O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kurbanova s. Yu



Yüklə 5,89 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə13/243
tarix19.04.2023
ölçüsü5,89 Mb.
#106256
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   243
SHarsimon bakteriyalar
- k o k k l a r (yunoncha coccus- don, mag‘iz degan 
so‘zdan olingan). bo‘linish sathi va har bir hujayraning surtmada joylashishiga ko‘ra 
kokklar bir-biridan farq qiladi. 
1. Alohida-alohida joylashgan kokklarni mikrokokklar deb ataladi, saprofit 
kasallik keltirib chiqarmaydi (rasm-5). 
2. Diplokokklar – surtmada juft- juft bo‘lib joylashgan kokklar. Diplokoklar 
orasida odamda uchrovchi har xil kasalliklarning qo‘zg‘atuvchilari (pnevmokokklar, 
gonogokklar, meningokokklar) bor. 
3. Streptokokklar – bo‘lingandan keyin bir-biridan ajralib ketmasdan
zanjirsimon joylashgan kokklar. Bularning vakillarining ko‘pchiligi odam uchun 
patogen hisoblanadi. 
4. Stafilokokk (uzum shingiliga o‘xshab joylashgan). Bo‘linishi muayyan tartib 
bilan bormaydigan bo‘lsa, u vaqtda kokklar birgalikda qolaveradi va uzum shingiliga 
o‘xshash to‘plamlar hosil qiladi.Odam uchun patogen turlari mavjud. 


25 
5 – rasm. Sharsimon bakteriyalarning asosiy formalari: 1-mikrokokklar; 2,3,4-diplokokklar; 5-tetrakokklar; 6-
sartsinlar; 7-stafilokokklar; 8-streptokokklar 
5. Tetrakokklar (to‘rtta-to‘rtta bo‘lib joylashgan kokklar) bir-biriga tik ikki 
tekislikda bo‘linganda to‘rta kokkdan iborat bo‘lib joylashadi. Odam uchun patogen 
emas. 
6. Sarsinalar (8 yoki 16 ta kokklardai tashkil topgan to‘plamlar) bir-biriga tik 
uchta tekislikda bo‘linganda kubchalar ko‘rinishini eslatadigan kokkdan iborat bo‘lib 
joylashadi. Odam uchun patogen emas. 
Bakteriyalarni morfologiyasini o‘rganish. 
Buning uchun bakteriyalar 
kulturalaridan tirik preparatlar, yopishtirilgan surtmalar tayyorlanib, anilin bo‘yoqlari 
bilan bo‘yaladi va mikroskopda ko‘riladi.
Tayoqchasimon bakteriyalar – (
yunoncha bacteria - tayoqcha degan so‘zdan 
olingan). Bular ham bir-birlaridan o‘lchami, shakli, surtmada joylashishi va 
tayoqchalarni uchini ko‘rinishi bo‘yicha farq qiladi (rasm 6). Bakteriyalarning 
o‘lchami 0,1 dan 10 mkm gacha bo‘lishi. O‘lchami bo‘yicha 3 ta ko‘rinishda 
uchraydi: mayda bakteriyalar o‘lchami 0,1 -0,25 mkm bularga mikoplazmalar, 
bortonellalar; o‘rta o‘lchamli (1-3 mkm) bakteriyalar bularga ko‘pchilik 
tayoqchasimon (ichak tayoqchasi, bo‘g‘ma qo‘zg‘atuvchisi va boshqalar) 
bakteriyalar; o‘lchami katta (4-10 mkm) bularga gazli gangrena, qoqshol 
qo‘zg‘atuvchilari (rasm 7) kiradi. Bakteriyalar formasi bo‘yicha farqlanadi – to‘g‘ri 
formali (ichak tayoqchasi va bosh.) to‘g‘ri bo‘lmagan (korinebakteriya va bosh.) yoki 
shoxlangan (bifidumbakteriya va bosh.), oval (o‘lat qo‘zg‘atuvchisi), tarmoqlangan 


26 
ipsimon (aktinomitsitlar). Bakteriya tayoqchalarining ikki uchini tuzilishi bo‘yicha 
ham ular bir biridan farqlanadi. Ikki uchi qirqilgan (kuydirgi qo‘zg‘atuvchisi), 
yumaloqlashgan (ichak tayoqchasi), o‘tkirlashgan (fuzobakteriyalar), ikki uchi 
kattalashgan (bo‘g‘ma qo‘zg‘atuvchisi) shakllari uchraydi. Bakteriyalar bir-birlariga 
nisbatan surtmada joylashuviga qarab ham farqlanadi.
Ko‘pchilik bakteriyalar surtmada tartibsiz joylashadi (enterobakteriyalar), 
surtmada juft - juft bo‘lib joylashgan bo‘lsa diplobakteriyalar deb ataladi 
(klebsiellalar), agar spora xosil qilsa diplobatsillalar deb nomlanadi.

Yüklə 5,89 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   243




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə