Microsoft Word 5 Türkiye Miyosen Dönem Fosil Gergedangilleri



Yüklə 166,79 Kb.

tarix30.12.2017
ölçüsü166,79 Kb.


GÜLŞAH GÜLER 

  

TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL                



GERGEDANGİLLERİ

*

 

Gülşah GÜLER

**

 

Özet 

Türkiye Miyosen Dönemi fosil memeli faunalarının en zengin bileşenlerinden 

olan gergedangiller üzerinde günümüze kadar çok sayıda bilimsel çalışma gerçek-

leştirilmiştir. Ancak geniş bir zaman aralığa dağılan ve sistematik revizyonları so-

runlu olan kimi faunaların da bilimsel çalışmalar arasında yer aldığı anlaşılmıştır. 

Bu çalışma ile Türkiye coğrafyasında Miyosen Dönem’ine ait 43 adet karasal me-

meli faunada yer alan Gergedangiller (Rhinocerotidae) ailesinin fosilleri üzerinde 

genel bir literatür taramasına gidilmiş ve yayınlamış örneklerin sistematik konumla-

rı yine en güncel yayınların ışığında revize edilmiştir. Tüm bu literatür çalışmaları-

na ilaveten zengin Hominoid fosilleri üreten Bursa-Paşalar Kazısı 1990-2014 yılla-

rına ait Gergedangiller fosil materyalleri arazi ve laboratuvar çalışmalarının  ışı-

ğında ilk defa bu özgün çalışma ile taksonomik açıdan çalışılmıştır.  

Anahtar Kelimeler: Rhinocerotidae, Türkiye, Miyosen, Paşalar faunası.  

Miocene Fossil Rhinocerotidae of Turkey 

Summary 

Numerous scientific studies have been achieved on Rhinocerotidae which is 

one of the richest elements of Miocene mammalian faunas of Turkey. However, it 

was later understood that some faunas which had still problematic systematics on 

this group exists in scientific studies. Within this study, a broad literature study on 

Rhinocerotidae fossils that took part in one of the 43 Miocene localities of Turkey 

were achieved and systematics of published materials were revised in the light of 

latest literatures. Besides whole these literature works, Rhinocerotidae fossil mate-

                                                            

*

 

Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Antropoloji Bölümü, Paleoantropoloji 



Anabilim Dalı

 

**



 

Prof. Dr. Berna ALPAGUT Danışmanlığında hazırlanan “İnsanın Üst Ailesinin Evrimine 



Eşlik Eden Gergedangillerin Anadolu Miyosen Paleoekolojisindeki Yeri”  isimli yüksek 

lisans tezinden üretilmiştir.

 

 



GÜLŞAH GÜLER 

  

60



rials collected during 1990-2014. Bursa-Paşalar were studied taxonomy in this 

study to Paşalar Excavation were described first time in this study. 

Key Words: Rhinocerotidae, Turkey, Miocene, Paşalar fauna. 

Giriş 

Jeolojik oluşumu ve coğrafi konumu bakımından önemli bir yere sahip 

olan Anadolu, Tersiyer Dönemde yaşamış olduğu jeodinamik evrim sonucu 

Avrupa, Asya ve Afrika kıtaları arasında kavşak konumlu bir ülke olma 

özelliği kazanarak memeli hayvanların göç yolları üzerinde yer almış, bunun 

yanı  sıra birçok endemik faunanın evrilmesine olanak sağlayarak büyük 

coğrafi bir bölge olma özelliğini de üstlenmiştir (Kaya ve Saraç, 2007). 

Anadolu’nun çeşitli bölgelerinden çıkarılan fosil örnekler, memeli hayvanla-

rın evrimsel süreçlerini ve buna bağlı olarak nasıl bir paleoekolojik ortamda 

yaşamış olduklarını anlamamızı sağlar.  

Bu doğrultuda öncelikle Anadolu Miyosen Hominoidea lokalitelerinden 

olan Bursa-Paşalar’dan çıkarılan gergedangillere ait fosil materyalleri takso-

nomik olarak betimlenerek sonrasında Türkiye Miyosen gergedangilleri 

üzerinde görülmüş olan tüm paleontolojik literatür faunaların sunduğu bi-

yostratigrafik veriler göz önüne alınarak yeniden gözden geçirilmiş, yayınla-

nan fosil örneklerin varsa taksonomik revizyonları ve faunaların son biyost-

ratigrafik konumları bu çalışmaya eklenmiştir.  

 

Materyal - Metot 



Bursa Paşalar Kazısı Materyali 

Materyal ve metot çalışması olarak Anadolu Miyosen dönem MN 4/5 

lokalitesi olan Paşalar 1990-2014 yıllarına ait Gergedangiller fosil materyal-

leri, daha önceki yıllarda yayınlanmış fosil örneklerle (Fortelius, 1990) bire-

bir deneştirilmiştir.  

Bursa Paşalar Kazısı’ndan 1983–1989 yıllarına ait çıkarılan 223 adet 

Gergedangiller fosil örneği Fortelius (1990) tarafından incelenmiş, 94 adeti-

nin paleontolojik sistematiği “Journal of Human Evolution, Volume 19, 

Number 4/5, Rhinocerotidae from Paşalar, Middle Miocene of Anatolia 

(Turkey)” makalesinde yayınlanmıştır. Materyallerin cinsler arası dağılımla-

rına göre en fazla fosil materyali türü tanımlanamayan gergedangiller oluştu-

rur. Taksonomik olarak cinsi betimlenebilen türler arasında ise en fazla Be-



gertherium tekkayai’ye ait örnekler olmuştur. En az fosil buluntuya rastlanı-

lan tür ise Aceratherium sp. aff. tetradactylum’dur (Şekil 1).  




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

61



Bursa Paşalar kazı arşivinde yer alan, kazının başlangıç tarihi olan 1983 

yılından itibaren, 2014 yılına dek ele geçirilen tüm faunaya ait fosil örnekler 

taranmış ve Excel programı ile veri tabanı oluşturulmuştur. Bu veritabanına 

göre 1983-2014 yılları arası Bursa Paşalar faunasında 459 adet gergedangil-

ler örneğiyle karşılaşılmıştır. Öncelikle 1983 -1989 yılları arasına ait gerge-

dangiller örnekleri Fortelius (1990)’un çalışmasındaki fosil numaralarına 

göre tespit edilmiştir. 1990-2014 yıllarına ait 236 adet örnekten ise 116 adedi 

Fortelius (1990)’un fosil örnekleri ile deneştirilerek betimlenmiştir. Çalış-

maya gergedangillerin vücut iskeletine ait fosilleri dâhil edilmemiştir. 

İncelenen Gergedangiller fosillerinde kesici buluntusuna rastlanılma-

mıştır. Taksonomik olarak betimlenebilen türler arasında ise en fazla Be-

gertherium tekkayai ve Aceratherium sp. aff. tetradactylum olduğu görülür. 

En az karşılaşılan tür ise Brachypotherium brachypus’tur (Şekil 1). 

 

Şekil 1. Bursa Paşalar 1983-1990 / 1990-2014 yılları arası gergedangiller tür dağılımı 

1990-2014 yılları arası tanımlanan fosil materyallerin dağılımına baktı-

ğımızda; tarafımdan betimlenen Begertherium tekkayai’ye ait 98 adet fosil 

materyal; Brachypotherium brachypus’a ait 3 adet fosil materyal; Acerathe-



rium sp. aff. tetradactylum’a ait 15 adet fosil materyal mevcuttur (Tablo 1; 

Resim 1,2,3,4). 

Bursa Paşalar 1990-2014  

Bursa Paşalar 1983-1989  




GÜLŞAH GÜLER 

  

62



Tablo 1. 

Bursa Paşalar Kazısı (1990-2014) gergedangiller familyası izole dişler ve 

çeneler sayısal dökümü

 

 



Begertherium          

(Beliajevina) tekkayai 

Brachypotherium 

brachypus 

Aceratherium sp. 

aff. tetradactylum 

Mandibular 

dp

1

 15 



dp



2

 19 


dp



3

 10 


dp



4

 12 


p



1

 - 


p



2

 - 


p



3

 2 


p



4

 2 


m



1

 3 


m



2

 3 


m



3

 - 


Mandibula 8 



-  - 

Maxillar 

dP

1

 - 



dP



2

 5 


dP



3

 10 


dP



4

 3 


P



1

 - 


P



2

 - 


P



3

 - 


P



4

 - 


M



1

 3 


M



2

 - 


M



3

 1 


Maxilla  





Türlere Göre Toplam 

98 


15 


Genel Toplam 

116 

 

 

 

 



 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

63



 

 

 



 

 

 



 

 

Resim 1 Bursa-Paşalar, Begertherium tekkayai sol dP

 

Resim 2. Bursa-Paşalar, Brachypotherium brachypus sol P



4

Resim 3. Bursa-Paşalar, Aceratherium sp. aff. tetradactylum sol P

1

 


GÜLŞAH GÜLER 

  

64



       Resim 4. Bursa-Paşalar, Begertherium tekkayai sağ mandibula parçası P

3

-M



3

 

 




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

65



Literatür Çalışması  

İncelenen fosil materyalin yanı  sıra gergedangiller buluntusu bulunan 

Anadolu Miyosen faunaları literatürden taranmıştır ve 43 adet lokalitede, 29 

farklı gergedangiller türü saptanmıştır (Şekil 3). Bu lokalitelerin yaşları MN 

4 zonu ile MN 13 zonları arasındadır (Şekil 2) ve aşağıda biyokronolojik 

sırada özetlenecektir: 



Erken Miyosen 

Anadolu’da bilinen en yaşlı Miyosen gergedangiller fosillerinin çoğun-

luğu Alt Miyosen yaşlı linyit ocaklarından çıkmıştır. Bunlar sırasıyla Orta 

Anadolu’dan Konya-Harami (MN1) ile Batı Anadolu’dan İzmir-Tire (MN4) 

ile Muğla-Ören-Hüssamlar (MN4-5) lokaliteleridir (Resim 5.). Bunlar için-

den Tire faunası paleontolojik açıdan Kaya (1987) tarafından çalışılmış ve 

bulgu Aceratherium sp. olarak tanımlamıştır. Muğla-Ören-Hüssamlar bulgu-

su ise Anadolu’daki ilk bulgu olan Prosantorhinus sp. olarak tanımlanmıştır 

(Kayseri ve diğ. 2014). Tüm bu adı geçen lokalitelere ait bulgular Ege Üni-

versitesi Tabiat Tarihi Müze’si envanterine kayıtlıdır. 

 

Şekil 2. MN zonlarına göre Anadolu Miyosen Dönem gergedangiller lokaliteleri 

 



GÜLŞAH GÜLER 

  

66



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Ş

ekil 

3.

 Anadolu 

Miyosen

 Lokalitelerindeki 

(MN 



– 

13)

 gergedangiller 

tür 

da

ğı



m

ı

 

0

2



4

6

8



10

12

İzmir



 Tire

Muğla-Öre

n-Hüssa

mlar


Burs

a-Paşalar

İzmir

-Mordoğan



Çandır

Ankara-Tüney

Muğla-Kultak

Muğla-Ye


ni Eskihi

sar


Çatakbağyaka

Afyon-Susuz-Yaylac

ılar

Ankara-Gölba



şı-Z

ırv


a

Ankara -Sinap

Uşak-E

şme


-Akçaköy

Muğla-Ul


Kocaeli-Gebze

Afyon-Selç

ik

Kayseri-Dadasun



Nevşeh

ir-Kapado

kya

Çanakkale-Bayraktepe



Çanakkale-Sığ

ınde


re

Tekird


ağ-Çorlu-

Yu

laf



Ankara-Baş

bere

ket


Konya-Hatunsara

y/Sekisırt

ı

Konya-Kayadibi



Yozgat-Yiğit

ler


 Köy

Afyon-Gark

ın

Muğla-Özl



üce

Kütahya-Bayat

Uşak-E

şme


-Balçıkl

ıde


re

Afyon-K


ın

ık

Eski Bay



ırk

öy

Evcilera



ğıll

arı


Kütahya-Harman

cık


Nevşeh

ir-Taşk


ınpa

şa

Çanakkale-Gülp



ınar

Çankır


ı-Çorakyerler

Denizli-Sazak

Çankır

ı-Akka


şda

ğ

Denizli -Mahmutgaz



i

Muğla-


Şer

efköy


İzmir-Ese

ndere


Aydın-Am

asya


St

epha


norhin

us p


ik

ermien


sis

Prosanto


rh

inus sp


.

Lartetot


herium san

saniense


Hoploa

ceratherium tet

radactylum

Hispanotherium

 grimmi

Hispan


otheriu

m

 alpan



i n. 

Sp

Dih



oplus sc

hleiermach

eri

Dih


oplus p

ikermie


nsis

Dic


eros pa

chy


gnath

us

Diceros neumayri



Chi

lotheri


um sp

.

Chi



lotheri

um sc


hlos

seri


Chi

lotheri


um samiu

m

Chi



lotheri

um p


er

siae


Chi

lotheri


um kowalewski

Chi


lotheri

um kiliasi

Chi

lotheri


um in

termedi


u

m

Chi



lotheri

um  hab


ereri

Chi


lotheri

um b


lanford

i

B



rach

yp

o



th

eriu


m brac

hy

pu



s

Beliajevina s

p

.

Begertheri



um tekkayai

B

egertheri



um (

B

eli



ajev

ina)


 g

rimm


i

Acerorhinus zernowi

Acerorhinus sp.

Aceratherium sp. 

aff. t

etradactylum



Aceratherium sp.

Aceratherium incisivum

Aceratherium (Mesacerathe

rium) af


f. simo

rrense


n:2

9

 



n:4

3

 




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

67



 

Resim 5. Konya-Ilgın-Harami lokalitesinden genel görünüm

 

Orta Miyosen 

Anadolu’da bilinen diğer bir önemli lokalite Erken-Orta Miyosen (Or-

leaniyen, MN5) yaşlı Bursa Paşalar lokalitesidir. Paşalar lokalitesi Anadolu 

Miyosen Dönem Hominoidea buluntu veren en zengin fosil yatağı olması ile 

diğer tüm lokalitelerden farklılaşır (Alpagut, 1990; Kelley ve ark., 2008; 

Kelley, 1990). Lokalitede günümüze kadar üç adet gergedangiller türü ile 

karşılaşılır. Bu türler; Begertherium tekkayai, Brachypotherium brachypus 

ve Aceratherium sp. aff. tetradactylum’dur (Fortelius, 1990: 489).  

Paşalar lokalitesini MN5/6 zonu ile İzmir il sınırları içerisindeki Mor-

doğan lokalitesi takip eder (Resim 6). Kaya ve arkadaşları (2003) Mordoğan 

gergedan türünü Beliajevina  sp.  olarak tanımlamıştır. Bu lokalitede diğer 

fosiller henüz yayınlanmamış olup tüm bulgular EUNHM (İzmir) Mü-

ze’sinde korunmaktadır. 



GÜLŞAH GÜLER 

  

68



 

Resim 6. İzmir-Mordoğan-Ayıbalığı Mevkii’nde bulunan Mordoğan                          

lokalitesinden genel görünüm

 

Çandır lokalitesi MN6 zonuna karşılık gelen ve Hominoid buluntu ve-

ren bir lokalitedir (Tekkaya, 1974). Ankara sınırları içerisinde bulunan bu 

lokalitede  Beliajevina grimmi, Aceratherium sp., Brachypotherium cf. 



brachypus  ve  Lartetotherium sansaniense olmak üzere dört adet gergedan-

giller türü bulunur (Geraads ve Saraç, 2003: 217).  

Tüney lokalitesi MN6 zonu ile sınırlandırılır ve Ankara ili sınırları içe-

risindedir. Tüney’in gergedangiller türünün morfolojik tanımına bakıldığında 



Brachypotherium brachypus olmak üzere tek bir türle temsil edildiği görülür 

(Sickenberg ve diğ. 1975). Bu lokaliteye ait fosil bulgular BSP (Münih-

Almanya) Müze’sinde bulunmaktadır. 

 

Muğla ili sınırlarında bulunan MN 6 zonuna karşılık gelen Kultak loka-



litesinin gergedangiller morfolojik tür tanımlaması  Brachypotherium 

brachypus olarak tanımlanmıştır (Kaya ve diğerleri, 2007) (Resim 7,8). 

Mordoğan gibi bu lokaliteye ait tüm bulgular EUNHM (İzmir) Müze’sinde 

korunmaktadır. 



TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

69



 

Resim 7. Muğla-Ören-Kultak Fosil lokalitesinden genel görünüm

 

 

Resim 7. Muğla-Kultak, Brachypotherium brachypus, sağ M



1

-M

2

 (EUNHM)

 

MN7/8 zonu ile yaşlandırılan lokaliteler sırasıyla Muğla-Yeni Eskihisar 

ve Çatakbağyaka, Afyon-Susuz-Yaylacılar ve Ankara-Gölbaşı-Zırva lokali-

teleridir. Tüm bu lokalitelere ait fosil bulgular MTA (Ankara) , EÜNHM 

(İzmir) ve BSP (Münih-Almanya) Müzelerinde korunmaktadır.  



GÜLŞAH GÜLER 

  

70



Muğla-Yeni Eskihisar gergedangillerinin morfolojik tür tanımlamaları-

na bakıldığında  Aceratherium  aff.  tetradactylum  ve  Hispanotherium alpani 

n. sp.  türlerinin bulunduğu görülür (Saraç, 1977; Sickenberg ve diğ. 1975; 

Heissig, 1976) (Resim 9,10). 

 

Resim 8. “Yatağan-Milas Karayolu” üzerinde yer alan “Muğla-Yeni                         

Eskihisar” Fosil Lokalitesi 

 

Resim 9. Muğla-Yeni Eskihisar, Hispanotherium alpani, sağ P



4

 (MTA) 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

71



Afyon-Susuz-Yaylacılar faunasında ise Hispanotherium grimmi ve Ace-

ratherium (Mesaceratherium) simorrense olmak üzere iki tür tanımlanmıştır 

(Sickenberg ve diğ. 1975; Heissig, 1976) (Resim 11,12). 

 

Resim 10. Afyon-Susuz-Yaylacılar fosil lokalitesinden genel görünüm 

 

Resim 11. Afyon-Susuz-Yaylacılar, Hispanotherium grimmi 



 sağ astragalus (BSP) 

 



GÜLŞAH GÜLER 

  

72



Ankara-Gölbaşı-Zırva lokalitesi Alman-Türk Linyit Araştırma Ekibi ta-

rafından bulunmuş diğer bir fauna olup diğer yaşıt faunalarına benzer tak-

sonlardan  Hispanotherium grimmi ve Aceratherium  sp.’yi barındırır (Sic-

kenberg ve diğ. 1975; Heissig, 1976).

 

MN7/8 zonu ile yaşlandırılan Anadolu’daki son lokalite Muğla ili sınır-



ları içerisindeki Çatakbağyaka lokalitesi de, Yaylacılar ile aynı gergedan 

faunasına sahip olmasına karşın,  Brachypotherium brachypus içermesi ba-

kımından Afyon yöresi faunalarından farklılaşır (Sickenberg ve diğ. 1975; 

Heissig, 1976) (Resim 13). 

 

Resim 12.  Muğla-Yerkesik-Çatakbağyaka köyü girişindeki tepelerde yer alan 

Fosil lokalitesinden genel görünüm

 

Geç Miyosen 

Geç Miyosen’in başında Valesiyen yaşlı fosil memeli lokaliteleri Orta 

Miyosen lokalitelerine oranla sayıca çok daha fazladır ve daha çok sayıda 

gergedan taksonu içermektedir. Bu döneme ait en önemli lokaliteler sırasıyla 

aşağıda özetlenmiştir: 

MN 9 zonu ile yaşlandırılan Sinap lokalitesi, Ankara ili Kazan ilçesi sı-

nırları içerisinde bulunur. Anadolu’da bulunan Hominoidea buluntusu veren 

lokalitelerdendir (Ozansoy, 1970; Alpagut ve ark., 1996) ve faunada on adet 




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

73



gergedan türü tanımlanmıştır. Alt Sinap Formasyonu’nda Brachypotherium 

brachypus, Hoploaceratherium tetradactylum, Hispanotherium grimmi; Orta 

Sinap Formasyonu’nda Acerorhinus zernowi, Acerorhinus sp. nov., Chilot-



herium kiliasi, Chilotherium cf.  habereri, Chilotherium sp. (ilkel), Stepha-

norhinus pikermiensis, Diceros neumayri’nin olduğu saptanmıştır (Fortelius 

ve arkadaşları, 2003; 284). 

MN9 zonuna karşılık gelen bir diğer lokalite Uşak ili sınırlarında bulu-

nan Eşme-Akçaköy lokalitesidir. İ.Yalçınlar tarafından 1940’ların başında 

bulunan Akçaköy faunası gergedanları  sırasıyla  Aceratherium  sp., Diceros 

pachygnathus, Chilotherium intermedium, Acerorhinus zernowi, Diceros 

neumayri olmak üzere beş türle temsil edilir (Sickenberg ve diğ. 1975; Heis-

sig, 1976). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara) , EÜNHM (İzmir) ve 

BSP (Münih-Almanya) Müzelerinde korunmaktadır (Resim 14). 

 

Resim 13. Uşak-Eşme-Akçaköy lokalitesinin de yer aldığı Gölsel İstifin Genel 



Görünümü

 

Ulaş lokalitesi Muğla ili sınırlarında bulunur ve MN 9/10 zonu faunala-

rındandır. Ulaş faunası gergedangilinin morfolojik tür tanımına bakıldığında 

Chilotherium samium olmak üzere tek bir türle temsil edildiği görülür (Sic-

kenberg ve diğ. 1975). 




GÜLŞAH GÜLER 

  

74



Gebze lokalitesi Kocaeli ili sınırları içerisinde bulunan, MN 9/10 zonu-

na karşılık gelen faunalardandır (Ozansoy, 1955: 11). Gebze faunası gerge-

danları Chilotherium blanfordi olarak tek bir türle temsil edilse de bu bulgu-

nun revizyona ihtiyaç duyduğu düşünülmektedir (Kaya ve Mayda, 2011). 

Lokaliteye ait fosil bulguların nerede bulunduğu bilinmemektedir. 

Selçik lokalitesi Afyon ili sınırlarında bulunur ve MN 9/10 zonu fauna-

larındandır. Selçik faunasında gergedanlar Chilotherium habereri olmak 

üzere tek bir türle temsil edilir (Sickenberg ve diğ. 1975). Bazı araştırmacılar 

ise bu lokalitenin daha genç olduğunu düşünmektedir (Kaya ve Mayda, 

2011). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara) ve BSP (Münih-

Almanya) Müzelerinde korunmaktadır. 

Dadasun lokalitesi, MN 10 zonuna karşılık gelir ve Kayseri ili sınırları 

içerisindedir. Dadasun faunası gergedangilinin morfolojik tür tanımına ba-

kıldığında Diceros neumayri olarak tek bir türle temsil edildiği görülür (Sic-

kenberg ve diğ. 1975: 69). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara) ve 

BSP (Münih-Almanya) Müzelerinde korunmaktadır. 

Kapadokya lokalitesi MN 10 zonu Anadolu fosil memeli faunaların-

dandır. Nevşehir ili sınırları içerisinde bulunur. Kapadokya faunası gerge-

dangilinin morfolojik tür tanımına bakıldığında  Diceros neumayri olmak 

üzere tek bir türle temsil edildiği görülür (Antoine ve diğ., 2012). Yukarıda 

saydığımız MN10 lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara) Müzesinde 

korunmaktadır. 

Çanakkale sınırları içerisindeki Bayraktepe faunası diğer MN10 lokali-

telerine oranla en zengin fauna topluluğuna sahip olması ile ayrılır. Bayrak-

tepe gergedangillerinin morfolojik tür tanımlamalarına bakıldığında Begert-

herium grimmi, Aceratherium aff. simorrense ve Aceratherium sp. türleriyle 

karşılaşılır (Kaya, 1992: 146) (Resim 15). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA 

(Ankara) ve EÜNHM (İzmir) Müzelerinde korunmaktadır. 

 

 



 

 

 




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

75



 

 

Resim 14. Çanakkale-Bayraktepe lokalitesinin yer aldığı kum ocağının                     



genel görünümü

 

MN 10 zonu ile sınırlandırılan Sığındere lokalitesi ise Çanakkale-

Eceabat sınırları içerisindedir. Lokalitede bulunan gergedangillerin morfolo-

jik tür tanımları incelendiğinde;  Chilotherium habereri ve Dihoplus piker-



miensis’in olduğu saptanmıştır (Kaya, 1989: 80) (Resim 16). Lokaliteye ait 

fosil bulgular MTA (Ankara) ve EÜNHM (İzmir) Müzelerinde korunmakta-

dır. 

 

Resim 15. Çanakkale-Eceabat-Sığındere Lokalitesinin genel görünümü



 


GÜLŞAH GÜLER 

  

76



MN 10 zonuna karşılık gelen Anadolu’daki son lokalite Tekirdağ-

Çorlu-Yulaflı lokalitesidir. Yulaflı köyü yakınlarında yer alan kum ocakla-

rında yer alan lokalite zengin bir faunaya sahiptir. Faunanın gergedangiller 

fosilleri üzerinde yürütülen paleontolojik çalışmalar sırasıyla  Aceratherium 



incisivumAcerorhinus zernowi ve Dihoplus schleiermacheri türlerini tanım-

lamıştır (Geraads, Kaya ve Mayda, 2005: 531; Kaya ve Heissig, 2001) (Re-

sim 17,18,19). Lokaliteye ait fosil bulgular EÜNHM (İzmir) Müzesinde 

korunmaktadır. 

 

 

 



Resim 16. Yulaflı Lokalitesinin de yer aldığı “Çorlu-Yulaflı Köyü Kum                        

Ocağı’ndan genel görünüm 

 

Resim 17. Tekirdağ-Çorlu-Yulaflı, Aceratherium incisivum, sol maxilla DP



2

– 

DP

4

 (EUNHM)

 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

77



 

Resim 18. Tekirdağ-Çorlu-Yulaflı, Dihoplus schleiermacheri, sol maxilla                   

M

2

-M

3

 (EÜNHM)

 

Ankara sınırları içerisinde bulunan Başbereket lokalitesinin yaşı Sic-

kenberg ve arkadaşlarına (1975) göre MN 9/10, Saraç (1994, 2003)’a göre 

ise MN 11 zonunu (Erken Turoliyen) işaret etmektedir. Başbereket faunası-

nın gergedanları Diceros neumayri ve Chilotherium habereri olmak üzere iki 

türle temsil edilir (Sickenberg ve diğ. 1975). Lokaliteye ait fosil bulgular 

MTA (Ankara) Müzesinde korunmaktadır. 

Hatunsaray/Sekisırtı lokalitesi Konya ili sınırları içerisinde bulunan, 

MN 10/11 zonuyla yaşlandırılan faunalardandır. Hatunsaray/Sekisırtı faunası 

gergedangillerinin morfolojik tür tanımına bakıldığında Diceros neumayri ve 



Chilotherium sp. olmak üzere iki türle temsil edildiği görülür (Sickenberg ve 

diğ. 1975). 

Konya ili sınırlarında bulunan diğer bir zengin MN 10/11 lokalite ise 

Kayadibi’dir. Faunasında  Chilotherium samium, Acerorhinus zernowi ve 



Diceros neumayri olmak üzere üç tür tanımlanmıştır (Sickenberg ve diğ. 

1975; Heissig, 1976) (Resim 20, 21). Konya yöresi lokalitelerine ait fosil 

bulgular MTA (Ankara), EÜNHM (İzmir) ve BSP (Münih-Almanya) Müze-

lerinde korunmaktadır. 




GÜLŞAH GÜLER 

  

78



 

Resim 19. Konya-Kayadibi, Diceros neumayri, sağ maxilla (BSP)

 

 

Resim 20. Konya-Kayadibi, Acerorhinus zernowi, kafatası (BSP)



 

Yiğitler Köy lokalitesi MN 11 zonu faunalarındandır ve Yozgat ili sınır-

ları içerisinde bulunur. Faunada bulunan gergedangilinin morfolojik tür ta-

nımının  Diceros neumayri olmak üzere tek bir türle temsil edildiği görü-

lür(Sickenberg ve diğ. 1975: 98). Lokaliteye ait fosil bulgular BSP (Münih-

Almanya) Müze’sinde korunmaktadır. 

Garkın lokalitesi MN 11 zonu faunalarındandır ve Afyon ili sınırları 

içerisinde bulunur. Garkın faunasının gergedangillerinin morfolojik tür ta-

nımına bakıldığında  Chilotherium kowalewski, Chilotherium habereri ve 

Diceros neumayri olmak üzere üç türle temsil edildiği görülür (Sickenberg 

ve diğ. 1975: 98). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara), EÜNHM 

(İzmir) ve BSP (Münih-Almanya) Müzelerinde korunmaktadır (Resim 22, 

23). 



TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

79



 

Resim 21. Afyon-Sandıklı-Garkın, Konya-Kayadibi, Chilotherium kowalewski

kafatası (BSP) (solda) ve Afyon-Sandıklı-Garkın, Diceros neumayri sol DP

4

 

(EÜNHM) (sağda)

 


GÜLŞAH GÜLER 

  

80



 

Resim 22. Garkın köyü dere yatağında gözlenen ve Garkın faunasını da barın-

dıran Akarsu çökelleri

 

Özlüce lokalitesi MN 11 zonuna denk gelen bir faunadır ve Muğla ili 

sınırları içerisinde bulunur. Özlüce faunası gergedangillerinin morfolojik tür 

tanımlamalarına bakıldığında Diceros neumayriChilotherium cf. kiliasi ve 



Chilotherium nov. sp olmak üzere üç türle temsil edildiği görülür (Alpagut, 

Kaya, Mayda ve diğ., 2014). Lokaliteye ait fosil bulgular Muğla Arkeoloji 

Müzesinde korunmaktadır (Resim 24, 25).  

 

Resim 23. Muğla Özlüce Kazı alanının genel görünümü 




TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

81



 

Resim 24. Muğla-Özlüce Chilotherium kiliasi mandibula örneği 

Bayat lokalitesi MN 11 zonu faunalarındandır ve Kütahya ili sınırları 

içerisinde bulunur. Bayat faunası gergedangillerinin morfolojik tür tanımla-

maları  Chilotherium kowalevskii ve  Diceros neumayri olarak belirtilmiştir 

(Kaya ve Mayda, 2009) Lokaliteye ait fosil bulgular EUNHM (İzmir) ve 

Kütahya Arkeoloji Müze’lerinde korunmaktadır. 

MN11/12 zonuna karşılık gelen bir başka Anadolu fosil memeli faunası 

ise Uşak-Eşme-Balçıklıdere faunasıdır.  İ. Yalçınlar tarafından 1940’larda  

bulunan Balçıklıdere faunası gergedangillerinin morfolojik tür tanımına ba-

kıldığında Chilotherium sp., Diceros pachygnathus, Dicerorhinus cf. schle-



iermacheri, Aceratherium sp. olmak üzere dört türle temsil edildiği görülür 

(Sickenberg ve diğ. 1975). Ancak Geraads (1994)’in yaptığı son yeniden 

gözden geçirme ile faunanın son şekli Diceros neumayriChilotherium per-

siae, Dihoplus pikermiensis olarak değişmiştir. Lokaliteye ait fosil bulgular 

MTA (Ankara) ve EUNHM (İzmir) Müzesinde korunmaktadır. 

Kınık lokalitesi bir başka MN 11/12 zonu faunasıdır ve Afyon ili sınır-

ları içerisinde bulunur. Kınık faunası gergedangillerinin morfolojik tanımına 




GÜLŞAH GÜLER 

  

82



bakıldığında  Chilotherium schlosseri ve  Diceros neumayri olmak üzere iki 

türle temsil edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975: 98). Lokaliteye ait 

fosil bulgular MTA (Ankara) , EÜNHM (İzmir) ve BSP (Münih-Almanya) 

Müzelerinde korunmaktadır 

Eski Bayırköy lokalitesi MN 11 zonu faunasıdır ve Muğla ili sınırları 

içerisinde bulunur. Eski Bayırköy faunası gergedangillerinin morfolojik 

tanımına bakıldığında  Chilotherium schlosseri ve  Diceros neumayri olmak 

üzere iki türle temsil edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975: 72). Lokali-

teye ait fosil bulgular MTA (Ankara), EÜNHM (İzmir) ve Muğla Arkeoloji 

Müzelerinde korunmaktadır. 

Evcillerağılları lokalitesi MN 11 zonu faunasıdır ve Ankara ili sınırları 

içerisinde bulunur. Evcillerağılları faunası gergedangilinin morfolojik tür 

tanımına bakıldığında  Aceratherium sp. olarak tek bir türle temsil edildiği 

görülür (Sickenberg ve diğ. 1975: 72). 

Harmancık lokalitesi MN 11 zonu faunasıdır ve Kütahya ili sınırları içe-

risinde bulunur. Harmancık faunası gergedangillerinin morfolojik tür tanı-

mına bakıldığında Diceros neumayri ve Chilotherium schlosseri olmak üzere 

iki türle temsil edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975: 74). 

Taşkınpaşa lokalitesi MN 11 zonu faunasıdır ve Nevşehir ili sınırları 

içerisinde bulunur. Taşkınpaşa faunası gergedangilinin morfolojik tür tanı-

mına bakıldığında Chilotherium sp. olarak tek bir türle temsil edildiği görü-

lür(Sickenberg ve diğ. 1975: 94). Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Anka-

ra),BSP (Münih-Almanya) ve Nevşehir Arkeoloji Müzelerinde korunmakta-

dır. 


MN 11 zonuyla yaşlandırılan lokalitelerden Gülpınar lokalitesi Çanak-

kale ili sınırları içerisindedir. Gülpınar faunası gergedangilinin morfolojik 

tür tanımına bakıldığında Diceros neumayri olmak üzere tek bir türle temsil 

edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975) Resim 26, 27, 28). Lokaliteye ait 

fosil bulgular MTA (Ankara),BSP (Münih-Almanya) ve EUNHM (İzmir) 

Müzelerinde korunmaktadır.

 



TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

83



 

Resim 25. 1980 yılına ait Çanakkale-Ayvacık-Gülpınar Lokalitesinin genel 

görünümü

 

 

Resim 26. Çanakkale-Ayvacık-Gülpınar, Diceros neumayri, sol maxilla                  



DP

2

 – DP

4

 (EUNHM)

 


GÜLŞAH GÜLER 

  

84



 

Resim 27. Çanakkale-Ayvacık-Gülpınar, Chilotherium kowalevskii,                       

mandibula (BSP)

 

Çankırı ili sınırlarında bulunan ve Hominoid buluntusu veren Çorakyer-

ler lokalitesi MN 11 zonu ile yaşlandırılır (Sevim ve ark.,2001; 2007). Bu 

lokalitenin gergedangiller türleri ise Pehlevan tarafından (2006) Diceros 



neumayri, Chilotherium kowalevskii ve Acerorhinus  sp. olmak üzere 3 tür 

olarak tanımlanmıştır. Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara), BSP 

(Münih-Almanya) ve Çankırı Arkeoloji Müzelerinde korunmaktadır.

 

Sazak lokalitesi MN 12 zonu faunasıdır ve Denizli ili sınırları içerisinde 



bulunur. Sazak gergedanı Diceros neumayri olarak tek bir türle temsil edilir 

(Kaya, 1993). Lokaliteye ait fosil bulgular EUNHM (İzmir) Müze’sinde 

korunmaktadır. 

Akkaşdağ lokalitesi MN 12 zonu faunasıdır ve Çankırı ili sınırları içeri-

sinde bulunur. Akkaşdağ gergedangillerinin morfolojik türleri Antoinne ve 

Saraç (2005) tarafından  Diceros neumayri, Stephanorhinus pikermiensis, 



Chilotherium  sp. ve Acerorhinus  sp.  olmak üzere dört tip olarak tanımlan-

mıştır. Lokaliteye ait fosil bulgular MTA (Ankara) ve EUNHM (İzmir) Mü-

ze’sinde korunmaktadır. 

Mahmutgazi lokalitesi MN 12 zonu faunasıdır ve Denizli ili sınırları 

içerisinde bulunur. Mahmutgazi faunasının gergedangillerinin morfolojik tür 

tanımına bakıldığında  Diceros neumayri ve Chilotherium schlosseri olmak 

üzere iki tiple temsil edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975: 86). Fosil 

bulgular MTA (Ankara), EÜNHM (İzmir) ve BSP (Münih-Almanya) Müze-

lerinde korunmaktadır (Resim 29). 



TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

85



 

Resim 28. Denizli-Çal-Mahmutgazi lokalitesin yer aldığı Alüvyal-Gölsel                    

çökellerin genel görünümü

 

Şerefköy lokalitesi MN 12 zonu faunasıdır ve Muğla ili sınırları içeri-

sinde bulunur. Şerefköy faunasının gergedangilinin morfolojik tür tanımına 

bakıldığında Diceros neumayri olmak üzere tek bir türle temsil edildiği gö-

rülür (Kaya ve diğ. 2011). Fosil bulgular MTA (Ankara) ve EÜNHM (İzmir) 

Müzelerinde korunmaktadır (Resim 30). 

 

Resim 29. Muğla-Yatağan-Şerefköy lokalitesinin yer aldığı alüvyal                      

çökellerin genel görünümü

 



GÜLŞAH GÜLER 

  

86



Esendere lokalitesi MN 12/13 zonu faunasıdır ve İzmir ili sınırları içeri-

sinde bulunur. Esendere faunasının gergedangilinin morfolojik tür tanımına 

bakıldığında Diceros neumayri olmak üzere tek bir türle temsil edildiği gö-

rülür (Kaya ve diğ. 2011: 339). 

Amasya lokalitesi Anadolu’da Miyosen Dönem sınırının en üstündeki 

MN 13 zonu ile yaşlandırılan bir faunadır. Aydın ili sınırları içerisinde bulu-

nur. Amasya faunası gergedangillerinin morfolojik tür tanımına bakıldığında 

Chilotherium schlosseri ve  Diceros neumayri olmak üzere iki türle temsil 

edildiği görülür (Sickenberg ve diğ. 1975). 



Sonuç 

Yüksek Lisans tezinden üretilen bu çalışma ile ilk defa Türkiye Miyo-

sen Fosil Gergedangillerine ait literatür çalışması derlenmiş ve ilgili faunala-

rın son revizyonları arazi ve bulguların fotoları  eşliğinde özetlenmiştir. 

NOW (Neogene Database) çalışmasına göre Türkiye’de 90’ın üzerindeki 

gergedan fosil içeren fauna kaydına karşın, bu çalışmada bilimsel açıdan 

çalışılmış ve koleksiyonları mevcut Doğa Tarihi ve/veya Arkeoloji Müzele-

rinde korunan faunalar üzerine bir çalışma yürütülmesine gidilmiştir (Şekil 

4). Anadolu’da bulunan gergedangillerin MN zonlarına göre dağılımları 

belirlenmiştir (Şekil 5). 

Çalışma sonucunda Geç Miyosen bulgularının sayıca ve tür zenginliği 

bakımından ilk sırayı aldığı anlaşılmıştır. Bunun dışında Anadolu’da gerge-

dan faunası dikkate alındığında Erken Miyosen’den başlayarak Orta Miyo-

sen’in sonlarına kadar dereceli olarak artan bir fauna ve lokalite zenginliği 

de dikkati çeken diğer bir husus olmuştur. 

 

 



 

 

 

 

 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

87



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şekil 

4.

 NOW

 (2015) 



göre 

Tür

kiye’de 

fosil 

gergedangilleri 

bar

ınd

ır

an 

lokalitel

erinin 

yer

 bulduru 

haritas

ı


GÜLŞAH GÜLER 

  

88



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Ş



ekil 5

. Anadolu’da bulunan gergedangillerin MN zonlar

ına 

göre 

da

ğı



mlar

ı

 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

89



Teşekkür 

Yüksek Lisans Tezimde Paşalar Kazısı Gergedangiller fosil materyalle-

rini çalışmama olanak sağlayan Paşalar Kazısı Kazı Başkanı Prof. Dr. Berna 

ALPAGUT’a ve sözlü görüşmelerde bana verdiği bilgilerden ve yardımla-

rından dolayı Prof. Dr. Tanju Kaya ve Yrd. Doç. Dr. Serdar MAYDA’ya 

teşekkürlerimi sunarım. 



KAYNAKÇA 

Alpagut, B., Kaya, T., Mayda, S., Halaçlar, K. ve Kesici, S. D. (2014), "Yeni Bulgu-



lar  

Işığında Muğla- Özlüce Memeli Fosil Yatağı" 67. Jeoloji Kurulta-

yı, Sözlü Bildiri, Ankara.  

Alpagut, B.,Andrews, P., Fortelius, M., Kappelman, J., Temizsoy, İ., Çelebi, H. ve 

Lindsay, W. (1996) "A new specimen of Ankarapithecus meteai from the Sinap 



Formation of central Anatolia", Nature 382, 349 - 351 (25 July 1996); 

doi:10.1038/382349a0. 

Alpagut, B.,Andrews, P. ve Lawrence, M. (1990) “New  Hominoid Specimens From 

The Middle Miocene Site At Paşalar, Turkey”, Journal Of Human Evolution

Volume 9,   Number 5/4, Sf 397-422. London. 

Antoine, P. O. ve diğ. (2012)  “A Rhinocerotid Skull Cooked-To-Death In A 9.2Ma-

Old Ignimbrite Flow Of Turkey, Kapadokya”, PLoS ONE 7(11): e49997. 

doi:10.1371/journal.pone.0049997. 

Antoine, P. O. ve Saraç, G. (2005) “Rhinocerotidae (Mammalia, Perissodactyla) 

From The   Late Miocene Of Akkașdag’ı, Turkey”, in Sen S. (Ed.), Geodiversi-

tas 27 (4) : 601-632. 

Fortelius, M.,Heissig, K., Saraç, G. ve Sen, S. (2003) “Rhinocerotidae (Perisso-

dactyla) Geologyand Paleontology of the Miocene Sinap Formation, Turkey”, 

Columbia   UniversityPress, Ny 

Fortelius, M. (1990) “Rhinocerotidae from Paşalar, Middle Miocene of Anatolia 

(Turkey)”,Journal Of Human Evolutıon, Volume 9, Number 5/4, Sf 489-508. 

London. 


Geraads,  D.,  Kaya,  T. ve  Mayda,  S.  (2005) “Late Miocene Large Mammals from  

Yulaflı, Thrace Region, Turkey and Their Biogeographic Implications”, Acta 

Palaeontol. Pol. 50 (3): 523-544. 

Geraads, D. ve Saraç, G. (2003) “Rhinocerotidae from The Middle Miocene Homi-

noid  

Locality of Çandır (Turkey)”, CourierForschungsinstitutSencken-

berg240, 217-231 




GÜLŞAH GÜLER 

  

90



Geraads, D., (1994) “Les Gisements De Mammifères Du Miocène Supérieur De 

Kemiklitepe,  

Turquie:  Rhinocerotidae”, Bulletin Du Muséum Natio-

nale D'histoire Naturelle, Paris,  

Volume: Série 4, Sect C, 16 (1), Pages: 

81-95, Pls. I-Iı, 7 Tabs. 

Güler, G. ve Alpagut, B. (2014) “Anatolian Miocene Paleoecological Indicators 

through Rhinocerotidae” Oral Presentation, 8th International Symposium on 

Eastern Mediterranean Geology, ISEMG Abstract Book, Pg. 118, Muğla.  

Heissig, K. (1976), “Rhinocerotidae (Mammalia) aus der Anchitherium-Fauna Ana-

toliens”,Geol. Jb., B 19, 3-121, Hannover. 

Kaya, T., Mayda, S., Kostopoulos, D., S., Alcicek,  M., C., Merceron, G., Tan, A., 

Karakutuk,  S., Giesler, A., K. ve Scott R., S., (2011) “Şerefköy A New Late 

Miocene Mammal   Locality From The Yatağan Formation, Muğla, Sw Tur-

key”, Comptes Rendus Palevol,  

Volume 11, Issue 1, January–February 

2012, Pages 5–12 

Kaya, T. ve Mayda, S., (2009) “Bayat-Kütahya Fosil Memeli Lokalitesinin Son 



Çalışmalar  Işığında Faunal Revizyonu”, 62. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Anka-

ra. 


Kaya, T., Mayda, S. (2011)  “35 milyon yıldan günümüze Batı Anadolu”, Aktüel 

Arkeoloji Dergisi, Ocak. 

Kaya, T. Mayda, S. Kayseri, M. S. ve Akgün, F. (2007) "Kultak (Milas-Muğla) 

Memeli Faunasının Yeni Bulgular Işığında Değerlendirilmesi", 60. Türkiye Je-

oloji Kurultayı Bildirileri, Ankara. 

Kaya, T. ve Saraç, G. (2007) “Jeolojik Miras Açısından Türkiye Paleomemeli Fau-

nası”, 60.  Türkiye Jeoloji Kurultayı Bildirileri, Ankara. 

Kaya, T. Geraads, D. ve Tuna, V. (2003) “A New Middle Miocene Mammalian Fau-



na From Mordoğan (Western Turkey)”, Paläontologische Zeitschrift, October 

2003, Volume  

77, Issue 2, Pp 293-302, İzmir, Paris. 

 Kaya, T. Ve Heissig, K. (2001) “Late Miocene Rhinocerotids (Mammalia) From 



Yulafli (Corlu-Thrace/Turkey)”, Geobios 34(4):457-467. 

Kaya, T. (1993) “Sazak (Kale-Denizli) Geç Miyosen Perissodactyla'sı”, MTA Der-

gisi 115, 35-42, Maden Tetkik Arama, Ankara. 

Kaya, T. (1992), “Bayraktepe’de (Çanakkale) Rhinocerotidae Fosilleri”, MTA Der-

gisi 114, Sf: 145-146, Maden Tetkik Arama, Ankara. 

Kaya, T. (1989) “Alçıtepe (Gelibolu Yarımadası) Yöresi Memeli Faunaları: Peris-



sodactyla Bulguları”, Türkiye Jeoloji Bülteni, C. 32, 79-89, Türkiye. 

Kaya, T. (1987), “Middle Miocene Anchitherium and Aceratherium found in Tire 



(İzmir)”, Ege University Journal of Faculty Science, B 9 (1): 11-16. 


TÜRKİYE MİYOSEN DÖNEM FOSİL GERGEDANGİLLERİ 

 

91



Kayseri, M. S., Akgün, F., Mayda, S. ve  Kaya T. (2014) “Palaeoenvironment and 

Palaeoclimatic Implications and Correlation of Europe and Turkey”, Bulletin 

of  Geosciense, Vol 89, No 1, pg 137-162 

Kelley, J.,Andrews, P. ve Alpagut, B. (2008) “A New Hominoid Species from The 

Middle Miocene Site Of Pasalar, Turkey”,Journal Of Human Evolution 54 

(2008) 455-479 

Kelley, J. (1990) “The Hominoid Remains From The Middle Miocene Site of Pasa-

lar, Turkey”, Journal Of Human Evolution. 

Ozansoy, F., (1970) "İnsani Karakterli Türkiye Pliyosen Fosil Ponjide'si Ankarapit-



hecus  meteai" (Özet). T.T.K. Bült, cilt. XXXIV, sayı 133, Ankara.  

Ozansoy, F. (1955) “Türkiye Tersiyer Memeli Faunaları ve Stratigrafik Revizyonla-



”, Maden Tetkik ve Arama Enst. Derg., No. 49, S. 11-22, Ankara. 

Pehlevan, C. (2006) “Çorakyerler (Çankırı) Rhinocerotidae (Mammalia) Buluntula-



rının Değerlendirilmesi”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üni. Sosyal 

Bilimler Enstitüsü, , Ankara. 

Saraç, G., (2003), “Türkiye Omurgalı Fosil Yatakları”, MTA Rapor No 10609, An-

kara. (Yayınlanmamış) 

Saraç, G., (1994) “Ankara Yöresindeki Karasal Neojen Çökellerinin Rhinoce-

rotidae (Mammalia, Perissodactyla) Biyostratigrafisi Ve Paleontolojisi”, Dok-

tora Tezi, Ankara Üni. Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara. 

Saraç, G. (1977) “Güneybatı Anadolu Üst Miyoseninde Bulunan Yeni Bir Hispanot-

herium  

Türü (Mammalia, Rhinocerotidae): Hispanotherium alpani n. 

sp.”,  MTA Dergisi, 89_9, Maden Tetkik Arama, Ankara. 

Sevim Erol ve diğerleri, (2007) "A New New Great Ape From The Late Miocene Of 



Turkey" Anthropological science, Vol. 115, 153–158. 

Sevim, A., Begun, D.R., Güleç, E., Geraads, D. and Pehlevan, C., (2001), “A New 



Late Miocene Hominoid From Turkey”, American Journal Of Physical Anth-

ropology Supplement 32: 134-135., 

Sickenberg, O., J.D. Becker-Platen, L. Benda, D. Berg, B. Engesser, W. Gaziry, K. 

Heissig, U. Staesche, P. Steffens ve H. Tobien, (1975)  “Die Gliederungdeshö-



heren Jungtertiars und Altquartars in der Türkeinach Vertebratenundihre Be-

deutungfür die  

internationale Neogen-Stratigraphie, Geologisches” Jahr-

buch, B, 15: 1-167,  Hannover. 

Tekkaya, İ. (1974) “Türkiye'de Yeni Bulunan Omurgalı Fosiller Ve Fosil Yatakları”, 

Maden Teknik ve Arama Enstitüsü, Sayı 83.



 

 




Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə