456
Neft m hsulları il çirkl nmi suların t mizl nm
prosesinin intensivl
dirilm sinin sas istiqam tl ri:
1. Neftli su qarı ı ının, m sam l rinin ölçüsü 2 – 5 mkm
olan menbranlardan keçirm kl ultrafiltrasiyası.
2. Ultras s, s s tezliyi v maye mühitin a a ı tezlikli
vibrasiyası sah sind neft damcılarının böyüdülm si. Bu
üsul birinci pill nin kiçik qabaritli çökdürücül ri üçün çox
perspektiv hesab olunur.
3. M rk zd nqaçma sah sind n istifad olunması.
4. Kiçik neft damcılarının s rb st ozonla oksidl
m si.
Bu üsul il t rkibind 10-15 mq/l qatılı ında neft olan
çirkab sularını tamamil neft m hsullarından t mizl m k
mümkündür.
5. Çirkab suyunun t rkibind olan neftin yandırılmasına
saslanan termiki üsullar.
457
11. Radiasiya üalarının traf mühit ekoloji t hlük si
v onlara qar ı mübariz .
11.1. Radiasiya üalarının t bi ti v t siri haqqında
sas anlayı lar
ıq – yüks k tezlikli v kiçik dal a uzunluqlu
elektromaqnit dal alarıdır. Elektromaqnit dal alarının
spektri üç qrupa bölünür: infraqırmızı üalar (40000-760
mkm v ya 400 – 0,76 nm), görün n spektr (760-400
mkm v ya 0,76 – 0,4 nm), ultrab növ
yi üalar (400 –
180 mkm v ya 0,4-0,18 nm). ıq ikili xüsusiyy t
malikdir: o n inki dal adır, eyni zamanda hiss cikl r
axınıdır (foton). Dal a uzunlu u bu v ya dig r üaların
bioloji toxumalara daxilolma d rinliyini mü yy n edir.
üaların bioloji membranlarla qar ılıqlı t sirinin xarakter
v intensivliyi üalanma porsiyasının enerjisind n -
kvantdan asılıdır. Bu da öz növb sind elektromaqnit
dal alarının tezliyi il düz, dal anın tezliyi il t rs
müt nasibdir. Bel likl , kvantın ölçüsü tezliyin artması v
dal a uzunlu unun azalması il artır. M s: optik
üalardan ultrab növ
yi
üalar
n yüks k bioloji
aktivliy malikdirl r. Infraqırmızı
üalar ( Q) – istilik
üaları adlanır v müalic m qs dil qısa dal alı Q-
üalarından (780-1400 nm) istifad olunur. Onlar
458
orqanizmin toxumalarına 3-4 mm-d n 3-4 sm q d r
d rinliy daxil ola bil r. Toxumalar t r find n udularaq
kvant enerjisi istilik enerjisin çevrilir. Bu zaman
qısamüdd tli spazm fazası ba verir, sonra is aktiv
hiperemiya fazası (damarların geni l nm si) il
v z
olunur. stilik katalozator rolunu oynayaraq toxumalardakı
biokimy vi v oksidl
m prosesl rini sür tl ndirir,
madd l r mübadil si v trofikanı yax ıla dırır, yerli
leykositoz v faqositozun artması v damar keçiriciliyinin
gücl nm si hesabına immun reaksiyaları aktivl
dirir.
Ultrab növ
yi üa n dir? - Ultrab növ
yi üa insan
gözl ri il görün bil n, elektromaqnit dalgalarının ancaq
bir hiss sini t
kil ed n i ıq üasıdır. Ultraqırmızı i ıq
üasından kiçik enerjiy malik olan dal alar infraqırmızı
(istilikli) üalanma adlanır. Ultrab növ
yi üadan çox
enerjiy malik olan dal alara ultrab növ
yi üalanma
deyilir. Bu növ üalanma kimy vi rabit l r v o
cüml d n canlı hüceyr l rin kimy vi rabit l rin t sir
ed bil c k q d r enerjiy malikdir. halinin radiasiya
t hlük sizliyi haqqında Az rbaycan Respublikasinin
qanunu
Azarbaycan Respublikasının Prezidenti
H. liyevin 30 dekabr 1997-ci il
423- Q saylı mri il
t sdiq edilmi dir. Bu Qanun radioaktiv üa m nb l ri
459
sah sind
q zasız f aliyy tin,
halinin radiasiya
t hlük sind n qorunması v sa lamlı ının mühafiz
edilm sinin hüquqi saslarını mü yy n edir.
Radioaktiv madd - k nar (xarici) t sir olmadan atom
nüv sinin çevrilm si n tic sind ionla dırıcı üa buraxan
izotoplar (atomlar);
onla dırıcı
üalanma - radioaktiv çevrilm l r v
nüv parçalanması zamanı traf mühitl qar ılıqlı t sir
n tic sind madd d müxt lif i ar li ionlar yarada bil n
üalar;
Radioaktiv madd l rin aktivliyi - radioaktiv
madd nin nüv parçalanma sür tini xarakteriz ed n,
vahid zamanda ba ver n parçalanmaların sayı; vahidi -
Bekkereldir (Bk), küridir (Ku);
Zivert (zv) - ekvivalent dozanın güc vahidi olub, 1 kq
madd nin 1 saniy d uddu u enerji;
Rentgen - rentgen v qamma üalarının üalanma
doza vahidi olub, normal
raitd 1 sm havada yaratdı ı
elektrik yükünün miqdarı;
Radioaktivliy n zar t - radiasiya t hlük sizliyi,
radioaktiv madd l r v dig r ionla dırıcı üa m nb l rin
aid
sas sanitariya qaydaları v normalarına riay t
olunması;
460
halinin radiasiya t hlük sizliyi (bundan sonra
radiasiya t hlük sizliyi) - indiki v g l c k n sill rin
sa lamlı ının ionla dırıcı üalanmaların z r rli t sirind n
qorunması;
T bii radiasiya fonu - kosmik üalanmaların v t bii
radionuklidl rin torpaqda, suda, havada, biosferin dig r
elementl rind , qida madd l rind , habel insan
orqanizmind t bii yaratdı ı üalanma dozası;
Texnogen d yi dirilmi radiasiya fonu - insan
f aliyy ti n tic sind
t bii radiasiya fonunun
d yi dirilm si;
Yol veril n doza - insan orqanizminin v onun ayrı-
ayrı orqanlarının radio-h ssaslı ını n z r almaqla
üalanmanın g l c kd orqanizmd m nfi n tic l r
tör tm si ehtimalının inkar olunmasını t sdiql y n t qvim
ili rzind ionla dırıcı üalanmanın dozası;
Sanitar-mühafiz zonası - ionla dırıcı
üalanma
m nb yi trafında m nb nin normal istismarı
raitind
halinin effektiv (normal) üalanma normasından yüks k
dozalı razi;
Mü ahid zonası
sanitar-mühafiz zonasının
hüdudları xaricind radiasiya n zar ti aparılan razi;
Dostları ilə paylaş: |