A. G. Ibragimov, Z. R. Madaminova. M. E. Raxmataliyev


Muzokara va muhokama uchun savollar



Yüklə 6,47 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə13/90
tarix04.01.2023
ölçüsü6,47 Mb.
#98165
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   90
Ibragimov A.G. Moliyaviy menejment. pdf

Muzokara va muhokama uchun savollar
1. Moliyaviy menejmentning asosiy maqsadlarini sanab bering.
2. Moliyaviy menejmentning kompleks vazifalar tizimiga 
nimalar kiradi?
3. Korxonalarda moliyaviy menejmentni tashkil etishning 
asosiy farqli jihatlari nimalarda iborat?
4. Iqtisodiy nuqtai nazardan tadbirkorlik faoliyatini yuritish- 
ning yuridik shakllari o ‘rtasidagi asosiy farqlami aytib bering.
5. Bozor munosabatlari sharoitida moliyaviy menejmentning 
asosiy vazifalari nimalardan iborat b o ‘lish kerak deb o ‘ylaysiz?
6. X o‘jalik subyekt;Iarining moliyaviy mexanizmi deganda 
nimani tushunasiz? 
\
7. Korxonalar rivojlanish tsiklining asosiy bosqichlarini sanab 
bering.
8. Biznesni yuritishning tashkiliy-huquqiy shakllari deganda 
nimani tushunasiz?
9. Moliyaviy menejment tizimida moliyaviy tashhis va nazorat 
funksiyalarining mohiyatini tushuntirib bering.


I ll BOB. KORXONALARDA MOLIYAVIY ТА’MINOT
JARAYONINI BOSHQARISH
l-§ . Moliyaviy menejmentning ta’minot tizimi va moliyaviy
mexanizm
Korxonalar, firma va kompaniyalarda moliyaviy menejment 
tizimini tashkil etish va moliyaviy menejmentning asosiy funksiya- 
larini amalga oshirishda. Mukammal ta’minot tizimining mavjudligi 
muhim ahamiyat kasb etadi. Moliyaviy menejmentning ta ’minot 
tizimi quyidagiiarni o‘z ichiga oladi: tashkiliy, huquqiy, uslubiy, 
axboriy, texnikaviy, dasturiy, tahliliy va bashorat (prognoz).
Moliyaviy menejmentda tashkiliy ta’minot tizimi, korxona- 
iarda moliyaviy boshqaruv tizimini tashkil qilish, korxonalar 
xo‘jalik-moliyaviy faoliyatining alohida yo‘nalishlari bo‘yicha 
boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish va qabul qilish hamda ushbu 
qarorlarning ijrosi ta ’minlash bo‘yicha har bir ichki xizmat 
bo‘limlari 
va 
bo'linmalarining 
javobgarlik 
darajalarini 
va 
vakolatlarini belgilashni nazarda tutadi.
Shuni ta ’kidlab o ‘tish kerakki, moliyaviy menejment tizimi 
korxonalar umumiy boshqaruv tizimining asosiy bo‘g ‘ini hisob­
lanadi. Korxonalami boshqarishni umumiy tamoyillarining aksariyat 
qismi moliyaviy menejment tizimiga to ‘g ‘ri keladi, bimda boshqa- 
ruvning quyidagi ikki muhim jihatini inobatga olish zarur: ierarxik 
va funktsional. Xalqaro va milliy amaliyotda ham boshqaruvning 
mana shu ikki turi ornmalashgan.
Korxonalarda boshqaruvni ierarxik holatda tashkil qilinishi, 
ularda boshqaruv tizimini turli pog‘onalarga ajratishni nazarda 
tutadi. Hozirgi kunda korxona, firma va kompaniyalarda boshqaruv 
tizimi ikki yoki uch pog‘onali bo‘lib, bunda asosan birinchi 
pog‘onada korxonalami butun boshqamv faoliyatining apparati, 
keyingi pog‘onalarda esa uning alohida tarkibiy birliklarida 
boshqaruv tizimi tashkil qilinadi.


Korxonalarda boshqaruv tizimini funktsional holatda qurilishi, 
ularda 
boshqaruv 
funksiyalari 
va faoliyat turlari 
bo‘yicha 
bo‘linishiga asoslanadi. Bunda korxonaning alohida yo‘nalishlari va 
faoliyat turlari bo'yicha m as’ul bo'lgan boshqaruv subyektlarining 
bajaradigan funksiyalari, huquq va majburiyatlari taqsimlanadi. 
Xalqaro amaliyotda korxonalar moliyaviy faoliyatining alohida 
yo‘nalishlari bo ‘ у icha javobgarlik markazlari tashkil qilinib, u mar- 
kazlarga tayinlangan rahbarlar o‘zlariga yuklatilgan vazifalardan 
kelib chiqqan holda vakolatlari doirasida javobgarlikni o ‘z zimma- 
lariga oladilar. Ushbu javobgarlik markazlarining asosiy turlari 
quyidagilardan iborat:
1. Xarajatlar markazi. Bu yo ‘nalish bo‘yicha tayinlangan 
m as’ul raxbar yoki mcnejer, korxonalar tomonidan tasdiqlangan 
byudjet dasturidan kelib chiqqan holda m ablag‘larni to 'g 'ri va 
oqilona sarflanishi bo‘yicha javobgarlikni o ‘z zimmasiga oladi; bu 
markaz tarkibiga mahsulotni qayta ishlovchi, ishlab chiqarish va 
boshqa bo iin m alar kiradi.
2. Daromadlar markazi. Bunda ushbu yo ‘nalish yoki bo‘lim 
bo‘yicha m as’ul shaxs, korxonalaming belgilangan miqdorlarda 
yoki kutilayotgan xajmdagi daromadlaming shakllanishi hamda 
kelib tushishi bo ‘yicha kerakli ishlami, masalan, mahsulotlar 
realizatsiyasini amalga oshiradi.
3. Foyda markazi korxonalarda rejalashtirilgan foyda miqdo- 
riga erishishni ta’minlash bo‘yicha m as’ul hisoblanadi.
4. Investitsiyalar markazi. Korxonalarga ajratilgan investitsiya 
resurslaridan samarali foydalanish va ushbu faoliyatdan ijobiy nati- 
jalarga erishish, buning hisobiga m a’lum miqdordagi foydani 
shakllantirish bo^yicha m as’ul hisoblanadi.
Korxonalarda moliyaviy menejment tizimini samarali tashkil 
qilinganligi m a’lum m a’noda ulardagi axborot (informatsion) bazasi 
va ularning qanday turlaridan foydalanishlariga bog‘liqdir. Albatta., 
har qanday ho‘jalik subyektlarining faoliyatini to ‘g ‘ri yo'lga 
qo'yish, ularda samarali boshqaruv tizimini tashkil qilish hamda 
istiqboldagi ustuvor yo‘nalishlarni belgilashda boshqaruv subyekt- 
lari, xususan, moliyaviy menejeming axborot ta ’minot tizimi yoki 
zaruriy m a’lumotlar bilan ta ’minlanganligi va ulardan foydalanish- 
ning samarali tashkil qilinganligi muhim va dolzarb hisoblanadi.
32


Ayniqsa hozirgi kunda mamlakatimiz va jahonda yuz berayotgan 
hodisa va jarayonlarning yuqori sur’atlar bilan o ‘zgarayotganligi va 
takomillashib borayotganligini inobatgan olgan holda ushbu tizim 
korxonalar xo'jalik-moliyaviy faoliyatida kundalik zaruriy ehtiyojga 
aylanib borayotganini ko‘rishimiz mumkin.
Moliyaviy menejmentning axborot ta’minot tizimi, tahlil 
uchun, rejalashtirish va korxona xo‘jalik-moliyaviy faoliyatining 
turli yo‘nalishlari bo‘yicha boshqaruv qarorlarini tayyorlash uchun 
zarur ma'lumotlarni aniqlash va to‘plash jarayonini o ‘z ichiga 
oladi.Korxonalarning xo‘jalik-moliyaviy faoliyatining natijalari 
bilan qiziquvchilar va ulardan foydalanuvchilaming toifasi turlicha 
bo'ladi, chunki buni o ‘ziga yarasha ko‘plab sabablarini sanab o‘tish 
mumkin; masalan, investitsiyalami kiritish maqsadida investorlar, 
soliq va boshqa majburiy to ‘lovlarni doimiy to‘lanishini o ‘rganish 
maqsadida davlat va uning vakolatli organlari, oladigan foydasining 
xajmini aniqlash uchun aksiyadorlar va ta ’sischilar, korxonalar 
majburiyatlari bo‘yicha o ‘z mablag‘larining yetarliligini o ‘rganish 
maqsadida turli moliyaviy muassasalar va boshqalar.
Umuman olganda, korxonalaming moliyaviy ma’lumotlaridan 
foydalanuvchilarni ikki guruhga ajratish mumkin:
— tashqi foydalanuvchilar: kreditorlar, investorlar, soliq 
organlari, auditorlik tashkilotlari va b.
- ichki foydalanuvchilar: boshqaruv kengashi a'zolari, boshqa- 
ruvning barcha toifasidagi menejerlar, korxona egalari va b.
Moliyaviy menejmentda axborot ko‘rsatkichlari tizimining 
shakllanishi har bir korxonalaming tarmoq xususiyatlari, tashkiliy- 
huquqiy shakllari, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish hajmi, 
xo‘jalik faoliyatining diversiflkatsiyalashuv darajasi va boshqa 
shartlariga bog‘liq bo‘ladi.
Umuman olganda moliyaviy menejment axborot bazasining 
ko‘rsatkichlar tizimi alohida guruhlar bo‘yicha turkumlanadi (3.1- 
rasm):
1. 
Davlatning makroiqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlari. Har 
bir korxona o ‘zining istiqboldagi strategik maqsadlarini belgilash va 
ularni amalga oshirish, ularning moliyaviy holatini tahlil qilish 
hamda korxonaning moliyaviy imkoniyatlarini inobatga olgan holda 
kelgusida erishiladigan moliyaviy natijalami bashorat qilishda,
33


bevosita tashqi iqtisodiy-ijtimoiy muhitdagi hoiat va k o ‘rsatkichlar 
asosiy omillardan biri bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu ko‘rsatkichlarga 
quyidagilar kiradi:
- davlat byudjetining daromadlari;
- davlat byudjetining xarajatlari;
- byudjet taqchilligi;
- aholi daromadlarining xajmi;
- banklardagi aholi omonatlari;
- inflyatsiya darajasi;
- Markaziy banknirg qayta moliyalash stavkasi.
2. 
Tarmoqlarning rivojlanishi ko‘rsatkichlari. Bu guruhdagi 
axboriy ko‘rsatkichlar tizimidan korxonalarda operativ-moliyaviy 
faoliyat turlari bo‘yicha boshqaruv qarorlari qabul qilishda foydala- 
niladi. Bozor munosabatlari sharoitida moliyaviy menejerlarning, 
korxonalar moliyaviy-xo‘jalik faoliyatlarini oqilona boshqarishning 
muhim omillaridan biri, ushbu tarmoqda faoliyat yuritayotgan 
raqobatchi korxonalar va kontragentlarining moliyaviy ahvolini keng 
o ‘rganish va ularni tahlil qilish hisoblanadi. Moliyaviy menejer 
tomonidan bu guruhdagi ko‘rsatkichlarni o ‘rganish uchun ommaviy 
axborot vositalarida e’lon qilingan yoki chop etilgan hisobot, reyting 
ma’lumotlar, axborot xizmatlari bozorida taklif qilingan pullik biznes- 
m a’lumotnomalar manba bo‘ladi.
3. 
M oliya bozorining konyunkturasini xarakterlovchi ko‘rsat- 
kichlar. Bu guruhdagi axborot k o ‘rsatkichlar tizimi korxonalaming 
uzoq muddatli moliyaviy investitsiya portfelini tuzish, qisqa 
muddatli kapital qo‘yilm alam i amalga oshirish kabi masalalarga 
doir boshqaruv qarorlarini qabul qilishga yordam beradi.
1
:



Yüklə 6,47 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   90




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə