32
olur:
D
l
- ödəyicinin kredit hesabı
K
l
- HKM-də bank - emitentinin müxbir hesabı
Tədarükçünün bankmda isə hesablar üzrə keçid dəyişilməz qalır. Bank təcrübəsində
akkreditivin həm alıcınm, həm də bank kreditsının hesabma ödənilməsi mümkün
deyil, yəni konkret akkreditiv üçün yalmz bir ödəniş mənbəyi ola bilər. Aşkar
akkreditivdə tədarükçüyə ödəniş zəmanətini bank verir. Belə hallarda ödəyici
zəmanətli akkreditiv almaq üçün öz bankma müraciət edir. Bank-emitent bank ilə
müxbir münasibətlərində olan və akkreditivi yerinə yetirə bilən müştərilərin
müraciətini yerinə yetirir.
Akkreditiv forma - beynəlxalq hesablaşmalarda əsas formalardan biri hesab edilir.
Ayrı-ayrı qiymətlərə əsasən idxalat üzrə əmtəə döv- riyyəsinin təxminən 10%-20 %-
dən çoxu və ixracat üzrə əmtəə dövriyyə- sinin təqribən 40-50%-dən artıq hissəsi
akkreditiv xidmətinə məruz qa- lır. Bu forma ölkənin daxili hesablaşmalarmda da
müəyyən qədər yayılmışdır. 1930-1932 ci illərin kredit islahatlarmdan sonrakı ilk
illərdə akkreditivin xüsusi çəkisi keçmiş SSRİ-də 25-30% çatırdı və bu da tə- sərrüffat
əlaqələrinin yoxluğu və tədarükçülərin alıcınm tədiyyə qabi- liyyətinə inamsızlığı ilə
izah olunurdu.
Hesablaşmalarm akkreditivlər ilə təkamülünün gedişatmda onlarm müxtəlif tipləri
işlənib hazırlamr və onlarm 90%-ni sənədli akkreditiv təşkil edir (müxtəlif forma və
növlərdə).
Bu zaman pul akkreditivi - bank tərəfmdən şəxsə verilən sənəddə istifadə olunur.
Həmin şəxs müəyyən məbləği hesaba yerləşdirir və onu ölkənin bir başqa şəhərində
və ya xarici ölkədə almağı arzulayır. Məhz bu cür akkreditivlər inqilaba qədərki
Rusiyada və həmçinin bizim ölkə- mizdə, özü də müxtəlif növlərdə mövcud
olmuşdur: sadə, sirkulyar, kol- lektiv, bir neçə şəxslərin adma verilən və onlardan hər
biri akkreditivin bütün məbləğini tam və ya qismən ala bilərdi. Bəzən bank hətta
müştə- riyə kapitalın istifadə olunmayan qalığma görə müəyyən faizlər ödə- məyə də
razılıq verirdi.
Sənədli akkreditivlər üçün vahid şəklə salman qaydalar və adətlər Beynəlxalq ticarət
palatası (BTP) tərəfindən işlənib hazırlanaraq Vyana konqresində 1933-cü ildə qəbul
olunmuşdur.
Bu gün bank əməliyyatlarmm artması, ölkəmizdə bank sisteminin inkişaf ənənələri
özünü bu sahədə də yəni, nağdsız hesablaşmalarm formalarmdan olan akkreditivin
banklar tərəfindən daha geniş vüsət almasmda və daha çox istifadə olunmasmda
göstərir. Hazırda ölkəmizin bank sistemində akkreditiv əməliyyatları «Azərbaycan
Respublikasmm bank sistemi üçün hesablar planı»na əsasən «Akkreditivlər və
qarantiyalar»m uçot hesabı 9914 qrup üzrə aşağıdakı hesab nömrələrinə müvafiq
qaydada aparılır.
99141 Ġdxal akkreditivləri
Təyinatı: bu hesab idxal akkreditivinin uçotunu aparmaq üçün istifadə olunur.
KitabYurdu.az
99
33
Akkreditiv müqavilə imzalayarkən münavilədə göstərilən məbləğə aşağıdakı
mühasibat yazılışı verilir:
Dt - passivlər üçün balansdankənar Kontr-hesab Kt - idxal akkreditivləri
Vəsaitlər faktiki köçürülərkən aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir: Dt - idxal
akkreditivləri
Kt - passivlər üçün balansdankənar kontr-hesab
99142 ixrac akkreditivləri
Təyinatı: bu hesab ixrac akkreditivlərinin uçotunun aparıl- ması üçün istifadə olunur.
Akkreditiv müqavilə imzalayarkən münavilədə göstərilən məbləğə aşağıdakı
mühasibat yazılışı verilir:
Dt
ixrac akkreditivləri
Kt - aktivlər üçün balansdankənar kontr-hesab Vəsaitlər faktiki almarkən aşağıdakı
mühasibat yazılışı verilir:
Dt - aktivlər üçün balansdankənar kontr-hesab
Kt
ixrac akkreditivləri
5.FAKTORĠNQ
Faktorinq ən riskli bank fəaliyyət növüdür. O, iqtisadiyyatın inki- şafınm müasir
proseslərinə uyğunlaşan inteqrasiya forması kimi fəa- liyyət göstərir. «Faktorinq»
termini ingilis dilindən götürülmüş, «vasitə- çi, agent» deməkdir.
Faktorinq əməliyyatlarında 3 əsas tərəf iĢtirak edir.
vasitəli amil kimi kommersiya bankı və ya ixtisaslaşdırılmış faktorinq çıxış edə
bilər.
tədarükçü.
alıcı
Dünya praktikasmda faktorinq dedikdə, əmtəə xidmətlərə görə aparılan sonuncu
hesablaşmalar və bu hesablaşmalarm dövriyyədə olan maliyyə kapitalmm
kreditləşdirilməsi ilə uyğunlaşdıraraq müştəriyə tə- qdim olunan bir sıra komission -
vasitəçi xidmətlər şəbəkəsi nəzərdə tu- tulur. Faktorinq xidmətinin əsas məqsədi
debitor
borclarm
əmanətçilərin
hesabma
köçürməklə
almmasmm
inkassasiyalaşdırılmasıdır. Bu cür xidmət çox və ya az kapitalı olmasmdan asılı
olmayaraq, bütün əmanət- çilərə göstərilir.
Birinci halda faktorinq kompaniyasmm müştərisi istehsal etdiyi məhsulu alıcınm
ünvanma çatdıraraq, kompaniyanm vasitəçiliyi ilə he- sab vərəqəsini ona təqdim edir.
Maliyyələşdirilmiş hesablarm inkassasiyası zamanı faktorinq kompaniyaları
müştəridən istehsal olunmuş məhsul dəyərinin 80-90%- ni əks etdirən hesabat
siyahısmı alır. İstehsal olunmuş məhsulun yüklənməsinə görə ehtiyatda saxlanılan
malın dəyərinin 10-20%-i müştəriyə ödənilir və bu pul vəsaiti məhsulun keyfiyyəti və
qiyməti ilə bağlı alıcmm etirazı zamanı ayrıca hesabda yerləşdirilir. Bu növ xidmət-
lərin göstərilməsi müəssisələrin tələbatma bütünlüklə cavab verir. Çünki bu cür
KitabYurdu.az
100
Dostları ilə paylaş: |