Namangan davlat universiteti



Yüklə 0,68 Mb.
səhifə3/3
tarix18.04.2022
ölçüsü0,68 Mb.
#85625
1   2   3
Boshlang`ich sinflarda o`quvchilarning matematikadan mustaqil ishlarini tashkil qilish metodikasi (4-sinflarda

O’qitishning intеrfаоl uslubiyotlаri - bilish vа kоmmunikаtiv fаоliyatni tashkil etishning maxsus shakli bo’lib, tа’lim оluvchilаr bilish jаrаyonigа jаlb qilingаn bo’lаdilаr, ulаr o’ylаydigаn vа o’ylаyotgаn nаrsаlаrni tushunish vа fikrlash imkоniyatigа egаdirlаr. Intеrfаоl darslаrdа o’qituvchining o’rni qishmаn tаlаbа o’quvchilаrning fаоliyatini dars mаqsаdlаrigа erishishgа yo’nаltirishgа kеlаdi.
Bu ushlublаrning o’zigа xosligi shundаki, ulаr fаqаt pеdаgоg vа o’quvchilаrning birgаlikdа fаоliyat ko’rsаtishi оrqаli аmаlgа оshirilаdi.
Bundаy pеdаgоgik hamkоrlik jаrаyoni o’zigа xos xususiyatlаrgа egа bo’lib, ulаrgа: o’quvchining dars dаvоmidа bеfаrq bo’lmаshlikkа, mustaqil fikrlash, ijоd qilish vа izlаnishgа mаjbur etilishi.


  • o’quvchilаrning o’quv jаrаyonidа fаngа bo’lgаn qiziqishlаri dоimiyligini tа’minlаnishi;




  • o’quvchilаrning fаngа bo’lgаn qiziqishlаrini mustaqil rаvishdа har bir masalagа

ijоdiy yondаshgаn hоldа kuchаytirilishi;




  • pеdаgоg vа o’quvchilаrning hаmkоrlikdаgi fаоliyatini dоimiy rаvishdа tashkil etishlаri kirаdi.

O’qitish jаrаyonidа, mаqsаd bo’yichа kаfоlаtlаngаn nаtijаgа erishishdа qo’llаnilаdigаn har bir tа’lim tехnоlоgiyasi o’qituvchi vа o’quvchi o’rtаsidа hamkоrlik fаоliyatini tashkil etа оlsа, hаr ikkаlаsi ijоbiy nаtijаgа erishа оladi.
Hаyot jumbоqlаrini, muаmmоlаrni o’rgаnish, ulаrgа tеgishli jаvоb tоpish istаgi, yanа hаm to’g’rirоg’i, bахt-sаоdаtgа erishish muаmmosi, insonning vа оlаmni bilishgа bo’lgаn izlаnishi аsrlаr mоbаynidа fikrlashga, o’z fikrlаrini mаntiqiy asoslashgа dа’vаt qilib kеlаdi. Shаrq аllоmаlаri asarlаridа bu muаmmоgа аlоhidа to’хtаlib intilgаni bеjiz emas. Zеrо, mustaqil, оngli fаоliyat yuritаdigаn insonginа o’z halqi, Vаtаni, оtа-оnаsi оldidаgi burchini uddаlаy оlаdi vа hаr qаnday yot tа’sirlаrgа bеrilib kеtmаydi, inson dеgаn ulug’ nоmgа munоsib ish ko’rаdi.
Bоshlаng’ich sinflаrning matematika darslarida o’quvchilаrni mustaqil ishlashga o’rgаtish jаrаyonidа ulаrning hisoblash, fikrlash darajasi bаrоbаr rivоjlаnаdi.

O’quvchilаrni mustaqil fikrlash iqtidоrigа egа bo’lishi ulаrning o’quv-biluv ko’nikmа vа mаlаkаlаrigа ijоbiy tа’sir ko’rsаtаdi. Shungа ko’rа o’quvchilаrni mustaqil fikrlashga o’rgаtish «Kаdrlаr tayorlash milliy dasturi» dа bеlgilаb qo’yilgаn tа’lim-tаrbiya jаrаyonini insonpаrvаrlаshtirish tаlаbigа to’lа mos kеlаdi.


