Standartlari



Yüklə 5,36 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə47/301
tarix13.04.2022
ölçüsü5,36 Mb.
#85411
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   301
И.Очилов-ЎУМ-МҲХС- 2019-2020-14.02.2020

7- misol. 

2011  yil  1  yanvarda  kompaniya  asosiy  vositani  260000  sh.b.ga  sotib  oldi. 

Foydali  muddati  dastlab  8  yil  va  qoldiq  qiymati  10000sh.b.  belgilangan  edi.  2011, 

2012  yillarda  bu  baholash  asosida  hisob  yuritildi.  To’g’ri  chiziqli  usulda 

amortizatsiya  hisoblaydi  va  haqiqiy  xarajat  modeli  bo’yicha  hisobga  oladi.  2013  yil 

boshida kompaniya asosiy vosita foydali muddatini 5 yilga va qoldiq qiymatini 7000 

sh.b. ga baholadi. 

Echim. 


MHXS  (IAS)  8  “Hisob  siyosatlari,  buxgalteriya  hisobi  maqsadida 

baholashlardagi  o’zgarishlar  va  xatolar”ga  ko’ra  avvalgi  yillar  amortizatsiyasi 

tuzatilmaydi yani perespektiv hisobga olinadi. 

2011 yilga eskirish (260000-10000)/8 yil = 31250 sh.b. 

2012 yilga eskirish (260000-10000)/8 yil = 31250 sh.b. 

Yil oxiriga balans qiymati 260000-31250-31250 = 197500 sh.b. 

2013 yilga eskirish (197500-7000)/5 yil = 38100 sh.b. 

Asosiy  vosita  ob’ekti  qadrsizlanganligini  aniqlash  uchun  tadbirkorlik  sub’ekti 

MHXS  36  “Aktivlarning  qadrsizlanishi”  ni  qo’llashi  kerak.  Ushbu  standartda 

tadbirkorlik sub’ekti aktivlarning balans qiymatini qanday qilib qayta ko’rib chiqishi, 

aktivning  qoplanadigan  qiymatini  qanday  qilib  aniqlashi  va  qadrsizlanish  bo’yicha 

zararlar qachon tan olinishi va tiklanishi kerakligi tushuntirilgan.  

Qadrsizlangan,  yo’qolgan  yoki  arzonroq  berib  yuborilgan  asosiy  vositalar 

uchun uchinchi tomonlardan olinadigan qoplash summasi u olinishi lozim bo’lganida 

foyda yoki zarar tarkibida aks ettirilishi kerak. 

Asosiy  vositalarning  qadrsizlanishi  yoki  yo’qolishi,  qoplab  berish  bo’yicha 

tegishli  da’volar  yoki  uchinchi  tomonlar  tarafidan  to’lanadigan  qoplash  summalari, 

bunday  aktivlarning  o’rniga  keyinchalik  yangi  aktivlar  sotib  olinishi  yoki  qurilishi 

alohida iqtisodiy hodisalar bo’lib, ular quyidagicha alohida hisobga olinadi:  

(a) 


asosiy vositalarning qadrsizlanishi MHXS 36 ga muvofiq tan olinadi; 

(b) 


to’liq  eskirgan  yoki  chiqib  ketgan  asosiy  vositalarning  hisobdan 

chiqarilishi ushbu standartga muvofiq aniqlanadi; 

(v) 

qadrsizlangan, yo’qolgan yoki arzonroq berib yuborilgan asosiy vositalar 



uchun uchinchi tomonlardan olinadigan qoplash summasi u olinishi lozim bo’lganida 

foyda yoki zararda aks ettiriladi; va 

(g) 

oldingi  aktivlar  o’rniga  qayta  tiklangan,  sotib  olingan  yoki  qurilgan 



asosiy vositalarning tannarxi ushbu standartga muvofiq aniqlanadi. 

Asosiy  vosita  ob’ektining  balans  qiymati  quyidagi  holatlarda  hisobdan 

chiqarilishi kerak:  

(a) 


u chiqib ketganida; yoki 


 

 

90 



 

(b) 


undan  foydalanishdan yoki uning chiqib ketishidan hech qanday kelgusi 

iqtisodiy naf kutilmaganida 

Asosiy  vositalarni  hisobdan  chiqarishdan  yuzaga  kelgan  foyda  yoki  zarar 

asosiy vosita ob’ekti hisobdan chiqarilganida foyda yoki zarar tarkibida aks ettirilishi 

kerak  (bunda  MHXS  17  da  sotish  va  qayta  ijaraga  olish  bo’yicha  boshqa  talablar 

belgilanmagan  bo’lsa).  Foyda  asosiy  faoliyatdan  daromad  sifatida  tasniflanmasligi 

kerak. 

Biroq,  o’zining  oddiy  faoliyati  doirasida  boshqa  tomonlarga  operativ  ijaraga 

berish  maqsadida  saqlab  turgan  asosiy  vositalarini  muntazam  ravishda  sotadigan 

tadbirkorlik  sub’ekti  bunday  aktivlarni,  ular  ijaraga  berilishi  to’xtatilib  sotish  uchun 

mo’ljallangan bo’lganida, tovar-moddiy zaxiralarga ularning balans qiymati bo’yicha 

o’tkazishi  kerak.  Bunday  aktivlarni  sotishdan  olingan  tushumlar  daromad  sifatida 

BHXS 18 “Daromad”  ga  muvofiq tan olinishi kerak. Oddiy  faoliyat doirasida sotish 

uchun  mo’ljallangan  aktivlar  tovar-moddiy  zaxiralarga  o’tkazilganida  MHXS  5  

qo’llanilmaydi. 

Asosiy vositalar bir necha yo’llar bilan chiqib ketishi mumkin (masalan, sotish 

orqali,  moliyaviy  ijara  kelishuvini  tuzish  orqali  yoki  hadya  etish  orqali).  Bunday 

aktivning chiqib ketishi sanasini aniqlashda, tadbirkorlik sub’ekti tovarlarni sotishdan 

tushgan  daromadlarni  tan  olish  bo’yicha  BHXS  18  “Daromad”  dagi  mezonlarni 

qo’llaydi.  Sotish  va  qayta  ijaraga  olish  orqali  aktivlarning  chiqib  ketishiga  nisbatan 

BHXS 17 qo’llaniladi.  

Agarda  tadbirkorlik  sub’ekti  asosiy  vositaning  balans  qiymatida  ushbu 

aktivning  qismini  almashtirish    tannarxini  tan  olsa,  u  eski  almashtirilgan  qismning 

balans  qiymatini,  ushbu  qism  bo’yicha  eskirish  alohida  hisoblangan  yoki 

hisoblanmaganligidan  qat’inazar,  hisobdan  chiqaradi.  Agarda  tadbirkorlik  sub’ekti 

uchun  almashtirilgan  qismning  balans  qiymatini  aniqlashning  amaliy  imkoni 

bo’lmasa,  u  almashtirish  tannarxidan  almashtirilgan  qismning  qiymati  u  sotib 

olinganida  yoki  qurilganida  qancha  bo’lganligini  ko’rsatadigan  ko’rsatkich  sifatida 

foydalanishi mumkin.  

Asosiy  vosita  ob’ektining  hisobdan  chiqarilishi  natijasida  yuzaga  keladigan 

foyda yoki zarar aktivning chiqib ketishidan olinadigan sof tushumlar, agarda bo’lsa, 

bilan aktivning balans qiymati o’rtasidagi farq sifatida aniqlanishi lozim. 




Yüklə 5,36 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   301




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə