143
«Təhtəlhesab məbləğİ3r» hesabının debetində bölməsinin ikinci və üçüncü qoşa
sütununda əks olunur.
Debetləşən hesablar sütununda avans hesabatında göstərilən müxabirləşən
hesabların şifrləri yazılır. Təsdiq edilmiş məsrəf məbləği sütununun yekunu bütün
sütunlar üzrə debetləşən hesabların yekununa bərabər olmalıdır.
Baş kitabda qeydlər aparılana qədər 7 saylı jurnal-orderin yekununu, başqa
uçot registrlərində müxabirləşən hesablar üzrə qeydlərlə üzləşdirmək lazımdır və
bu zaman avansın istifadə edilməmiş məbləğləri qaytarılıb, tutulub (221, 223, 244
saylı hesabların debeti) və "Təsdiq edilmiş məsrəf məbləği" sütunlarının
yekunlarını toplamaq yolu ilə kredit dövriyyəsinin ümumi məbləği müəyyən edilir.
7 saylı jurnal-orderin axırıncı səhifəsində ezamiyyət və yerdəyişmə üzrə
xərclər açıqlanmış formada verilir. Bu, avans hesabatına əsasən doldurulur.
Təhtəlhesab şəxslərdə olan məbləğlərin qalığı keçən ayın 7 saylı
jurnal-orderindən
götürülür, buraxılan avansların məbləğləri 1 saylı
jurnal-orderdə əks etdirilən kassa məxaric sənədlərinə əsasən yazılır. Sərf
edilməmiş avans qalıqlarının kassaya təhvil verilmiş məbləğləri, 1 saylı cədvəldə
kassa hesabının debeti üzrə əks etdirilmiş kassa mədaxil orderlərinə əsasən yazılır,
244 saylı «Təhtəlhesab məbləğlər» hesabının krediti üzrə qeydlər təsdiq edilmiş
avans hesabatlarına əsasən yazılır.
2.8
Malgöndərənlərlə və malalanlarla
hesablaşmaların uçotu
Təşkilatın kapitalının düzgün dövr etməsinin təmin edilməsində, onun təyin
edilmiş vaxtda yerinə yetirilməsində hesablaşma sisteminin düzgün seçilməsi
mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Seçilmiş sistemin səmərəli təşkili məhsulların vaxtlı
vaxtında satılmasına və vəsaitlərin dövriyyəsinin arasıkəsilmədən bərpasına şərait
yaradır. Makro və mikro iqtisadi səviyyələrdə hesablaşmaların formaları və
qaydaları Azərbaycan Respublikasının 27 may 1997-ci il tarixdi təlimatı ilə
müəyyən edilir.
144
Nağdsız hesablaşmalar iqtisadi mazmunlarından asılı olaraq iki: mal
əməliyyatları (75%-ə yaxın) və maliyyə öhdəlikləri (25%-ə yaxın) qrupuna bölünür.
Birinci qrup müəssisələr arasında mal-material qiymətlilərinə (işlərə, xidmətlərə)
görə hesablaşmalar, ikinci qrupa isə büdcəyə ödəmələr (mənfəətdən vergi, əlavə
dəyər vergisi, iqtisadi sanksiyalar və digər ödəmələr), bank ssudalarmm ödənilməsi,
kreditə görə faizlərin ödənilməsi, sosial müdafiə üzrə hesablaşmalar aid edilir.
Daha səmərəli hesablaşma formalarının seçilməsi, malalanlar tərəfindən
mal-material qiymətlilərinin alınması və onun dəyərinin ödənilməsi arasındakı vaxtı
ixtisar etməyə, əsassız debitor və kreditor borclarının yaranmasının və yoldakı
mal-material qiymətlilərinin qalıqlarının artmasının qarşısını almağa şərait
yaradır.
Mülkiyyət formalarının müxtəlifliyi şəraitində nağdsız hesablaşmalar,
hesablaşma formasının müəssisələr tərəfindən sərbəst seçilməsi, bu formaların
onlar arasında bağlanılan müqavilədə təsbit edilməsi və bu prosesə bankın
qarışmaması prinsipinə əsaslanır.
Bütün nağdsız hesablaşmalar müvafiq sənədlər vasitəsilə aparılır. Həmin
sənədlər dövlət standartları səviyyəsində olub, əməliyyatın mahiyyətini
açıqlamalıdır. Nağdsız hesablaşmaların formaları əsasən -hesablaşmalarda tətbiq
olunan sənədin adı ilə adlandırılır.
Nağdsız hesablaşmalar zamanı:
-
ödəmə tapşırıqlarından;
-
çeklərdən;
-
akkreditivlərdən;
-
ödəmə-tələbnamə tapşırıqlarından;
-
rabitə təşkilatları vasitəsilə pul köçürmələri ödənişindən;
-
veksellərdən istifadə edilir.
Son illərə qədər nağdsız hesablaşmalarda ödəmə tələbnamələri ilə ödənişə
üstünlük verilirdi. Belə qayda olaraq mal satanın, iş görənin və xidmət göstərənin
istəyini təmin edirdi və sosialist təsərrüfatçılıq və nağdsız hesablaşma prinsiplərinə
cavab verirdi. Bazar münasibətlərinə keçid istehsalçıya deyil, istehlakçıya üstünlük
verir və ödəyi- cini ödənişlərin aparıcısı hesab edir. Nağdsız hesablaşmalarda
istifadə olunan sənədlər dövlət standartlarına cavab verməli və hesablaşma
haqqında tam təsəvvür yaratmalıdır. Bunun üçün bütün sənədlər özlərinin
rekvizitlərinə uyğun doldurulmalıdır.
Hazırda nağdsız hesablaşmaların ən geniş yayılmış forması ödəmə
tapşırıqları ilə olan hesablaşmalardır.
Ödəmə tapşırığı - bankda hesabı olan təşkilatın həmin hesabdan müəyyən
məbləğ vəsaitin silinib, başqa təşkilatın hesabına daxil edil-
Dostları ilə paylaş: |