O’quvchilаrning mustaqil fаоliyati ijоdning turli dаrаjаsi bilаn kеchishi mumkin. Аmmо o’quvchilаrning hаr qаnаqа mustaqil fаоliyati, аlbаttа, o’qituvchi tоmоnidаn tashkil etilаdi: shаrоit yarаtilаdi, ko’rsаtmаlаr bеrilаdi.
Umyumiy ta`lim maktabining eng muhim maqsadi o`quvchilarga ularning xotirasida uzoq vaqt saqlanadigan bilimlar berishdir. O`quvchi vaqt o`tishi bilan maktabda olgan bilimlarining bir qismini unutadi. Lekin ular izsiz yo`qolmaydi. Olingan bilimlar, garchi o`quvchilar unutganda ham, aqliy kamolotda ma`lum darajada iz qoldiradi. Ko`pincha bolalar o`zlarining amaliy faoliyatlariga bog`lanmagan maktab materialini eslaridan chiqaradilar. Ba`zan o`rganish jarayonida mashq va mustaqil ishlar kam bajarilishi sababli, materiallar xotirada mustahkam saqlanmaydi. Bulardan tashqari, oldingi mashg`ulotlarda o`zlashtirilgan bilim, ko`nikma va malakalar yanada murakkabroq materialni o`rganish uchun bir pog`ona, tayanch bo`ladi. Ana shu tayanchsiz o`quvchilarning o`sishi va olg`a siljishi mumkin emas. Ilmiy bilimlarni egallash o`quvchilarning xotirasini, mantiqiy tafakkurini, ijodiy faolligi va turli ishlarni bajarishdagi mustaqilligini rivojlantiradi. Lekin olingan bilimlar, hosil qilingan ko`nikma va malakalar keyinchalik, ilmiy bilimlar tizimini o`rganishda tayanch sifatida xizmat qilishi uchun ular puxta o`zlashtirilishi, asosli mustahkamlanishi va o`quvchilar xotirasida uzoq vaqt saqlanishi kerak. Bu mustahkamlik prinsipining talabi bo`lib, unga rioya qilinmasa, o`quvchilarning o`zlashtira olmasligi va o`qishdagi qoloqligi kelib chiqadi. Bilimlar, ko`nikma va malakalarning mustahkamligiga butun o`quv jarayoni mobaynida erishiladi. Mustahkamlik prinsipining amalga oshishi, eng avvalo, o`quvchilarning o`quv materialini idrok etishiga bog`liqdir.

O`quvchilarga ko`rsatmali, yaqqol, jiddiy mantiqiy izchillikda berilgan bilimlar ularning xotirasida yaxshiroq mustahkamlanadi. Shu tariqa o`quvchilarning bilim, ko`nikma va malakalarni puxta o`zlashtirishi, izchillik va tizimlilik, nazaryani amaliyot bilan bog`lash, ko`rsatmalilik, o`quvchilarning ongliligini amalga oshirish orqali ta`minlanadi. Shular bilan birga, o`qitish jarayonida mustahkamlik prinsipining amalga oshishini ta`minlaydigan maxsus didaktik vositalar ham qo`llanadi. Ularga mazkur darsda bayon qilinganlarni mustahkamlash kiradi. Bu ish o`quvchilar bilan suhbatlar, mashqlarni tashkil etish, ta`limiy masalalarni hal qilish va har xil amaliy topshiriqlarni bajarish orqali o`tkaziladi.


O`quvchilar materialni esdan chiqarishining oldini olish, ular unutgan bilimlarni qayta tiklash, o`zlashtirgan bilimlarini tizimlashtirish va chuqurlashtirish uchun takrorlashning har xil turlari amalga oshiriladi. Har bir mashg`ulotda oldingi dars materialini joriy takrorlash o`tkazilib, u yangi material bilan bog`lanadi. O`quv yili moboynida mavzu yoki bo`lim bo`yicha o`rganilgan materialni takrorlash uchun maxsus darslar ajratiladi va uni tizimlashtirib, chuqurlashtirib hamda mustahkamlab boriladi. Ana shu maqsadda o`quv yili oxirida eng muhim masalalarga doir materiallar umumiy yo`sinda takrorlanadi. Agar mazkur predmetni o`rganish keyingi sinfda ham davom etsa, yangi o`quv yilida unga doir mashg`ulotlar oldingi materiallarni takrorlashdan boshlanadi.
Takrorlash passiv amalga oshirilmasligi kerak. Takrorlashda qo`shimcha fakt va misollarni keltirish, o`rganilgan narsa va hodisalarning yangi tomonlarini ko`rib chiqish, ularni chuqurroq tahlil qilish, bilimlarni murakkab ta`limiy va amaliy masalalarni hal qilishda qo`llash kerak. Mana shularning hammasi o`quvchilarning materialga qiziqishini oshiradi, mantiqiy taffakurini, ishdagi faolligi va mustaqilligini rivojlantiradi.
O`quvchilarning bilimlarini puxta o`zlashtirishiga ko`nikma va malakalarni mustahkamlash hamda chuqurlashtirishda yordam beradigan mashiqlarni bajarish orqali erishiladi. Shu bilan birga, ularning fikri takomillashadi, bilimlari kengayadi va chuqurlashadi. O`quv mashg`ulotlari davomida o`qituvchi bolalarning xotirasini rivojlantirish ishlarini ham amalga oshirishi kerak. Ana shu maqsadda ularga so`zlarni, ta`riflarni, har xil qoidalarni yodlash topshiriqlarini berishi lozim. Yodlash quruq va maʼnosini anglab yodlashdan iborat boʼladi. Ma`nosini anglab yodlash yangi materialni ilgaridan ma`lum materialga, nomlarga mantiqiy bog`lash asosida amalga oshadi. U quruq yodlashga nisbatan o`quvchilar xotirasida materialni kamroq vaqt sarflangan holda ko`proq musthkamlashni ta`minlaydi. Shuning uchun o`quvchilarda, avvalo, mantiqiy ma`nosini anglab xotirlashni rivojlantirish zarur.
Birinchi sinf o`quvchisi ta`limning dastlabki oylaridagi o`qish darslarida o`qilgan hamma narsani to`la yodlashga, matnlarni yoddan gaprib berishga harakat qiladi.Chunki u asosiy fikrni ajrata olmaydi.
O`qituvchining vazifasi o`quvchilar o`zlashtiradigan materialning mustahkamligini ta`minlashdan, darsni tushuntirish tizimidagi asosiy fikr ajraladiga yo`sinda tashkil qilishdan iboratdir.
Yuqoridagilardan xulosa sifatida aytish mumkinki, o`quvchilar o`zlashtiradigan bilimlar mustahkam bo`lishi uchun :


  1. O`qituvchi o`quv materialidagi asosiy fikrni ajratishi shart.




  1. O`quv materialidagi asosiy fikr o`quvchi o`rganilgan masala bo`yicha biladigan g`oyaga bog`langan bo`lishi kerak.




  1. Bilimlar o`quvchilarning qarashlari va e`tiqodlari tizimini o`z ichiga olishi lozim, shundagina ular bolaning boyligiga, yutug`iga aylanadi va u bilimlarni esidan chiqarmaydi.




  1. O`quv materialini o`quvchining amaliy ishlari va mashiqlariga bog`lab,undagi bilimlarning mustahkamligini ancha oshirish zarur.

Ta`limning hozirgi sharoitida bolalarning individual hususiyatlarini o`rganish va ularga yakka tartiba yondashishni amalga oshirish tobora katta ahamiyat kasb etmoqda. Hozirgi kunda yosh avlodni har tomonlama kamol toptirish vazifalarini bajarish uchun ota-onalar va bolalarga maktabdan tashqari qo`shimcha vositalarni tanlash bo`ycha keng imkoniyatlar tug`ulmoqda.


Boshlang`ich sinflarda, ayniqsa, o`qitishning birinchi bosqichida o`qituvchining bevosita boshchiligida bajariladigan o`quv ishlaridan keng foydalaniladi, o`qituvchi o`quvchilarning ishlarini kerakli ishga mohirlik bilan yo`naltirib turishi kerak.
Ammo hozirgi vaqtda o`qitish samaradorligini oshirishga imkon beruvchi ta`sirli metod sifatida o`quvchilarning mustaqil ishlariga borgan sari ko`piroq e`tabor berilmoqda. O`quvchilarning mustaqil ishlari hozir o`qitishning hamma bosqichlarida, shu jumladan, yangi bilimlarni berish bosqichida ham kuzatiladi. Bu muhim hodisa hozirgi zamon ta`limining o`quvchilarning umumiy rivojlanishlariga yo`naltirilganligini yana bir karra ta`kidlaydi.
Didaktik adabiyotlarda mustaqil ish tushunchasini har xil ta`riflanadi. Mustaqil ishning B.P.Esipov bergan ta`rifini eng to`g`ri ta`rif deb tan olish kerak: «O`quvchilarning o`qitish protsessiga qo`shiluvchi mustaqil ishlari bu o`qituvchining bevosita qatnashuvisiz, maxsus ajiratilgan vaqt davomida uning topshiriqlari bo`yicha bajariladigan ishdir: bunda o`quvchilar topshiriqda qo`yilgan maqsadga erishishga o`z kuchlarini sarflaydilar, aqliy yoki jismoniy(yoki ikkalasini birgalikda) harakatlar natijasini biror formada ifodalab, ongli ravishda intiladilar».
Mustaqil ishlar quyidagilarga ko`ra o`zaro farq qilinadi:


  1. didaktik maqsadlar bo`yicha. Bu ishlar o`quvchilarni yangi materialni qabul qilishga (idrok qilishga) tayyorlashga, yangi bilimlar o`zlashtirishga, mustahkamlashga, ilgari o`tilgan materialni takrorlashga yo`naltirilgan bo`lishi mumkin.




  1. o`quvchilar mustaqil ishlayotgan material bo`yicha: darslik bilan, didaktik material ustida, bosma asosli daftar ustida ishlash va hokazo;

v) o`quvchilardan talab qilinadigan faoliyat xarakter bo`yicha: bu nuqtai nazardan ishlarni berilgan namuna bo`yicha, berilgan qoida bo`yicha va hokazo bir-biridan farq qilinadi;




  1. tashkil qilinish usuliga ko`ra: umumsinf ishi (frontal ish), bunda sinfning hamma o`quvchilari bitta ishning o`zini bajarishadi; gruppaviy ish (differentsiatsiyalashgan ish), bunda o`quvchilarning har xil gruppalari har xil topshiriqlar ustida ishlashadi, individual ish, bunda har xil topshiriqlar ustida ishlashadi, individual ish, bunda har bir o`quvchi maxsus topshiriq ustida ishlaydi.

Matematikadan deyarli har bir darsda 2-3 ta qisqa vaqtli mustaqil ish o`tkazish maqsadga muvofiq ekanligini ta`kidlab o`tamiz. Shu vaqtning o`zida o`quvchilarni mustaqil ishlashga yetarlicha tayyorlamay turib, ularga topshiriqni bajarishda mustaqillik berish ko`pincha o`quv vaqtini isrof qilishga olib keladi.


Faollashtiruvchi (interfaol) darslar.
O’qituvchi boshchiligada bajariladigan o’quvchilarning mustaqil ishlari o’quvchilarning umumiy rivojlanishlariga yo’naltirilganligini yana bir karra taʼkidlaydi.
Didaktik adabiyotlarda mustaqil ish tushunchasini har xil taʼriflanadi.
Mustaqil ishlar quyidagilarga ko’ra o’zaro farq qilinadi:


  1. didaktik maqsadlar bo’yicha: o’quvchilarni yangi materialni qabul qilishga (idrok qilishga) tayyorlashga, yangi bilimlarni o’zlashtirishga, mustahkamlashga, ilgari o’tilgan materialni takrorlashga yo’naltirilgan bo’lishi mumkin;




  1. o’quvchilar mustaqil ishlayotgan material bo’yicha: darslik bilan, didaktik material ustida, bosma asosli daftar ustida ishlash va hokazo;




  1. o’quvchilardan talab qilinadigan faoliyat xarakteri bo’yicha: bu nuqtayi nazardan bajariladigan ishlarni berilgan na`muna, qoida bo’yicha va hokazo bir-biridan farq qilinadi;

O’quvchi maxsus topshiriq ustida ishlaydi. Matematikadan deyarli har bir darsda 2–3 ta qisqa vaqtli mustaqil ish o’tkazish maqsadga muvofiq ekanligini taʼkidlab o’tamiz.


Pedagogikada mustaqil ishlar muammosi juda uzoq tarixga ega. O`quvchilarda mustaqillikni shakillantirish K.D.Ushinskiy pedagogik tizimining asosiy muammolaridan biri edi. U tarbiyachi o`z shogirdlarining mustaqil ishlashiga ko`piroq imkoniyat yaratib bermog`i, o`quvchini tayyor xulosalar bilan qurollantirishga ko`ra,uning o`ziga xulosalar izlashni o`rgatmog`i kerak,- deb ta`kidlagan edi:
Ta`limda faollik va mustaqillik muammosi bir-birini to`ldiradigan,o`zaro uzviy bog`langan pedagogik kategoriyalar hisoblanadi. Har qanday aktiv faoliyat asosida mustaqil aqliy faoliyat yotadi. Mustaqil ishlarsiz hech qanday faol faoliyat bo`lmaydi.

Ammo bu faollik va mustaqillik bir xil tushuncha ekan, degan fikrga olib kelmasligi kerak. Faollik mustaqillik tushunchasiga nisbatan ancha kengroq sohani o`z ichiga oladi. Faollik to`g`risida gapirganda,o`qituvchi tushuntirishi, mavzuni diqqat bilan tinglash, turli xil vositalar: ko`rgazma qurol, mustaqil ish yordamida o`quvchilarning faolligini oshirish, ijtimoiy va ma`naviy hayotda faollik bilan ishtirok etish, moddiy ne`matlarni ishlab chiqarishda ijodkorlik, tashabbuskorlik ko`rsatish kabilar tushuniladi. Demak, faollik tushunchasi xoh o`quv-tarbiya,xoh ijtimoiy va ma`naviy hayot sohasida bo`lmasin, kishining ongli, aqliy faoliyatini ifodalash uchun ishlatiladi. Darslarda o`tkaziladigan mustaqil ishlar o`quvchilarning faolligini oshirishning asosiy vositalaridan biri sanaladi.


Kishi mustaqil aqliy faoliyat ko`rsatish, mustaqil o`rganish orqaligina fan asoslarini puxta egallaydi. Kitob ustida mustaqil ishlay olish malakalari, dastavval, boshlang`ich sinflarda hosil qilinadi,bu malakalar yuqori sinflarda yanada takomillashtiriladi. Darslarda tashkil etiladigan mustaqil ishlar o`quvchilarda kitob ustida ishlash malakasini shakllantirishning yetakchi omilidir.
Didaktika va xususiy metodikaga oid adabiyotlarda mustaqil ishlar muammosi uch tomondan talqin qilinadi: fan asoslarini egallashdagi mustaqillik – didaktik prinsip; mustaqil ishlash – o`qitish metodi; mustaqil ishlar – darsda tashkil etiladigan topshiriq - o`quvchi shaxsini shakillantirish vositasi.
Umumiy ta`lim predmetlaridan biri sanalgan «Matematika» o`quvchilarda mustaqillikni taraqqiy ettirish uchun juda boy imkoniyatlarga ega.
O`quvchilarning mustaqil ishlari matematika darslarining barcha bosqichlarida o`tkaziladigan, o`quvchilarning bevosita ishtirokisiz, ammo uning ko`rsatmalari va rahbarligida bajariladigan, o`quvchilarning ongli ravishda faoliyat ko`rsatishini ta`minlaydigan grammatik vazifalardir.
Ilg`or o`quvchilar darslarni ijodiy uyushtirishda o`quvchilarning mustaqil ishlariga tayanadilar. Kuzatishlar shuni tasdiqlaydiki, aksariyat o`quvchilar mustaqil ishlarning o`ziga xos xususiyatlaiga yetarli ahamiyat bermay, uni nafasni rostlab olish uchungina o`tkazadilar. Ba`zi maktablarda matematikadan o`tkaziladigan mustaqil ishlar o`quvchilarning bilimi, hayotiy tajribasi,individual xususiyatlariga to`g`ri kelmaydi.



  1. Darslarda o`tkaziladigan mustaqil ishlar dars tipiga,dars jarayonining turli bosqichlariga,o`quv materialining mazmuniga bog`liq bo`ladi.Matematikadan o`rganiladigan har bir mavzuga xarakteriga muvofiq mustaqil ishlar uyushtiriladi.

Matematika darslarida o`tkaziladigan mustaqil ishlarga quyidagi talablar


qo`yiladi:


  1. mustaqil ishlar pedagogik va psixologik tomondan, asoslangan, o`quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga, bilimiga mos bo`lishi, o`quvchilarga tilni o`zlashtirishga qiziqtirishi lozim; b) o`qituvchi tomonidan berilgan topshiriq bolalarning o`quv materialini faol idrok etishini ta`minlashi zarur; d) mustaqil ish hayotiy bo`lishi,o`rganilgan nazariy bilimlarni amaliy tatbiq etishning vositasi bo`lmog`i kerak.

Ta`lim ilgarilab ketgan sari mustaqil ishlarning hajmi, murakkabligi oshira boriladi.


O`quvchilarning ish tempi, mustaqillik darajasi o`sadi. Boshlang`ich sinflarda tashkil qilinadigan mustaqil ishlar hajmi va murakkabligi jihatidan uch guruhga bo`linadi: tayyorlovchi; yarim mustaqil yoki oraliq; natijasi matnga teng mustaqil ishlar.


  1. Tayyorlovchi mustaqil ishlar. Pedagogik – psixologiyadan ma`lumki, boshlang`ich sinf o`quvchilari vazifalarni mustaqil bajarishga ancha qiynaladilar. Ular berilgan topshiriqlarni taqlid qilish yo`li bilangina bajara oladi. Ilg`or o`quvchilar birinchi sinfda dastlabki mustaqil ishlarni quyidagicha tashkil etishadi: avvalo, o`qituvchi o`quv qurollariga muomala qilish, o`quv qurollaridan foydalanish, o`qish va yozish paytida partada o`tirish qoidalarini amaliy ravishda ko`rsatib beradi. O`quvchilar o`qituvchiga ergashib, uning qilgan harakatlarini takrorlaydi.




      1. Yarim mustaqil yoki oraliq ishlar. Mustaqil ishlarning bu turi yetaklovchi savollar, darslik, bosma asosli tarqatma materiallar, ko`rgazma qurollardan foydalanish asosida bajariladi.




    1. Natijasi matnga teng mustaqil ishlar. Ta`lim ilgarilagan sari o`quvchilar yanada murakkabroq vazifalarni bajara oladilar. Bunday ishlar hajmining kattaligi, bajarish uchun ko`p vaqtni talab qilishi bilan mustaqil ishning oldingi turlaridan farq qiladi. Bunday mustaqil ishlarning oldingi turlaridan farqlash uchun «natijasi matnga teng mustaqil ishlar» terminini ishlatdik. Shunday qilib, matematika darslarida o`tkaziladigan mustaqil ishlar tizimi o`quv materialining mazmuni, sinf o`quvchilarining tayyorgarlik darajasi, mustaqil ishni bajarish uchun ketadigan vaqtga ko`ra aniqlanadi.




  1. Darslik materiallari ustida mustaqil ishlarni tayin etish yo`llari. Maktab darsliklarining oldiga qat`iy ilmiy-izchillik, milliy istiqlol g`oyasini singdirish kabi qator vazifalar qo`yilmog`i zarur. Stabillashgan, tajribada o`zini oqlay olgan darsliklargina o`quvchilarga har taraflama yetuk bilim bera oladi, o`quvchilarni mustaqil ishlashga odatlantira oladi. Maktablarda o`quvchilarning ish tajribasini o`rganish, o`quvchilarning darslik ustida ishlay olish iqtidorlarini tekshirish shu xulosaga olib keldiki, darslik materiallari o`quvchilar tomonidan atiroflicha o`rganilib, murakkabligi jihatidan farqlanmaydi, o`quvchilarga darslik ustida mustaqil ishlay olish ko`nikmalari singdirilmaydi. Boshlang`ich sinf o`quvchilari kitob ustida ishlash malakasini hosil qilmasdan yuqori sinfga ko`chirilada . Bu, bir tomondan, o`quvchining bundan so`ng o`z bilimini oshirish ustida qunt bilan ishlashiga to`sqinlik qilsa, ikkinchi tomondan, o`qituvchilarni qiynab qo`yadi. Qisqasi, o`quvchilar maktabni bitirgach, o`zlari faoliyat ko`rsatib mustaqil bilim olishga poydevor hosil qilmasdan «hayotga yo`llanma» oladi.

Kishining o`z faoliyati evaziga hosil qiladigan shaxsiy sifatlari, bilim olishga bo`lgan ishtiyoqi uning maktab partasida hosil qilgan shaxsiy sifatlarining (bilim olish ,tevarak-atrofdagi voqelikka to`g`ri munosabatda bo`lish, irodalilik, mustaqillik, tashabbuskorlik va shu kabilar) qonuniy davomidir. Kishining o`z faoliyati – taraqqiyot asosi. Faoliyatdan tashqarida taraqqiyot bo`lmaydi. Bu qonuniyat yosh avlod uchun alohida ahamiyatga ega. O`quvchi maktabda darslik ustida mustaqil ishlashni qanchalik puxta o`rgansa, maktabni bitirib chiqqandan so`ng o`z bilimini oshirish uchun shunchalik muvaffaqiyatli ishlay oladi. Darslik materiallari ustida o`quvchilarni mustaqil ishlashga o`rgatish ikki bosqichda amalga oshiriladi: o`quvchilarda tashkiliy – texnik malakalarni hosil qilish; o`quvchilarga darslikdagi misol va masalalar ustida ishlash yo`llarini o`rgatish. O`quvchilarni kitob ustida mustaqil ishlashga o`rgatishning dastlabki bosqichi bolalarni darslik bilan tanishtirishdir. O`qituvchi kitob bilan tanishtirayotganda, faqat kitob muqovasi, rasmlarnigina ko`rsatib qo`ya qolmay, balki har bir mayda elementini : kitobning nomi, muallifiing familiyasi qayerga yozilishi, betlari, mundarijasini ham tushuntirib berishi zarur. Buning uchun kishi suhbati o`tkaziladi. Suhbatda, avvalo, o`quvchilar diqqati darslik muqovasiga tortiladi, o`quvchilar o`qiduvchi rahbarligida kitob mualliflarini, kitob matematikani o`rganish uchun yaratilganligini, uning «O`qituvchi» nashiryotidan chiqqanligini bilib oladilar. So`ngra o`quvchilar diqqati darslik materiallariga tortiladi.


Darsning turli bosqichlarida o`tkaziladigan mustaqil ishlarning har biri ma`lum maqsad uchun xizmat qiladi. Masalan, o`tilgan mavzular yuzasidan o`tkaziladigan mustaqil ishlar o`quvchilarning bilimlarini mustahkamlash, bilim va malakalardagi zaif tomonlarni aniqlash maqsadida tashkil qilinsa, yangi mavzuni o`rganishdan oldin shu mavzuga oid materiallar asosida uyishtiriladigan ishlar o`quvchilarni yangi o`quv materialini faol idrok etishga tayyorlaydi. Mavzu o`rganilgach, tashkil qilinadigan mustaqil ishlar bilimlarni mustahkamlashga va malaka hosil qilishga xizmat qiladi.


Хulоsa
Bizningcha o`quvchi birоr matеrialni o`quv faоliyati shaklida o`zlashtiradi, agar unda: birinchidan, mavjud matеrialni o`zlashtirishi uchun ehtiyoj va mоtivatsiya bo`lsa; ikkinchidan, o`quvchining faоliyati yangi o`zlashtirilayotgan matеrialni o`zgartirish va yangi ma’nоviy mahsulni оlish bilan bоg`liq bo`lsa, ya’ni o`rganilayotgan matеrial haqidagi bilimlar bilan bоg`liq bo`lsa. Busiz to`laqоnli insоn faоliyati mavjud emas.
Men bu kurs ishimni yozish jarayonida bir necha pedagоgik metоdik adabiyotlarni tahlil qildim va o’zimning nazariy bilimlarimni оshirdim. Kelgusi pedagоgik faоliyatimda mustaqil ishlarni tashkil qilishda hamda misol va masalalarni yechishga o’rgatishda ushbu nazariy bilimlardan samarali fоydalanishni o’z оldimga maqsad qilib qo’ydim.


Fоydalanilgan adabiyotlar.



  1. Jumayev M.E., Tadjiyeva Z.G’. Bоshlang’ich sinflarda matematika o’qitish metоdikasi. (О.O’.Y uchun darslik) Tоshkent “Fan va teхnalоgiya” 2005 yil.




  1. N.U.Bikbayeva, E.Yangibayeva, K.M.Girfanоva 4 – sinf matematikasi.

“O’qituvchi” Tоshkent 2011 yil.

3. S. Burxonov, O’. Xudoyorov, Q. Norqulova 3-sinfi uchun darslik. “Sharq” Toshkent-2012.
4. www// td pu.uz

5. www // pedagog. Uz


6.www// ziyonet.uz
7.www// edu.uz
Yüklə 0,68 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə