353
Müdafi ə Sektorunda Dürüstlüyün Təmin Edilməsi və Korrupsiyanın Azaldılması: Ən Yaxşı Təcrübələrin Toplusu
ittihamları ilə üzləşmişdir
228
. Müdafi ə Nazirliyinin büdcə xərcləri planların-
da 6 milyard funt sterlinqdən 36 milyarda qədər “qara deşik”olduğunu üzə
çıxarandan sonra Milli Audit İdarəsi Britaniyanın hərbi təhcizat proqramı-
nı “öhdəsindən gəlinə bilməyən”adlandırmışdır.
229
Ona görə də Britaniya
dərsindən belə nəticə çıxır ki, hərbi sektorda dürüstlüyün təmini və korrupsi-
yanın azaldılması evdən başlayır. Əlbəttə, gövrək və keçid dövrü ölkələri ilə
müqayisədə Britaniyanın vəziyyəti çox da böhranlı deyil.
NATO-nun yarandığı səbəblərə görə hərəkət etməsi üçün azadlığı, ümu-
mi mirası və üzv ölkələrin sivilizasiyalarını qorumaq,demokratiya, fərdi azad-
lıqlar və qanun aliliyi əsasında (Şimali Atlantika Müqaviləsi, 1949)hərəkət
etmək, ictimaiyyət üçün açıq, şəffaf və cavabdeh olması gözlənilir. NATO-nun
kollektiv qərar qəbul etmə qərarları o halda layiqincə məsuliyyətli olardı ki,üzv
ölkələrin parlamentarları NATO qərarları haqda tam məlumatlandırılardı və
onların maliyyə nəzarəti imkanları olardı. Bunların heç biri indiki halda
baş vermir. Milli parlamentlərdə və parlament komitələrində əlbəttə yoxla-
malar baş verir və NATO-nun fəaliyyəti ilə bağlı bir çox səmərəli araşdır-
malar baş tutmuşdur (məsələn,Bosniya,Kosovo və Əfqanıstan üzrə). Lakin,
bu işlər uyğun məlumatları əldə etmək üçün çətinliklərlə üzləşmişdir. Daha
sonra, yerli parlamentlərin polu,şübhəsiz, onların mühüm funksiyası, siyasəti
müəyyən etmək rolu xüsusilə inkişaf etməmişdir. Bir çox parlamentlərin
hərbi əməliyyatlara əvvəlcədən izn vermək və ya göndərilən hərbi missiya-
nın müddətini müəyyən etmək səlahiyyəti yoxdur.
Eynilə, NATO Parlament Assambleyası ittifaqın qərar qəbul etmə
mexanizmlərinə rəsmi təsir etmək və ya nəzarət üçün yaranmamışdır. Hərbi
qərarlar, əlbəttə, icra strukturlarının və ya güclü hökümətlər- arası bürokrati-
yanın istisna hüququ olmalı deyi. Bu deyilənlər,NATO-nun yüksək səviyyəli
orqanı olan və üzv ölkələri arasında silah və texnika sahəsində və tədqiqat
işləri üzrə əməkdaşlığa məsul olan,məsələn, Milli Silahlanma Direktorlarının
konfransı çərçivəsində edilən təhcizat qərarlarına da aid edilir.
NATO üzv ölkələrin vətəndaşları (və parlamentarları) tamamilə fərqli
zamanlarda qəbul edilmiş məxvilik qaydalarına riayət edirlər—o zaman
ictimaiyyətin hərbi və xarici siyasətdə iştirakı ilə bağlı gözləntiləri də fərqli
228
“BAE Faces Corruption Charges,”
New York Times (1 October 2009). For further back-
ground, see: “The BAE Files,” The Guardian, www.guardian.co.uk/world/bae. Maraqlıdır
ki, bu Corner House və the Campaign Against Arms Trade təşkilatlarının birgə fəaliyyəti
nəticəsində BAE systems-in Saudiyyə ilə olan müqavilələri gündəmə gəlmişdir..
229
Nicholas Timmins, “Warning of ‘Black Hole’ in Defence Budget,” Financial Times (15
Decem ber 2009); Jeremy Lemer, Alex Barker and James Blitz, “Damning UK Defence
Equipment Review,” Financial Times (15 October 2009).
354
Vətəndaş Cəmiyyəti və Media-nın Rolu
idi, sadəcə bir neçə üzv ölkənin informasiya almaq hüququ haqda qanunu
mövcud idi və Qərb ittifaqına gələn təhlükə daha dərin və yaxın idi. Bütün
o zamankı şərait dəyişmişdir, ancaq paylaşıla bilən xəbərləri tənzimləyən
idarəetmədə məxvilik rejimi bir çox cəhətdən dəyişməmişdir. Nəticədə,
qanunvericilər və vətəndaşlar üçün onların təhlükəsizliklərinə və azadlıqla-
rına bilavasitə dərin təsiri olan siyasətin formalaşmasında iştirak etmək çox
çətindir.
Bu zəif nöqtələrlə məşğul olmaq üçün 2009-cu ilin Aprelində NATO
Watch adlı yeni vətəndaş cəmiyyəti siyasəti şəbəkəsi yaradılmışdır və onun
məqsədləri aşağıdakılardır: ittifaqın üzvü olan 28 ölkədə mövcud olan infor-
masiya əldə etmək qanunlarına uyğun olaraq, NATO-nu da informasiyaları
sərbəst əldə etmək üçün qanun qəbul etməsinə sövq etmək; NATO daxilində
siyasi qərarlar qəbul edilməsinə və operativ fəaliyyət ilə bağlı müstəqil mo-
nitorinq və analiz edilməsinə kömək etmək; NATO-nun siyasətinin müəyyən
edilməsində şəffafl ığın artırılması, parlamentın cəlb olunmasının stimul-
laşdırılması və ictimayyətin məlumatlılığını və iştirakını genişləndirmək.
NATO Watch-ın üzv, tərəfdaş və təmas ölkələrindəki nümayəndələri öz par-
lamentarları, qərar qəbuletmə şəbəkələri və fi kir sahibləri vasitəsilə bu proq-
ramın məqsədlərini həyata keçirməyə sövq edilirlər
230
.Vətəndaş cəmiyyəti
təşkilatlarının Brüsseldə keçirilən NATO Kölgə Zirvəsi də NATO-nu
“vətəndaşlarla birləşməyə” çağırmış, “İttifaq daxilində paylaşan dəyərlərın
dərinləşdirilməsi və genişləndirilməsi..... XXl-ci əsrin gözləntilərinə cavab
verən yenilənmiş,daha açıq, şəffaf və hesabatlı İttifaq deməkdir”
231
. Bundan
əlavə, Access İnfo tərəfi ndən hazırlanmış “Açıq və hesabatlı NATO üçün beş
prinsip”(Five Principles for an Open and Accountable NATO), NATO-nu
əsas xəbərləri fəal şəkildə çatdırmağın yollarını müəyyən etməyə çağırır. Bu
cür mexanizm vasitəsilə ictimaiyyət məlumat almaq üçün sorğu göndərə bilər
və kiçik zaman ərzində məlumat verilmədikdə və ya rədd edildikdə müstəqil
müşahidəçi qrupu yaradıb dinləmələr keçirə bilər.
232
230
“Ətrafl ı bax: www.natowatch.org
.
231
“Citizens Declaration of Alliance Security,” developed at the NATO Shadow Summit
held in Brussels 31 March to 1 April 2009, www.isis-europe.org/pdf/2009_artrel_308_
natoshadow_ execsum_v5.pdf; see also: “The Shadow NATO Summit Report,” www.isis-
europe.org/pdf/ 2009_artrel_309_natoshadow_v11.pdf
.
232
NATO –nun Kölgə Sammiti Hesabatı “Açıq və hesabatlı NATO üçün beş prinsip”
(“Five Principles for an Open and Accountable NATO,”) Appen dix 4-dədir. Access Info
(www.access-info.org) Madriddə yerləşən insan haqları təşkilatıdır. O milli və beynəlxalq
institutlarda şəffafl ğı təmin etməklə informasiya əldə etmək hüququnun tanınmasına çalışır.
NATO Watch və Access Info birgə vətəndaş cəmiyyəti-NATO ekspert qrupu layihəsi ilə