19
Shveysariya iqtisodchisi Jan Sharl Leonard Simond de Sismondi mayda
mulkdorlar siyosiy iqtisodi asoschisi sifatida siyosiy iqtisod tarixi ro’l o’ynaydi.
Sismondning siyosiy iqtisodining asosiy oqimlaridan chetda turib, mayda ishlab
chiqarishning qizg’in tarafdori bo’lganligi, yirik soxibkorlik himoyachilari va
ideologiyalariga qarshi turganligi harakterlidir.
Sismondi o’z asarlarida mehnatkash xalqka xayrixoxlik bildirib, dolzarb ijtimoiy
muammolar yechimlarini izladi. Kapitalizmni sanoat revolyutsiyasi davrida birinchi
bo’lib chuqur tanqid qildi. Kapitalzmni ijtimoiy tizim va iqtisodiy mexanizm
yo’nalishida tanqid qilar ekan, kapitalizmning ziddiyatlari va muammolari, ayniqsa
targ’ibotchisi edi.
Ayrimlar Iqtisodiyot nazariyasi fanidan moddiy hayotiy vositalarni ishlab
chiqarish va ayriboshlashni boshqarish qonunlari to’g’risidagi krizisni mayda
burjuaziya nuqtai nazaridan tahlil qildi.
Sismondi kapitalistik to’zimning abadiy va tabiiyligi to’g’risidagi nazariyaga
qarshi chiqdi. Sismondi kapitalizmning ancha yuqori rivojlangan tizim bilan
almashishini ta’kidlab siyosiy iqtisodni boylik va uni ko’paytirish usullari to’g’risidagi
fan degan firklardan farqli o’laroq birinchi bo’lib, kishilik baxt saodati yo’lida ijtimoiy
mexanizmni takomillashtirish haqida fan deb tushundi. Proletariat tushunchasi orqali
mehnatkash ommaning og’ir taqdiriga hamdardlik bildirdi. Lekin u o’z qarashlarida
A.Smitdan ilgarilab keta olmadi. O’z qarashlarida eski tartiblarni saqlab, boylik bir
xovuch kishilar qo’lida to’planishiga qarshi chiqdi. U jamiyat kelajagi proletariat va
kapitalistlar o’rtasidagi mayda tovar ishlab chiqaruvchilarda deb bildi. Xullas, Sismondi
mayda ishlab chiqarish tarafdori, himoyachisi deb ko’rsatadilar.
AQSH dan boshqa ba’zi bir mamlakatlardan kirib kelgan “Ekonomiks”
darsliklaridan bu fanning predmeti kishilarning moddiy talablarini to’laroq qondirish
maqsadida cheklangan resurslardan samarali foydalanish muammolarini tahlil qilish,
kishilarning iqtisodiy xulq-atvorini o’rganishdan iborat deb ko’rsatilagan. Bundan
xulosa qilish mumkinki, Iqtisodiyot nazariyasi fani o’z predmeti, muammolari bilan
“Ekonomiks” fanidan ham farq qiladi.
Dostları ilə paylaş: