O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti



Yüklə 4,54 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/351
tarix01.04.2022
ölçüsü4,54 Mb.
#84950
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   351
-Raqamli iqtisodiyot asoslari дарслик
5-labaratoriya , Nomozov U
 Sh.M.Mirziyoev 
 
So‘nggi  yillarda  iqtisodiyotni  rivojlantirishda  ilg‘or  texnolo-
giyalar  va  innovatsiyalarning  ahamiyati  oshib  bormoqda.  Eng 
yangi  texnologiyalar  ishlab  chiqarish  va  biznes  jarayonlarining 
samaradorligini oshirishi mumkin. Eng yangi texnologiyalar inson 
faoliyatining  barcha  yangi  sohalari  va  sohalariga  kirib  borishi 
bilan an’anaviy yondashuvlar va ish uslublari o‘zgaradi. 
Axborot-kommunikatsiya  texnologiyalarining  (AKT)  paydo 
bo‘lishi  va  tarqalishi  global  iqtisodiyotga  shu  qadar  ta’sir  ko‘r-
satdiki, yangi bir hodisa – raqamli iqtisodiyot paydo bo‘ldi. 
Axborot-kommunikatsiya 
texnologiyalari 
ta’siri 
ostida 
odamlarning  turmush  tarzi  o‘zgara  boshladi,  foydalanuvchilar 
o‘rtasidagi  aloqalar  o‘zgardi  -  turli  jug‘rofiy  mintaqalar,  faoliyat 
sohalari  va  boshqalardagi  odamlar  o‘rtasida  aloqa  o‘rnatish 
imkoniyati paydo bo‘ldi. Bu raqamli iqtisodiyotning asosi bo‘lgan 
axborot aloqalarining jadal o‘sishi. 
Raqamli  texnologiyalarning  ta’siri  global  miqyosda  ham, 
mahalliy  darajada  ham  seziladi.  Raqamli  iqtisodiyot  yangi  ishlab 
chiqarishlarning kombinatsiyasi sifatida global iqtisodiyotning tez 
o‘sib borayotgan qismidir. 
Yangi  texnologiyalar  yaxshi  tashkil  etilgan  xo‘jalik  yuri-
tuvchi  subyektlar  faoliyatining  ba’zi  jihatlariga  o‘zgartiruvchi 
ta’sir  ko‘rsatadi,  bu  asosan  ishlaydigan  mexanizmlarni  –  aloqa 



vositalarini  yoki  sanoat  mashinalarini  raqamli  yoki  raqamli 
mexanizmlarga  almashtirish,  shuningdek,  ularni  yanada  moderni-
zatsiya qilishdan iborat. 
Raqamli  iqtisodiyotning  o‘sishi  raqamli  va  mobil  texnolo-
giyalar bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan bir qator bozorlarning o‘si-
shi  bilan  bog‘liq.  Texnologiyalar  rivojlanishining  hozirgi  bosqi-
chida  va  bozorlarning  hozirgi  holati  sharoitida  raqamli  iqtiso-
diyotni  maqsad  sifatida  emas,  balki  iqtisodiy  faoliyat  samara-
dorligini oshirish vositasi sifatida ko‘rib chiqish kerak. 
Zamonaviy  raqamli  iqtisodiyot  yangi  biznes  modellarini 
taklif qiladi va boshqaruv mexanizmlarini o‘zgaruvchan voqelikni 
aks ettirish uchun o‘zgartirish zarurligini ta’kidlaydi. 
Prezident  Sh.M.  Mirziyoyevning  2016-yilda  O‘zbekiston 
rahbariyatiga  kelishi  bilan,  respublikamiz  iqtisodiyoti  tub  o‘zga-
rishlarga uchradi. Iqtisodiyot ochiq, jadal, innovatsion rivojlanish-
ga aylandi. 
Biroq, tan olish kerakki, jahon iqtisodiyotining globallashuvi 
va  texnologik  taraqqiyot  sharoitida  O‘zbekistonning  keyingi  iqti-
sodiy rivojlanishini raqamli iqtisodiyotni rivojlantirmasdan tasav-
vur qilish qiyin. 
Afsuski,  respublikada  bu  sohada  ikkita  katta  muammo 
mavjud:  telekommunikatsiya  infratuzilmasi  va  mutaxassislarning 
etish-masligi. Bu respublikamiz iqtisodiyotining raqamli aylanish-
iga  jiddiy  to‘sqinlik  qilishi  va  natijada  raqamli  iqtisodiyot  so-
hasidagi sustlashishi mumkin. 
Raqamli  iqtisodiyotni  rivojlantirish uchun  qo‘shimcha  shart-
sharoitlarni yaratish, shuningdek, 2017-2021-yillarda O‘zbekiston 
Respublikasini  rivojlantirishning  beshta  ustuvor  yo‘nalishi  bo‘yi-
cha Harakatlar strategiyasining maqsadlariga muvofiq quyidagilar 
qabul qilindi: 

 
«O‘zbekiston  Respublikasida  raqamli  iqtisodiyotni  rivoj-
lantirish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida»  2018-yil  3-iyuldagi  PQ-
3832-son Farmoni. 

 
O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  «Raqamli  iqti-
sodiyotni  rivojlantirish  maqsadida  raqamli  infratuzilmani  yanada 



modernizatsiya  qilish  chora-tadbirlari  to‘g‘risida»  2018-yil  21- 
noyabrdagi PQ - 4022-son Qarori. 

 
O‘zbekiston  Respublikasi  Prezidentining  07.03.03-yildagi 
PQ-3832-son  «O‘zbekiston  Respublikasida  raqamli  iqtisodiyotni 
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida» hamda zamonaviy axbo-
rot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda amaliy 
ko‘nikmalarga ega bo‘lgan blokcheyn texnologiyalarini ishlab chi-
qish va ulardan foydalanishda malakali kadrlar tayyorlash. 
An’anaviy  iqtisodiyotni  raqamli  iqtisodiyotga  aylantirishda 
muvaffaqiyatga  erishish  uchun  malakali  kadrlar  tayyorlashsiz 
muammoli  ekanligi  ma’lum  bo‘ldi.  Shuning  uchun  O‘zbekiston 
Respublikasi  Prezidenti  tashabbusi  bilan  Sh.M.  Mirziyoyevning 
2018-yil  3-iyuldagi  PQ-3832-sonli  buyrug‘i  asosida  Toshkent 
davlat  iqtisodiyot  universitetida  bakalavrlarni  tayyorlash  uchun 
raqamli iqtisodiyot fakulteti ochildi va Samarqand davlat universi-
teti iqtisodiyot va biznes fakulteti negizida raqamli iqtisodiyot so-
hasida malakali kadrlar tayyorlash bo‘yicha magistratura ochildi. 
Raqamli  iqtisodiyot  –  dunyo  iqtisodiyotida  yangi  yo‘nalish. 
Iqtisodiyoti  rivojlangan  davlatlar  bu  yo‘nalishda  sezilarli  yutuq-
larga  erishgan  bo‘lsa,  boshqalari  bu  yo‘nalishda  ilgarilab  bor-
ishmoqda. 
Shu sababli, o‘z iqtisodiyotlarini raqamli iqtisodiyotga aylan-
tirishga  kirishgan  deyarli  barcha  mamlakatlar  bir  xil  muammoga 
duch  kelmoqdalar  -  raqamli  iqtisodiyotda  milliy  tillarda  malakali 
kadrlar  tayyorlash  uchun  zarur  bo‘lgan  o‘quv  va  ilmiy  ada-
biyotlarning etishmasligi. 
Raqamli  iqtisodiyot bo‘yicha xorijiy ma’lumot  manbalari  va 
nazariy  o‘quv  va  ilmiy  materiallarga  asoslangan  ushbu  darslik 
mualliflari bu bo‘shliqni biroz to‘ldirishga harakat qilishdi. 
Darslikda  raqamli  iqtisodiyot,  elektron  biznes va  tijorat aso-
slari,  Internet-marketing  asoslari,  blockchain  texnologiyasi  va 
kriptovalyutalar asoslari haqidagi nazariy materiallar mavjud. 
I  bobda  raqamli  iqtisodiyotni  rivojlantirishning  zamonaviy 
tushunchalari  muhokama  qilinadi.  Raqamli  iqtisodiyot  tushun-
chasi  va  ta’riflari,  shuningdek  raqamli  iqtisodiyotni  rivojlantirish 
modellari  berilgan.  Raqamli  iqtisodiyot  platformalari,  ularning 



xususiyatlari va tasnifi kabi muhim tushunchalar ko‘rib chiqiladi. 
Raqamli  iqtisodiyotning  asosiy  texnologiyalari  –  kognitiv 
texnologiyalar, Sanoat 4.0. Texnologiyalari, bulutli texnologiyalar 
va boshqalar. 
II  bob  elektron  biznes  (EB)  va  elektron  tijoratga  (ET)  ba-
g‘ishlangan. Bu yerda elektron tijoratning paydo bo‘lishi tarixi va 
shart-sharoitlari,  elektron  aloqaning  samaradorligini  baholovchi 
elektron  biznesni  rivojlantirishning  asosiy  bosqichlari,  shuning-
dek,  elektron  tijorat  modellari  ko‘rib  chiqilgan.  Internet  -  do‘kon 
va  onlayn  auktsionda  taqdim  etilgan  web-vakillik.  Mobil  tijorat, 
uning biznes modellari va xizmatlari batafsil ko‘rib chiqiladi. 
III bob Internet-marketingga bag‘ishlangan. Internet market-
ingining  asosiy  tushunchalari,  tushunchalari,  obyektlari  va 
subyektlari ko‘rib chiqiladi. Internetni reklama qilish strategiyasi, 
Internetdagi reklama turlari va ularning xususiyatlari, shuningdek, 
ijtimoiy marketing tushunchasi, uning maqsad va vazifalari beril-
gan. 
IV bobda raqamli iqtisodiyotning ba’zi asosiy tushunchalari - 
blokcheyn  va  kriptovalyuta  texnologiyalari  muhokama  qilinadi. 
Oddiy  va  tushunarli  tilda  blockchain  va  kriptovalyutalar  asosiy 
tushunchalari - hash, hash - funksiya va tranzaksiya tasvirlangan. 
Blokcheyn  turlari  va  tamoyillari,  konsensus  algoritmlari  va  blok-
cheyn  bloki  haqida  tushuncha  berilgan.  Kriptovalyutalar  paydo 
bo‘lishi  tarixi,  ularning  afzalliklari  va  kamchiliklari,  kriptoval-
yutalar olish usuli, kon va konchilar tushunchalari ko‘rib chiqiladi. 
Eng mashhur kriptovalyutalar va ularning tavsiflari berilgan. 
 
 




Yüklə 4,54 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   351




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə