|
![](/i/favi32.png) Rəyçilər Ə. A. Sadıqov T.Ə. Sadıqov
Bu baxımdan hesablar planında 224 saylı «Tələblərə əsasən verilən bank
152
Bu baxımdan hesablar planında 224 saylı «Tələblərə əsasən verilən bank
hesabları» hesabının 1-ci «Akkreditivlər» və 2-ei «Çek kitabçaları» subhesablan
nəzərdə tutulmuşdur.
Təşkilatın öz vəsaiti, yaxud bankın ssudası hesabına hesablaşma çeki alman
və akkreditiv açılan zaman göstərilən subhesablarm debetinə 223 saylı «Bank
hesablaşma hesablan», yaxud 501 saylı «Qısamüddətli bank kreditləri» hesabının
kreditlərinə yazılış verilir.
Malgöndərənlərdən mal-material dəyərliləri alınan, yerinə yetirilən iş,
göstərilən xidmət qəbul edildikdə və onların dəyəri hesablaşma çeklərindən, yaxud
akkreditivdən ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışı tərtib edilir:
431 saylı «Malgöndərənlər və podratçılara uzunmüddətli kreditor borcları»
hesabının debeti;
224.1 saylı «Tələblərə əsasən verilən bank hesabları)) hesabının 1-ci
«Akkreditivlər)) və 2-ci «Çek kitabçaları)) subhesablannm krediti.
Akkreditivlər və çeklər istifadə olunmadığına görə öz təyinatına
qaytarıldıqda 224.1 saylı «Tələblərə əsasən verilən bank hesablan)) hesabının qeyd
edilən subhesablarmı kreditləşdirməklə 223 saylı «Bank hesablaşma hesabları)),
yaxud 501 saylı «Qısamüddətli bank kreditləri)) hesabının debetinə yazılış verilir.
Çek kitabçaları mal verən və xidmət göstərən malgöndərənlərlə hesablaşma
aparmaq üçün ekspeditorlara da verilə bilər. Təhtəlhesab olaraq kreditor
təşkilatlarla hesablaşmaq üçün ekspeditora verilən çek kitabçaları ayrıca uçota
alınmalıdır. Bu məqsəd üçün iki hesabın: 435 saylı «Digər uzunmüddətli debitor
borcları)) hesabının «Çek kitabçaları üzrə təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar))
subhesabı və 244 saylı «Təhtəlhesab məbləğlər)) hesabının «Verilmiş çek kitabçaları
üzrə təhtəlhesab şəxslər)) subhesabmdan istifadə edilir.
Təhtəlhesab şəxslərə müəyyən məbləğə verilmiş çek kitabçaları, bu
hesablarda aşağıdakı yazılışla əks etdirilir:
244 saylı «Təhtəlhesab məbləğlər)) hesabının debeti,
435 saylı «Digər uzunmüddətli debitor borcları)) hesabının krediti.
İstifadə edilmiş çeklərin məbləğinə bu şəxslər tərəfindən hesabatlar təqdim
edildikcə tərsinə, yəni aşağıdakı köçürmə tərtib edilir:
435 saylı «Digər uzunmüddətli debitor bordan)) hesabının debeti;
244 saylı «Təhtəlhesab məbləğlər)) hesabının krediti.
Çekləri imza etməyə hüququ olmasına aid təşkilatın vəkalətinə malik olan
ekspeditor, limit hüdudunda, limitləşdirilmiş kitabçalardan çeklər yazmaqla tarifin
ödənilməsini həyata keçirir. Onun imzası-
153
nın nümunəsi təşkilatın rəhbəri və baş müsahibi tərəfindən təsdiq edilir və
qabaqcadan nəqliyyat idarəsinə təqdim edilir.
Nəqliyyat təşkilatının kassiri çeki qəbul edən zaman çekin kötüyünün üz
tərəfində tələb olunan bütün rekvizitləri dolduraraq, yeni qalıq haqda məlumatları
müəyyən edir. Bu qeydlərin düzgünlüyünü kassir özünün imzası ilə kassanın ştampı
(möhürü) ilə təsdiq edir.
Əlavələr nisbətən geniş yayılmış, hazırda isə bəzi hallarda tətbiq olunan
hesablaşma formalarından biri də ödəmə-tələbnamə tapşırığı vasitəsi ilə aparılan
hesablaşmalardır. Hesablaşmanın bu forması bankın inkasso əməliyyatı ilə
əlaqədardır.
İnkasso əməliyyatı zamanı ödəmə-tələbnamə tapşırığı təşkilat tərəfindən ona
xidmət edən banka təqdim olunur və ödəniş üçün həmin hesablaşma sənədləri
satıcıya xidmət edən bank vasitəsilə alıcı banka göndərilir. Satıcı təşkilat həmin
sənədi özünə xidmət göstərən banka təqdim etmədən ödəyici təşkilata da göndərə
bilər. Göründüyü kimi, hesablaşmanın bu formasında hesablaşma əməliyyatları və
yaxud hesablaşmanın aparılma təşəbbüsü satıcı təşkilata məxsusdur. Ona görə də
hesablaşmaların təşkili prinsipinə görə ödəniş üçün təqdim olunan tələbnamələr
ödəyicinin
razılığı
əsasında
ödənilməlidir,
yəni
ödəyici
tərəfindən
akseptləşdirilməlidir. Ona görə də hesablaşmanın bu forması aksept hesablaşma
forması kimi qəbul edilmişdir. Ödəyicinin razılığını almaq məqsədilə ödəyici
bankda həmin tələbnamə xüsusi jurnalda qeydiyyatdan keçirilir və intizam
qaydasında akseptləşdirmək, yəni ödənişə münasibətləri bildirmək üçün ödəyici
təşkilata verilir. Akseptin müxtəlif formalarından istifadə olunur. Belə ki, müsbət
aksept, mənfi aksept, əvvəlcədən və sonradan aksept, tam və qismən aksept, eləcə də
malın və hesablaşma sənədlərinin aksepti formaları mövcuddur.
Son illərə qədər aksept hesablaşma formasında akseptin, sonradan aksept
forması daha mütərəqqi hesab edilirdi. Təşkilatlar arasında yeni iqtisadi
münasibətlərin, yəni kommersiya banklarının yaranması ilə əlaqədar olaraq
hesablaşma kassa mərkəzləri vasitəsilə aksept formasının əvvəlcədən aksept
qaydasına daha çox üstünlük verilir. Yəni burada sənəd, aksept müddəti keçdikdən
sonra ödənilir. Ödəniş ödəyicinin razılığı əsasında aparılırsa, deməli, ödəyici təşkilat
ödənişdən imtina da edə bilər. Ödəyici təşkilatlar əsasən ödənişdən:
-
mal sifariş verilməmişdir;
-
əmtəəsiz hesabnamə təqdim olunub;
-
razılaşdırılmış qiymət yoxdur;
Dostları ilə paylaş: |
|
|