir). 

SəhiПə  64.  “Ч  

”  blokunda  sondan  2-ci  cümlədə  

 

я

я” ifadəsinin “

 

я

я” kimi verilməsi məqsədəuyğundur. 

S

əhifə  80.  

 

 

я”  blokunda  sağ  tərəfdə  1-ci  qrafanın 

t

ərcüməsi dərsliyin Azərbaycan dilində olan variantına uyğun deyil.  



S

əhifə  90.  “Ч  

  blokunda  3-cü  cümlədə  

 

” 

ifad


əsinin “

 

” kimi verilməlidir. 



S

əhifə  102.  “Д я

  blokunda  

 

 

 

 əvəzinə “

 

 

 

” yazılmalı, şəkil isə 

d

ərsliyin Azərbaycan dilində olan variantına uyğunlaşdırılmalıdır. 



S

əhifə 123. Sonuncu abzasda “З

 

   

 

 

 

cüml


əsinin  “А   

 

я 

 

 

 

 

   

” kimi yazılması məqsədəuyğundur. 



S

əhifə  157.  1-ci  cədvəldə  

  əvəzinə  “

”,  2-ci  cədvəldə  isə 





” əvəzinə 

” yazılmalıdır. 

 

2. Dil v

ə вaгı üslubu baбımınНan 

 

Dərslikdə verilmiş fikirlərin ifadə tərzi şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə, əsasən, 



uyğundur.  Yeni  terminlərin  izahı  verilmişdir.  Mətnlərdə  qrammatik  və  orfoqrafik 

qaydalara 

demək  olar  ki,  əməl  edilmişdir.  Materialların  seçimində  şagirdlərin 

dünyagörüşünün formalaşdırılması, söz  ehtiyatının və nitq mədəniyyətinin inkişafı, 

əsasən, nəzərə alınmışdır.

 

Bununla yanaşı, müəyyən qüsurlar da var. Bunlar aşağıdakılardır:  



S

əhifə  16.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  2-ci  tapşırığın  cədvəlində 

“Ekvator  xəttində  yerləşənlər”  əvəzinə  “Ekvator  xəttini  kəsənlər”  yazılması 

m

əqsədəuyğundur.  MMV-də  (səh.  40)  bu  ifadə  “Ekvator  xəttini  kəsir”  kimi 



verilmişdir. 


 

S



əhifə  37.  “Məişət  tullantıları  problОmi”  yarımbaşlığında  “Zibillər 

гibilбanalara atılır, хirkli sular isə qismən təmizləndikdən sonra kanalizasiyalar 

vasit

əsilə  Xəzər  dənizinə  aбıНılır” cümləsindən belə nəticəyə gəlinir ki, dünyanın 

bütün  çirkab  suları  Xəzər  dənizinə  axıdılır.  Ona  görə  də,  cümlənin  “Zibillər 



гibilбanalara  atılır,  хirkli  sular  isə  qismən  təmizləndikdən  sonra  kanalizasiyalar 

vasit

əsilə okean və dənizlərə aбıНılır” kimi verilməsi tövsiyə edilir. 

S

əhifə 40. 2-ci abzasda “Beləliklə, sadə əməkdən daha fərqli olan sənətkarlıq 

meydana  g

əldi”  cümləsinin  “Beləliklə,  sənətkarlıq  pОşəsi  вaranНı”  kimi  verilməsi 

m

əqsədəuyğundur. 



S

əhifə 61. 2-ci abzasda “Onların püskürməsi гamanı lava əvəzinə səthə duru 

palхıq tökülür” cümləsində “tökülür” əvəzinə “хıбır” verilməsi tövsiyə edilir.   

S

əhifə  82.  “Meteoroloji  stansiyada  istifadə  olunan  cihazlar”da  “Flüger 

(kül

əyin  istiqamətini  ölçən  cihaz)”  ifadəsində  “ölçən”  əvəzinə  “müəyyən  edən” 

yazılması tövsiyə edilir. Çünki küləyin istiqaməti ölçülmür, müəyyən edilir. 



S

əhifə 92. 3-cü abzasda “Lakin buluddan tökülməyən вağıntı Нa ola bilər” 

cüml


əsinin  “Birbaşa  СavaНan  хökən  вağıntılar  Нa  ola  bilər”  kimi  yazılması 

m

əqsədəuyğundur. 



S

əhifə  151.  “Fəaliyyət”  blokunun  altındakı  abzasda  “Yer  səthində  olan 

əraziləri kağıг üгərində təsvir etmək üхün onları kiхiltmək laгımНır” cümləsinin 

Yer  səthində  olan  əraziləri  kağıг  üгərində  təsvir  etmək  üхün  onların  təsvirinin 



ölçül

ərini kiçiltmək laгımНır”  kimi verilməsi məqsədəuyğundur. 

 

3. Dizayn v



ə bədii tərtibat baбımınНan 

 

Dizayn və bədii tərtibat baxımından dərslik qənaətbəxşdir. İstifadə edilən şriftlər 

müvafiq yaş qrupuna uyğundur. Üz qabığının tərtibatı, orada verilmiş illüstrasiyalar 

dərsliyin məzmununa uyğundur. Vahid dizayn qorunmuşdur. İllüstrasiyalar ifadəli və 

dəqiqdir. 

Bununla yanaşı, müəyyən qüsurlar da var. Bunlar aşağıdakılardır:  



S

əhifə  16.  “Öyrəndiklərinizi  tətbiq  edin”  blokunda  Hind  və  Atlantik 

okeanlarının sahələri təxminən eyni göstərilmişdir.  



S

əhifə  19.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokundakı  xəritədə  “B”  nöqtəsi  0 

metrd


ən  aşağıda  göstərilsə  də,  MMV-də  (səh.  42)  bu  nöqtənin  hündürlüyü 

“0-200 metr” 

kimi 


verilmişdir. 

Uyğunsuzluğun 

aradan 

qaldırılması 



m

əqsədəuyğundur. 




 

S



əhifə  24.  Xəritə-sxemdə  Erikssonun  da  getdiyi  yolun  göstərilməsi  tövsiyə 

edilir. Çünki s



əhifə 25-də “Öyrəndiklərinizi tətbiq edin” blokunda cədvəldə onun 

getdiyi yolun tapılması tələb olunur. 



S

əhifə 38. “Öyrəndikləriniгi вoбlaвın” blokunda 2-ci tapşırığın “c” bəndində 

şəkildə adların Azərbaycan dilində yazılması məqsədəuyğundur. 



S

əhifə 45. “Dünвanın varlı və kasıb ölkələri” düzgün rənglənməmişdir. Belə 

ki, Az


ərbaycan varlı, Küveyt, BƏƏ, Türkiyə kasıb ölkələr kimi göstərilmişdir.  

S

əhifə  47.  “Əhalinin  sıбlığı”  xəritəsində  sıxlığın  “11-100”  aralığından  sonra 

“>500” qeyd edilmiş, 100 ilə 500 arasında sıxlıq isə verilməmişdir. 

S

əhifə  52.  “Fəaliyyət”  bölməsindəki  şəkil-sxemdə  Yerin  daxili  qatlarının 

qalınlıqlarının  cəmi  Yerin  radiusunun  ölçüsündən  fərqlənir.  Ədədlər 

d

əqiqləşdirilməlidir. 



S

əhifə  79.  “Havanın  tərkibi”  diaqramında  verilmiş  faiz  göstəricilərinin  cəmi 

100 deyil.  



S

əhifə  98.  1-ci  şəklin  altında  “Qədim  dövrlərdə  insanlar  planetimizi  belə 

t

əsəvvür  edirdilər:  Yer  ucsuz-bucaqsıг  okОanНa  üгən  tısbağanın  üstünНədir” 

fikri qeyd edils

ə də, bu təsvirdə verilmiş binalar qədim dövrə uyğun deyil. 

S

əhifə 114.

 

3-



cü tapşırıqda dünya okeanının dərinliklərinə aid verilən diaqramın 

 

 



 

 

 



 

 

   



 

 

 



     a              b              c            d 

a

şağıdakı kimi verilməsi tövsiyə edilir: 



 

   


                                       a             b              c             d 

 

 



 

 

 

 

 

 

D



ərinlik 

min.m

 

 



 

 

 



 2 

 0 

 4

 

 6

 

 8

 

 10

 

12

 

 



 

D

ərinlik 

min.m

 

  0

 

  2

 

 4

 

 6

 

 8

 

 10

 

 12

 

 

 



 


10 

 

S



əhifə 126. Səhifənin yuxarısında “Torpağın minОral  tərkibi” və “Torpağın 

üzvi t

ərkibi” şəkilləri aydın məna ifadə etmir. 

S

əhifə  137.  “Fəaliyyət”  blokunda  verilən  şəklin  dəyişdirilməsi 

m

əqsədəuyğundur.  Şəkildə  Ayın  görünüşünün  dəyişməsi  mərhələləri  aydın 



göst

ərilməmişdir. Ayın iki görünüşünün (1-ci gün və 14-cü gün) verilməsi və suallar 

vasit

əsilə  Ayın  7  və  21  günlük  görünüşlərinin  müəyyən  edilməsinin  tapşırılması 



şagirdlər üçün çətinlik yarada bilər. 

 

4. Tapşırıqların Оlmi-mОtoНiki uвğunluğu baбımından 

 

D

ərslik  komplektində  verilmiş  tapşırıqlar  məzmuna  uyğun  olmaqla,  formaca 



müxt

əlifdir.  Tapşırıqların  əksəriyyəti  biliklərin  tətbiqinə  və  idraki  bacarıqların 

formalaşdırılmasına  yönəlmişdir.  Reallığı  əks  etdirən,  gündəlik  həyatdan  götürülən 

tapşırıqların sayı çoxdur. Tapşırıqların şərti lakonik verilmişdir.  

Bununla yanaşı, müəyyən qüsurlar da var. Bunlar aşağıdakılardır: 

S

əhifə  26.  7-ci  mövzuda  verilmiş  təqdimatın  hazırlanması  vaxt  məhdudiyyəti 

baxımından çətindir.  



S

əhifə 47. “Praktiki dərs. Əhali бəritəsi və statistik göstəricilərlə iş”in “a” 

b

əndində  dünya  əhalisinin  sıxlığına  dair  tapşırıq  verilsə  də,  bununla  bağlı  tədris 



vahidi boyunca m

əlumat verilməmişdir.  



S

əhifə  64.  “Öyrəndiklərinizi  tətbiq  edin”  blokunda  xəritədə  zəlzələlərin 

gücünün  müxt

əlif  ballarla  (“7-8”,  “4-6”)  verilməsi  və  onların  hansı  ölkələrə  aid 

olmasının  təyin  edilməsi  tapşırığı

 

şagirdlər  üçün  çətinlik  yarada  bilər.  Tapşırığın 



sad

ələşdirilməsi tövsiyə edilir. 



S

əhifə  95.  “Tapşırıq  4”-də  sağ  tərəfdə  “+40ºC  –  məntəqənin  ən  yüksək 

temperaturu

 və “–30º – məntəqənin ən aşağı tОmperaturu” ifadələri qeyd edilsə 

d

ə,  xəritənin  aşağı  hissəsində  “+44”  və  “33”  temperaturları  göstərilmişdir. 



Uyğunsuzluq aradan qaldırılmalıdır. 

S

əhifə 103. “Öyrəndiklərinizi вoбlaвın” blokunda “İslanНiвa”  adasının başqa 

ada  il


ə  əvəz  olunması  tövsiyə  edilir.  Çünki  İslandiya  adası  Şimal  Buzlu  okeanla 

Atlantik  okeanın  sərhədində  yerləşdiyindən,  onun  hansı  okeana  aid  olduğunu 

əyyən etmək  şagird üçün çətinlik törədə bilər. 



 


11 

 

5. 



“Müəllim üçün metodik vəsait”in (MMV-nin) 

(2013) 

m

əгmununun işlənməsi baбımınНan 

 



əllim  üçün  metodik  vəsait  160  səhifədən  ibarətdir.  Burada  “Dərslik 

komplОkti  haqqınНa”,  “Dərslik  komplektinin  strukturu”,  “VI  siniП  CoğraПiвa 

f

ənn  kurikulumu”,  “Fənn  üzrə  məгmun  stanНartlarının  rОallaşma  cədvəli”

“Fənlərarası  intОqrasiвa  cədvəli”,  “İllüstrasiвalar  üгrə  işin  təşkili”,  “İnklüгiv 

t

əlim prinsipləri”,  “CoğraПiвa Нərslərində yeni təlim tОбnologiвalarının tətbiqi” 

öz 


əksini tapmışdır.  

V

əsaitdə illik və gündəlik  planlaşdırma nümunələri təqdim edilmiş, dərs zamanı 



əlavə  vəsaitlərdən  (elektron  resurslar  və  s.)  istifadə  nəzərdə  tutulmuş,  hər  bir  dərs 

üçün mü


əllimə metodiki tövsiyələr verilmişdir. 

Bununla yanaşı, müəyyən qüsurlar da var. Bunlar aşağıdakılardır: 

B

əzi  mövzularda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  alt  standartlar  “Fənn  üzrə 



m

əгmun  stanНartların  rОallaşma  cədvəli” (səh. 12) və mövzunun izahında fərqli 

verilmişdir: 

  4-cü  mövzuda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  alt  standart  cədvəldə  3.1.1. 

Dünвa  бalqlarının  fərqli  xüsusiyyətlərini  təsvir  edir”,  səhifə  41-də  1.3.1. 



Kartoqrafik təsvirlərdə istifadə olunan elementləri şərh edir” kimi; 

  14-cü  mövzuda  reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  alt  standart  cədvəldə  3.1.1. 

Dünвa  бalqlarının  fərqli  xüsusiyyətlərini  təsvir  edir”,  səhifə  64-də  3.2.1. 

Ölkələri müxtəlif əlamətlərinə görə müqayisə edir” kimi; 

  3-cü  tədris  vahidində  “Layihə.  Gəlin  səyahətə  хıбaq”  mövzusunda 

reallaşdırılması  nəzərdə  tutulan  alt  standart  cədvəldə  2.1.2.  “İri  rОlвОf 



formalarını  kontur  бəritədə  qeyd  edir,  səhifə  80-də  isə  2.1.1.  Yerin  daxili 

quruluşunu,  rОlвОfini  və  oraНa  baş  vОrən  hadisə  və  prosesləri  təsvir  edir”  və 

2.1.2. 

İri rОlвОf formalarını kontur бəritədə qeyd edir” kimi verilmişdir.  



 

S

əhifə  12,  13.  Dərslikdə  (səh.  67)  “Dağlar”  adı  altında  təqdim  edilmiş  20-ci 

mövzu 


“Fənn  üzrə  məгmun  stanНartların  rОallaşma  cədvəli”ndə  “Yer  səthi  – 

Нağlar”  kimi,  dərslikdə  (səh.  119)  “Təbiətin  вaşıl  gОвimi  –  mОşələr”  adı  altında 

t

əqdim  edilmiş  36-cı  mövzu  isə  bu  cədvəldə  “MОşələr”  kimi  verilmişdir. 



Uyğunsuzluğun aradan qaldırılması məqsədəuyğundur. 


12 

 

S



əhifə  19.  “Kiçik  summativ  qiymətləndirmə  üçün  nəzərdə  tutulan 

tap

şırıqlarНa  vОrilmiş  illüstrasiвalarla  işə  dair  bəzi  tövsiyələr”  “MV,  1-ci 

t

əНris vahiНi. Tapşırıq 7”-nin  izahı səhifə 50-də I tədris vahidi üzrə kiçik summativ 

qiym


ətləndirmədə verilən 7-ci tapşırığa, “MV,  4-cü  təНris  vahiНi.  Tapşırıq  9”-un 

izahı isə səhifə 98-də IV tədris vahidi üzrə kiçik summativ qiymətləndirmədə verilən 

9-

cu tapşırığa aid deyil. Uyğunsuzluğun aradan qaldırılması məqsədəuyğundur. 



S

əhifə 22. “Kontur xəritə üzrə işin вОrinə yetirilməsi”ndə sağ tərəfdə verilmiş 

x

əritədə “9” və “10” ədədlərinin yerinin dəyişdirilməsi, “6” ədədinin isə bir qədər 



yuxarıda qeyd olunması tövsiyə edilir. 

S

əhifə  40.  “Öyrəndiklərinizi  вoбlaвın”  blokunda  cədvəldə  “Cənubi 

Amerika

” haqqında yazılmış “Qərb və Cənub вarımkürələrində yerləşir” cümləsi 

Üç вarımkürədə yerləşir” kimi verilməlidir. 



S

əhifə  41.  “B”  hissəsində  cədvəldə  “Xəritənin  növü”  sütunu  üzrə 

“Topoqrafik”,  “İqlim”,  “Siyasi”  yazılsa  da,  dərslikdə  (səh.  17)  “Fəaliyyət” 

blokunda h

əmin xəritələr “Siyasi”“Fiziki” və “İqlim” kimi verilmişdir.  

S

əhifə  47.  “Öyrəndiklərinizi  tətbiq  edin”  cədvəlində  “Eriksson”  haqqında 

qeyd  edilmiş  “AmОrikanın  kəşПi”  ifadəsinin  dəqiqləşdirilməsi  məqsədəuyğundur. 

Çünki bu fikir d

ərslikdə səhifə 24-də 1-ci abzasın sonundakı “Leyf Eriksson dəstəsi 



il

ə bu matОrikin şimal-şərqinə dəfələrlə səfər ОtmişНi” cümləsi ilə uyğun deyil. 

S

əhifə  56. “Öyrəndiklərinizi  tətbiq edin” blokunda hesablama zamanı mənfi 

ədəd  (102000)  alınır.  Fənlərarası  inteqrasiya  nəzərə  alınarsa,  riyaziyyat  fənninin 

t

ədrisində birinci yarımildə mənfi ədədlər anlayışı keçilmədiyinə görə, bu tapşırığın 



izahının dəyişdirilməsi məqsədəuyğundur. 

Yen

ə həmin səhifədə “Öyrəndikləriniгi вoбlaвın” blokunda Avstraliyanın və 

M

ərkəzi Asiyanın (“C”“D”) kənd yaşayış formaları “qrup” deyil, dərslikdəki (səh. 



34) izaha uyğun olaraq “Нağınıq” kimi verilməlidir.  

S

əhifə 76. “C” hissəsindəki sxemdə “200 m” deyil, “2000 m” verilməlidir. 

S

əhifə  77.  1-ci  abzasda  “girdlərə  izah  edilməliНir  ki,  Нağ  sistОmlərini 

müvafiq  r

ənglərlə  -  qəhvəyi  rəngin  müxtəliП  хalarları  ilə  rəngləsinlər”  cümləsi 

aydın olmadığından dəqiqləşdirilməsi tövsiyə edilir. 



S

əhifə  80.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  cədvəlində  “Düzənliklər”  sütununda 

d

ərsliyə uyğun olaraq (səh. 73) “Kür-Araz” da verilməlidir.  



S

əhifə  87.  Vəsaitin  rus  dilində  olan  variantında  

 

 

я” 

blokunda sağ tərəfdə dərslikdəki (səh. 80) 4-cü qrafa verilməmişdir. 




13 

 

S



əhifə  88.  “Qiymətləndirmə  mОвarları”nda  mövzu  yalnız  iki  meyara  əsasən 

(

“Şərhetmə”,  “İгahОtmə”)  qiymətləndirilir.  2.1.4.  “Hava  üzərində  müşaСiНələr 



aparır, nəticələrini təqdim edir” və 3.2.5. “Ətraf mühitdə çirklənməyə məruг qalmış 

ərazilərin fotoalbomunu Сaгırlaвır” alt standartlarına uyğun meyar göstərilməmişdir. 

S

əhifə  89.  “C”  hissəsində  sxemdə    “Hava  hadisələri”  ifadəsinin  “Atmosfer 

hadis

ələri” kimi  yazılması tövsiyə edilir. Həmçinin bu hissədə 2-ci abzasdan sonra 

“Barometr”  cihazının  adı  verilsə  də,  dərslikdə  səhifə  82-də  “Meteoroloji 

stansiyada istifad

ə olunan cihazlar”da həmin cihaz göstərilməmişdir.  

S

əhifə  96.  “D”  hissəsində  2-ci  cümlədə  yalnız  “a,  b,  c,  d,  e”  nöqtələri  qeyd 

edils


ə də, dərslikdə səhifə 93-də “Öyrəndiklərinizi tətbiq edin” blokunda xəritədə 

“f” nöqtəsi də verilmişdir. 

S

əhifə  98.  9-cu  tapşırıqda  xəritə-sxemdə  verilmiş  nöqtələr  nəzərdə  tutulan 

tapşırığa  (“Xəritə-sxemdə  göstərilən  ərazilərə  uвğun  НağНakı  küləklərin  aНını 





əyyən  edin”)  uyğun  deyil.  Çünki  həmin  nöqtələr  dağlara  deyil,  düzənliklərə 

uyğundur. 



S

əhifə 103. “Öyrəndiklərinizi tətbiq edin” blokunda cədvəlin 1-ci xanasının 

 

 



 

kimi verilm

əsi məqsədəuyğundur. 

Yen

ə  həmin  səhifədə  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  1-ci  tapşırığa 

d

ərsliyə  (səh.  103)  uyğun  olaraq  “Qara  dəniz”  əlavə  edilməlidir.  2-ci  tapşırıqda 



“Yeni torpaq” sözündən sonra “;” qoyulmalıdır.  

Yen

ə həmin səhifədə “Dərsdən sonra” bölməsindəki 2-ci və 3-cü məntəqəyə 

aid  coğrafi  adlar  dərslikdə  xəritə-sxemdə  (səh.  103)  göstərilmiş  obyektlərə  uyğun 

deyil. D

ərslikdə 2-ci məntəqə Böyük Britaniya, MMV-də “AbşОron”, dərslikdə 3-cü 

m

əntəqə Siciliya adası, MMV-də “Kiçik Asiya” yarımadası kimi verilmişdir.  



S

əhifə  107.  “Qiymətləndirmə  mОвarı”nda  “Şərhetmə”nin  də  digər  meyarlar 

kimi verilm

əsi tövsiyə edilir. 

S

əhifə  108.  “Öyrəndiklərinizi  tətbiq  edin”  bölməsindəki  cədvəldə  1-ci 

qrafa


nın 

 

 

kimi verilm

əsi məqsədəuyğundur. 

 

№ 



Okean 

 

Coğrafi obyekt 



Materikl

ər 


Göll

ər

 




14 

 

Yen



ə  həmin  səhifədə  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  1-ci  tapşırığın 

cavabı (“1.  1-b    2-a    3-c    4-d”) dəqiqləşdirilməlidir. Tapşırığın düzgün cavabı “a) 



axmaz m

ənşəli, b) vulkanik mənşəli” kimi olmalıdır.  

S

əhifə  127.  “Öyrəndikləriniгi  вoбlaвın”  blokunda  “1.  Mars,  Saturn, 

Yupiter

 yazılsa da, dərslikdə (səh. 136) “a” şəklində Yer planeti təsvir edilmişdir.  

S

əhifə 142. “Öyrəndiklərinizi tətbiq edin” blokunda 1-ci həll dərslikdə (səh. 

152) h


əmin blokdakı 4-cü tapşırığa, 2-ci həll 1-ci tapşırığa, 3-cü həll 2-ci tapşırığa, 

4-cü h


əll isə 3-cü tapşırığa uyğundur. 

S

əhifə 145. “Planın tərtibi və onun üzərində iş” mövzusunda verilən cədvəl 

 

d



ərslikdə (səh. 156) aşağıdakı kimi verilmişdir: 

C

ədvəlin dərsliyə uyğunlaşdırılması məqsədəuyğundur.



 

 

M



əntəqələr 

Plan üz


ərində 

m

əsafə (sm-lə) 



İstiqamət 

H

əqiqi  məsafə 



2-ci m

əntəqə 


Şərq 


600 metr 

3-cü m


əntəqə 

C



ənub-şərq 

400 metr 

4-cü m

əntəqə 


Şimal-şərq 

200 metr 

5-ci m


əntəqə 

Şimal 



200 metr 

6-

cı məntəqə 



Şimal-şərq 

400 metr 

7-ci m


əntəqə 

Şimal-şərq 



200 metr 

8-ci m


əntəqə 

Şimal-şərq 



100 metr 

Yolun ümumi 

uzunluğu 

 

 



 

M

əntəqələr 



Plan üz

ərində 


m

əsafə (sm-lə) 

İstiqamət 

H

əqiqi məsafə 



1

→2 


Şərq 


400 m 

2→3 


 

 

 



3→4 

 

 



 

4→5 


 

 

 



5→6 

 

 



 

6→7 


 

 

 



7→8 

 

 



 

Yolun ümumi uzunluğu 



 

 

 



Document Outline

  • Səhifə 25. “Применение полученных знаний” blokunda cədvəldə “Эра” sözünün əvəzinə “Эпоха” yazılması məqsədəuyğundur.
  • Səhifə 64. “Что узнали” blokunda sondan 2-ci cümlədə “сейсмический явления” ifadəsinin “сейсмические явления” kimi verilməsi məqsədəuyğundur.



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə