148
genotiplərinin adaptiv qiymətləndirilməsi //АМЕА-nın Xəbərləri (bio. və tibb
elmləri), 2015, cild 70, № 2, s. 146-151
3.
Musayеv Ə.C., Hüsеynоv H.S., Məmmədоv Z.A. Dənli taхıl bitkilərinin
sеlеksiyası sahəsində tədqiqat işlərinə dair tarla təcrübələrinin mеtоdikası. Bakı,
2008, 88 s.
ПОКАЗАТЕЛИ УРОЖАЙНОСТИ И КАЧЕСТВА ЗЕРНА ПШЕНИЦ
ТВЕРДОЙ И МЯГКОЙ В ОРОШАЕМЫХ УСЛОВИЯХ НИЗМЕННОГО
КАРАБАХА
Х.Н.РУСТАМОВ, М.Г.АХМЕДОВ, Г.М.ГАСАНОВА, Е.Р.ИБРАГИМОВ,
В.Ф.ИБАДОВ, А.Дж.МУСАЕВ
НИИ Земледелия Az1098, Совхоз №2, пос. Пиршаги, г. Баку
В орошаемых условиях Тертерской ЗОС Аз. НИИЗ изучены
агробиологические признаки и показатели качества зерна у 61 сортообразцов
твердой и мягкой пшеницы. Из-за оптимального орошения и климатических
условий (мягкая зима, низкая температура и обильные осадки весной)
наблюдалась потенциальные ростовые показатели и эпифитотия ржавчинных
болезней. Установлено, что из-за высокой температуры у генотипов период
молочно-восковой спелости резко сократилась. Несмотря на экстремальные
условия, были выделены сортообразцы с высокой урожайностью и качеством
зерна. Выявлено, что метеорологические условия меньше влияли на
хлебопекарные качества, но при этом количество клейковины и белка резко
снизилась. Новые сорта пшеницы твердой Зангезур и пшеницы мягкой
Аскеран для районирования были переданы в ГСИ.
THE YIELD AND QUALITY OF GRAIN OF DURUM AND BREAD
WHEATS IN THE IRRIGATED CONDITIONS OF THE KARABAKH
LOWLAND
Kh.N.Rustamov, M.G.Ahmadov, G.M.Hasanova, E.R.Ibrahimov,V.F.Ibadov,
A.J.Musayev
Research Institute of Crop Husbandry Az1098, Sovkhoz 2, Pirshagi settlement, Baku
In irrigated conditions of Tartar RES Research of Institute of Crop Husbandry
were studied agrobiological characteristics and quality indicators of grain of 61
accessions of durum and bread wheat. Because of the optimal irrigation and climatic
parameters (soft winter, low temperatures and abundant rainfall in the spring) was
observed epiphytoty of rust disease and potential growth parameters. It was found,
that the because of the high temperature at the genotypes milk-wax maturity period
sharply shortened. Despite the extreme conditions, were identified accessions with
high yield and grain quality. It was revealed, that the meteorological conditions less
149
effect on baking quality, but the quantity of gluten and protein dropped sharply. New
varieties of durum wheat Zangezur and breadwheat Askeran were transferred to the
State grain testing.
UOT 633.19:631. 523:575 (479.242)
HİBRİD MƏNŞƏLİ YENİ KOMPAKT BUĞDALARIN (T.compactum
Host.) AQROBİOLOJİ GÖSTƏRİCİLƏRİ
X.N.RÜSTƏMOV
1, 2
1
AMEA Genetik Ehtiyatlar İnstitutu, AZ1106, Azadlıq pr., 155, Bakı, Azərbaycan
2
Əkinçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu, Az1098, Sovxoz 2, Pirşağı qəs., Bakı ş.
xanbala.rustamov@yandex.com
Məqalə Tərtər BTS-də süni hibridləşdirmə nəticəsində yaradılmış seleksiya
materiallarından toplanılmış kompaktoidlərdən seçilmiş
T.compactum Host.
nümunələrinin tədqiqinə həsr olunmuşdur. İlkin–banis 8 kompaktoid hibriddən
müxtəlif təsnifat qruplarına (T.cоmpactum Hоst. subconvar.rigidicompactum;
subconvar.roshanum; convar.compactum) daxil olan 20 növmüxtəlifliyinə aid 70
kompakt buğda nümunəsi seçilmişdir. Onların arasında təyinedicilərdə göstərilməyən
yeni növmüxtəliflikləri də tapılmışdır. Seçilmiş nümunələr sünbülün forması, rəngi,
həyat tərzi, sünbülləmə müddəti, boy, sarı pasa davamlılığa və məhsuldarlığa görə
fərqlənirlər. Tədqiq edilmiş nümunələrin toxumları artırılaraq Milli Genbanka təhvil
verilmişdir.
Açar sözlər: kompakt buğda, T.compactum, subconvar. rigidicompactum,
convar. inflatum, subconvar. roshanum, convar. compactum, inflyat sünbül
Ключевые слова: пшеница компактум, T.compactum, subconvar.
rigidicompactum, convar. inflatum, subconvar. roshanum, convar. compactum,
инфлятный колос
Key words: compact wheat,
T.compactum,
subconvar. rigidicompactum,
convar. inflatum,
subconvar. roshanum,
convar. compactum, inflatum ear
Aqrofitosenozlardan sistemsiz və səmərəsiz istifadə, otlaq və biçənəklərə düşən
təzyiqin son onilliklərdə dəfələrlə artması və qlobal istiləşmə prosesləri ayrı-ayrı
biogeosenozlarda və bütövlükdə biosferdə kəskin dəyişkənliklərlə nəticələnmişdir.
Uzaq və yaxın keçmişdə böyük areala malik olmuş, hazırda adalar şəklində, nəsli
kəsilmək təhlükəsi altında olan, çoxmüxtəlif morfobioloji və aqronomik əlamətlərə
malik nadir buğda növləri bu istiqamətdə böyük potensiala malikdir. Ona görə də
tetra- və heksaploid nadir buğda növlərinin gen potensialının, növdaxili
polimorfizminin müxtəlif səviyyələrdə (molekulyar genetik–biogeosenoz) və
metodlarla öyrənilməsinin əsasında ilkin seleksiya materialı, genetik mənbə və
donorların yaradılması perspektivdir [2; 3; 9].