Azərbaycan respublikasi naxçivan muxtar respublikasi – 90



Yüklə 49,79 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə46/47
tarix01.08.2018
ölçüsü49,79 Mb.
#60007
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47

 
 
 
Naxçıvan Muxtar Respublikası – 90 
 
 
biri  olmuşdur.  Ötən  əsrin  əvvəllərində  tarixi  torpaqlarımızın  bir 
hissəsinin 
Rusiya 
tərəfindən 
ilhaq 
edilib 
Ermənistana 
birləşdirilməsi  nəticəsində  Naxçıvanın  Azərbaycanın  ərazisindən 
ayrı düşməsi ilə regionun həyatında xarici iqtisadi əlaqələrin rolu 
və əhəmiyyəti daha da artmışdır.  
1924-cü  il  9  fevral  tarixində  Naxçıvan  Muxtar  Sovet 
Sosialist  Respublikası  qurulandan  sonra  muxtar  respublikamız 
Sovet  İttifaqı  ilə  həmsərhəd  olan  iki  xarici  ölkə  ilə,  yəni  İran  və 
Türkiyə ilə həmsərhəd olsa da, yalnız İranla və bu ölkə vasitəsilə 
bir  sıra  Şərq  ölkələri  ilə  mühüm  ticarət  əlaqələri  qurmuşdur. 
Həmin  dövrdə  Naxçıvan  ərazisində  İranla  sərhəddə  Ordubad 
zastavası,  Culfa  postu,  Culfa  gömrükxanası,  Bulqan  zastavası, 
Şahtaxtı gömrükxanasının fəaliyyətinə icazə verilmişdir. 
1924-1926-cı  illərdə  Naxçıvan  MSSR  Xalq  Komissarları 
Şurasının  sədri  işləmiş  Həmid  Sultanov  “Naxçıvan  diyarı  və 
onun  iqtisadiyyatı” adlı əsərində bu qədim yurd  yerində ticarətin 
və  xarici  iqtisadi  əlaqələrin  tarixinə  nəzər  salaraq  qeyd  edirdi: 
“Özünün 
coğrafi 
vəziyyətindən 
asılı 
olaraq 
Naxçıvan 
respublikası  həm  müharibədən  əvvəl  (I  Dünya  müharibəsi 
nəzərdə  tutulur),  həm  də  müharibədən  sonra  Zaqafqaziya  üzrə, 
eyni zamanda bütün ittifaqın, Rusiyanın ticarətində tranzit ərazini 
təşkil  edir.  Hərçənd  diyar  həm  Türkiyənin,  həm  də  İranın 
sərhədində yerləşir, yalnız əsas halda ticarət İran Azərbaycanı və 
Maku xanlığı ilə edilir”. 
Ümumiyyətlə,  Rusiya  ilə  İran  arasındakı  xarici  ticarət 
əlaqələrində  əsas  tranzit  məntəqələrdən  biri  olan  Naxçıvan  əsrin 
əvvəllərində Tiflis-Bakı-Moskva dəmir yoluna qoşulmasından və 
1916-cı  ildə  isə  Culfadan  Təbrizə  ilk  dəmir  yolunun 


 
 
 
Naxçıvan Muxtar Respublikası – 90 
 
 
çəkilməsindən  sonra  ticarət  dövriyyəsində  mühüm  yerə  malik 
olmuşdur.  Region  tranzit  funksiyasını  Naxçıvan  Muxtar  Sovet 
Sosialist Respublikası yaranandan sonra nəinki qorumuş, daha da 
inkişaf  etdirmişdir.  Gömrük  orqanında  yalnız  İrana  gedib-gələn 
qatarların,  aparılıb  gətirilən  yüklərin  qeydiyyatı  aparılmış,  bütün 
məlumatlar  birbaşa  mərkəzə  ötürülmüşdür.  Məhz  buna  görə  də 
Naxçıvan  Muxtar  Sovet  Sosialist  Respublikası  yaranandan  bir 
müddət  sonra  keçmiş  postsovet  ölkələrindən  İrana  və  digər  Şərq 
ölkələrinə dəmir yolu ilə aparılan yüklərə nəzarəti həyata keçirən 
Culfa gömrükxanası fəaliyyətini davam etdirə bilmişdir. 
İkinci  Dünya  müharibəsindən  sonra  ölkə  iqtisadiyyatında 
baş  verən  durğunluq,  öz  növbəsində,  Naxçıvan  vasitəsilə  həyata 
keçirilən  xarici  ticarət  əlaqələrinə  mənfi  təsir  göstərsə  də,  1969-cu 
ildə  ulu  öndər  Heydər  Əliyevin  Azərbaycana  rəhbərliyə 
başlaması  ilə  Sovet  İttifaqının  ən  geridə  qalmış  respublikaların-
dan  biri  kimi  tanınan  Azərbaycan  çox  keçmədən  uğurlu  inkişaf 
yoluna  qədəm  qoymuşdur.  Ölkə  həyatının  bütün  sahələrində 
quruculuq  işləri  vüsət almış, kənd təsərrüfatı  məhsulları  istehsalı 
dəfələrlə  artmış,  minlərlə  yeni  sənaye  müəssisəsi  yaradılmış, 
Azərbaycan  aqrar  ölkədən  aqrar-sənaye  ölkəsinə  çevrilmişdir. 
Bütün  bunlar  o  dövrdə  Azərbaycanda,  o  cümlədən  Naxçıvanda 
xarici  ticarət  əlaqələrinin  artaraq  keyfiyyətcə  yeni  mərhələyə 
qədəm qoymasına gətirib çıxarmışdır.  
Müstəqilliyin  ilk  illərində  Naxçıvanın  ictimai-siyasi  və 
iqtisadi  mənzərəsi  heç  də  ürəkaçan  deyildi.  Ermənistanın  hərbi 
təcavüzü  nəticəsində  muxtar  respublikanın  Azərbaycanın  əsas 
ərazisi  ilə  əlaqələrinin  kəsilməsi  blokada  vəziyyətinə  düşən  bu 
diyarın  sovetlər  dövründə  formalaşmış  istehsal  əlaqələri 


 
 
 
Naxçıvan Muxtar Respublikası – 90 
 
 
şəbəkəsindən  təcrid  olunmasına  səbəb  olmuşdu.  Artıq  yeni 
dövrün  tələblərinə  uyğun  olaraq,  qonşu  dövlətlərlə  iqtisadi 
əlaqələrin  qurulması  vacib  şərtə  çevrilmişdi.  Blokada  şəraitində 
yaşayan  əhalinin  yaşayışı  bilavasitə  xarici  əlaqələrdən  asılı  idi. 
Bütün  bunları  görən  və  xalqın  nicatı  üçün  çalışan  ümummilli 
lider  Heydər  Əliyev  İran  İslam  Respublikası  ilə  əlaqələrin 
genişləndirilməsini nəzərdə tutan razılaşma və memorandumların 
əldə  olunmasına  nail  oldu.  Bununla  da,  Azərbaycanın  digər 
bölgələrinə  və  əks  istiqamətdə  daxili  yük  daşınması  təmin 
olundu,  sərnişin  keçidinə  müəyyən  olunmuş  kvota  çoxaldıldı, 
gömrük orqanlarının  gündəlik iş saatının artırılması  ilə hərəkətin 
intensivliyi təmin olundu.  
1992-ci  ilin  may  ayında  Türkiyə  Respublikası  ilə 
sərhədlərin  açılması  da  ulu  öndər  Heydər  Əliyevin  xalqın 
qurtuluşu  və  nicatı  üçün  atdığı  növbəti  düşünülmüş  addımlardan 
idi.  Türkiyə  ilə  əlaqələrin  yaradılması  regionun  həyatında 
mühüm  dəyişikliklərə  səbəb  oldu.  Əgər  İran  vasitəsilə 
Azərbaycanın  digər  bölgələri  və  keçmiş  postsovet  dövlətlərilə 
əlaqə  yaranırdısa,  Türkiyə  vasitəsilə  bütün  Avropa  ölkələrilə 
iqtisadi əlaqələrin formalaşdırılmasına şərait yaranırdı.  
1993-cü  ildə  İran  İslam  Respublikası  ilə  yeni  keçid 
məntəqəsinin  –  Şahtaxtı  gömrük  postunun  açılması,  əhalinin 
istehsal  mallarının  sadələşdirilmiş  qaydada  realizə  olunmasını 
təmin  etmək  məqsədilə  birgə  sərhədyanı  bazarların  yaradılması 
bu  ölkə  ilə  olan  əlaqələrin  daha  da  genişlənməsinə  xidmət 
etmişdir.  Şahtaxtı  postunun  açılması  Culfa  gömrükxanasında 
sıxlığın  azalmasına,  Naxçıvan  Muxtar  Respublikasının  Şərur, 
Sədərək  rayonlarının  xarici  əlaqələrdə  daha  yaxından  iştirakının 


Yüklə 49,79 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   47




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə