176
Bu rəqəmlər onu göstərir ki, orta məktəblərdə imtahan
biliyin qiymətləndirmə metodu kimi tam iflasa uğrayıbdır. Bu
fikir ali məktəblər üçün də doğrudur.
Şəkil 15 (a) və (b)-də B əyrisi ilə Sovetlər zamanı ali
məktəblərə qəbul olan abituriyentlərin nisbi sayının biliyə görə
paylanması göstərilmişdir. Əyrinin maksimumu təqribən 560 bal
ətrafındadır. Ümumiyyətlə, müxtəlif ölkələrin təhsil sistemləri və
onun nəticələri bir-birindən f(B) paylanma əyrisi ilə fərqlənirlər.
A əyrisi ilə müqayisədə B paylanma əyrisi üstünlüyü bundan
ibarətdir ki, o 420 balla başlayır, 700 balla qurtarır. Əyrilərin
müqşayisəsindən görünür ki, Sovetlər zamanı biliyi 3-dən (420
baldan) aşağı olan bir məzun belə ali məktəbə daxil ola bilməzdi.
Bu mümkün olmayan bir iş idi. Hətta II Dünya Müharibəsinin
qəhrəmanı K.Jukovun da belə işə gücü çatmazdı. Yəni ali
məktəbə qəbul beynəlxalq standarta və ya bəşəri təcrübəyə uyğun
aparılıbdır. Bəşəri dəyər isə bundan ibarətdir ki, orta məktəb
proqramını 60%-dən az mənimsəyən məzunları ali məktəbə
birbaşa buraxmaq olmaz.
Təhsil sistemi mükəmməlləşdikcə bu funksiyanın
maksimumu sağ tərəfə 700 bal tərəfə sürüşməlidir. Parlamentin
Elm və təhsil məsələləri daimi komissiyasının üzvü akademik
Cəlal Əliyev söhbətlərinin birində qeyd etdi ki, onlar universitet
tələbəsi olarkən 4 və 5-lə təhsil almaq uğrunda mübarizə
aparırdılar və 3 (üç)-ü müsbət qiymət hesab etmirdilər. Yuxarıda
söylənilmiş - “orta məktəb eyniləşdirməli və ya orta məktəb
“şagirdləri sənaye üsulu” ilə öyrətməlidir “” ideyası məhz bu
baxımdan söylənilmişdir. Şəkil 15 (a) və (b)-dəki A əyriləri
anormallığı ilə diqqəti cəlb edir və müəllim kolektivi
komplektləşməyən, maddi-texniki bazası olmayan, mənəvi
dəyərləri deqradasiyaya uğramış təhsil müəssisəsini xarakterizə
edir. Real paylanma əyrisinin maksimumunun bilik oxunun 80
bal ətrafında olması təhsil sisteminin xəstəhal vəziyyətində
olduğunu göstərir.
177
Əslində bizim təhsil sistemimizin nəticələri 1991-ci ildən
indiyə kimi B əyrisi halından A əyrisi vəziyyətinə gəlib
çıxmışdır. Bu hamını narahat etməli və düşündürməlidir. Əslində,
bu, deputat Ş.Qurbanovun dediyi tezisin elmi sübutudur.
Sadə məntiqə görə, əgər ölkədə məktəb şəbəkəsi
mərkəzləşmiş bir qurum kimi olmasa, onda abituriyentlərin biliyə
görə paylanma əyrisı A əyrisinə bənzəyər, ancaq funksiyanın
maksimumu daha çox sol tərəfə sürüşər və əyri ordinat oxunu
daha yüksək nöqtələrdə kəsərdi.
Riyaziyyatda Arximed spiralı adlanan bir spiral var. (Bax:
Vıqodskiy, Spravoçnik po vısşey matematike, M., 1966 str.
113,). Spiralın səciyyəvi cəhəti bundan ibarətdir ki, əgər MN düz
xətti bir nöqtə ətrafında saat əqrəbinin əks istiqamətində bərabər
sürətlə fırlanarsa və bu düz xətt boyunca bir nöqtə bərabər sürətli
düzxətli hərəkətdə olarsa, onda həmin nöqtənin cızdığı xətt
Arximed spiralı adlanır. Bu spiral şəkil 15(v)-də göstərilmişdir
və bir çox beynəlxalq qurumların, stabil inkişafın embleminə
çevrilmişdir.
Şəkil 15 (v) Arximed spiralı
Müasir təhsil sistemimiz Azərbaycan prezidenti Heydər
Əliyevin dediyi kimi: “Azərbaycanda 1920-ci ildən indiyə
qədər mövcud olan təhsil sistemi Sovet təhsil sisteminin bir
hissəsidir“. O dövürdən başlayaraq təhsil Arximed spiralına
uyğun şəkildə inkişaf etmişdir. İnkişaf o səviyyəyə çatmışdır ki,
178
bəzən 20 nəfərlik bir sinifin məzunlarının 50%-i məktəbi medalla
bitirirdi. İndi təhsildə əks proseslər gedir. Sanki, təhsildə
proseslər Arximed spiralı boyunca, ancaq tərs istiqamətdə inkişaf
edir. Qobustan kimi bir rayonunun cəmi 2 məzunu tələbə adını
qazana bilir. Hesab edirəm ki, bu fakt cəmiyyəti ciddi
düşündürməlidir.
Qaçqınlığın yaratdığı mürəkkəb həyat şəraiti, dünyagirlik
və nəzarətsiz mühitdən istifadə edərək bir çox acgöz insanlar
cinayət fəaliyyəti törədirlər. Kəlbəcər rayon müəllimləri «papka
məktəbləri» adlanan məktəblərin mövcud olduğunu deyirdilər.
2001-ci ildə Kəlbəcərdə 127 məktəb, 12371 şagird olmuşdur.
2002-ci ildə bu məktəblərin sayı xeyli azalmış şagirdlərin sayı isə
10575 nəfər olmuşdur. 1796 şagirdin adı iki-üç məktəbə
yazılaraq, hər şagirdin hesabına ildə 500 000 manat dövlət vəsaiti
talan edilmişdir. Bu, bir ildə təqribən 800 milyon manat təlançılıq
deməkdir. Çox təəssüf hissi ilə qeyd edirəm ki, bu cür talançılığa
qarşı tək-tək müəllimlər mübarizə aparırlar. Hamı bilməlidir ki,
pis təhsildən gələcəkdə hamı ziyan çəkəcəkdir. Müasir dövrdə
təhsil - su, hava, torpaq, Günəş kimi insan həyatı üçün vacib
ünsürlərdəndir. Bu sahə müqəddəs elan edilməlidir və haram
barmaqlar ora uzanmamalıdır. Prezident Heydər Əliyevin bir
kəlamında deyilir:
“Təhsilsiz xalq müasir şəraitdə öz imkanlarını
həyatına sərf etmək üçün çox problemlərlə rastlaşır. Ona görə
təhsil hər bir insana lazımdır və bu təhsili də, təbiidir ki, hər
bir insan gəncliyindən, uşaqlıq vaxtlarından almalıdır”.
Məzunların, abituriyentlərin sayı və testin nəticələri
(Azərbaycan və rus bölmələri üzrə) 2000-2002-ci illər üçün
cədvəl 15.3-də göstərilmişdir. Cədvələ görə 2000-ci il
məzunlarının ali məktəbə qəbulolma faizi 16,29 olmuşdur. Bu
çox şişirdilmiş, həm də qüsurlu bir rəqəmdir. Qüsur da bundadır
ki, bu faiz beynəlxalq standartlardan kənar, TQDK-nın əmri ilə
ali məktəblərə qəbul olmuş abituriyentlərin sayının göstəricisidir.
Real göstərici isə 5,26%-dir (Bax cədvəl 15.1-də 22 sıra ilə 9-cu
Dostları ilə paylaş: |