Academic
Views 1



Yüklə 74,65 Kb.

tarix27.03.2018
ölçüsü74,65 Kb.


Academic
Views


 1

 

E-Ticarәt vә Azәrbaycanda Tәtbiqinin İqtisadi Sәmәrәliyi 



Elçin Süleymanov vә Füzuli Әliyev 

 

Giriş 

 

Qloballaşan  dünyada  ticarәtin  әhәmiyәti  daha  da  artmaqdadır.  Xüsusilә  qәrb  ölkәlәri, 



Amerika  vә  Yaponiyada  geniş  tәtbiq  olunan  e-ticarәt  getdikcә  Azәrbaycanda    da  geniş 

vüsәt  almağa  başlamışdır.  E-ticarәt  tәbii  ki  yeni  bir  ticarәt  istiqamәtidir,  ancaq  müәyyәn 

әsaslar  vә  prinsiplәr  baxımından  әnәnәvi  ticari  metodlara  oxşardır  vә  çox  vaxt  eyni 

metodlardan  istifadә  edir.  Dolaysıyla  e-ticarәt,  hәr  mәnada  yeni  vә  әnәnәvi  ticarәtә 

alternativ  bir  ticari  metod  deyil,  informasiya  vә  kommunikasiya  texnologiyalarının 

inkişafına paralel olaraq ortaya çıxan vә ticarәti asanlaşdıran bir yenilikdir. İnternet bütün 

sahәlәrә  yeniliklәr  gәtirib.  Qısa  desәk,  bir  kompüterin  başqa  bir  (vә  ya  daha  çox) 

kompüterә  bağlanması  ilә  ortaya  çıxan  sistemә  kompüter  şәbәkәsi  (computer  network)  

deyilir.  Buna  әsaslanaraq  interneti  dünyanın  hәr  tәrәfinә  bağlı  olan  kompüter  şәbәkәsi 

adlandıra bilәrik. Hәr ay tәxminәn 10% böyüyәn bu geniş kompüter şәbәkәsi informasiya 

bölüşmә sürәtini dә hәr gün artırmaqdadır. Dünyada insanlararası әmәk bölgüsü nәticәsindә 

ticarәt anlayışı ortaya çıxmışdır. Qәdim bir anlayış olan ticarәt ilә, ticarәtә görә daha yeni 

anlayış  olan  internet  bir-birinә  yaxınlaşmağa  başlamışdır.  Ticarәtin  interneti  ticari  bir 

mәhsul kimi görmәsinin sәbәbi internetin geniş kütlәli bir şәbәkәyә yayılmasıdır. Bundan 

başqa,  әnәnәvi  marketinq  fәaliyyәti  internetә  görә  4  dәfә  daha  bahalıdır.  Bu  vә  digәr 

sәbәblәrә görә internetә yönәlәn bütün ticari fәaliyyәtlәr elektron ticarәt adlandırılır. Gün 

keçdikcә  qlobal  bazarda  payı  böyüyәn  elektron  ticarәt  әmәliyyatlarında  ABŞ-ın  lider 

olmağı  heç  kәsi  tәәccüblәndirmir,  çünki  әn  güclü  internet  infrastrukturu  vә  istifadәçisi 

Amerikadadır. Buna görә dә inkişaf etmәkdә olan ölkәlәr dünya bazarında daha çox paya 

sahib  ola  bilmәk  üçün  elektron  ticarәtә  yönәlmәli  vә  bunun  üçün  lazımi  infrasturkturu 

yaratmalıdırlar. 

 

Elektron Ticarәt Anlayışı 



 

E-ticarәtә müxtәlif tәriflәr vermәk olar. Bәzi yanaşmalara görә e-ticarәt (e-commerce) hәr 

cür  malın  vә  xidmәtin  kompüter  texnologiyası,  elektron  rabitә  kanalları  vә  müvafiq 

texnologiyalardan (smart kartlar, elektron fond transferi-EFT, POS terminallar, faks, vәs.) 

istifadә  edilәrәk  alınıb  satılmasıdır.  Başqa  bir  yanaşmaya  görә  isә  e-ticarәt,  ödәmә 

prosesinin  internet  vasitәsilә  hәyata  keçirildiyi  alqı-satqılardır.  Elektron  ticarәtin  inkişafı 

prosesinin  internetin  inkişafına  paralel  olduğu  müşahidә  edilmәkdәdir.  Xüsusilә  internet 

sәhifәlәri üçün tәmәl proqramlaşdırma dili olan HTML (Hypertext Markup Language) vә 

Sun  Microsystems  tәrәfindәn  yaradılmış  bir  proqramlama  dili  olan  JAVA-dan  istifadә 

etmәklә saytlardakı elektron ticarәt әmәliyyatları daha rahat dizayn vә idarә edilmәkdәdir. 

 

Elektron Ticarәt Vasitәlәri 

 

Elektron ticarәt әsasәn 2 yolla hәyata keçirilir. Bunlar, firmadan firmaya (B2B) vә firmadan 



istehlakçıya (B2C) olan e-ticarәt yollarıdır. Bununla bәrabәr, elektron әmәliyyatlara  daha 

geniş prizmadan yanaşsaq, bura dövlәt qurumları, fәrdlәr, xaricdәki vәtәndaşlar, şirkәtlәr vә 




Elçin Süleymanov vә Füzuli Әliyev                                                                       Aprel 2013 

digәr müәssisәlәri dә daxil etmәk lazımdır. Çünki, elektron әmәliyyatlar firmalarla firmalar 

arasında,  firmalarla  istehlakçılar  arasında,  firmalarla  dövlәt  orqanları  arasında,  firmalarla 

xarici vәtәndaşlar arasındakı әlaqәlәri ifadә etmәkdәdir. [1] 

E-ticarәtin  vasitәlәrinә  gәldikdә  isә,  ticari  fәaliyyәtlәrdә  istifadә  etdiyimiz  vә  ticarәti 

asanlaşdıran  bütün  vasitәlәr  e-ticarәt  vasitәlәri  sayıla  bilәr.  Mәsәlәn,  internet,  kompüter, 

telefon, faks, elektron ödәmә vә pul transfer sistemlәri, EDI (Electronic Data Interchange- 

Elektron  Mәlumat  Mübadilәsi),  multimedia  texnologiyaları,  vәs.  göstәrilә  bilәr.  Elektron 

ticarәtin vasitәlәri aşağıdakı kimi sıralana bilәr: telefon, faks, televiziya, bilgisayar, elektron 

ödәmә  vә  pul  sistemlәri,  elektron  mәlumat  mübadilәsi,  rәqәmsal  televiziya,  internet, 

telekommunikasiya,  GSM,  vәs.  yuxarıda  sayılanlarla  mәhdudlaşmamaqla  on  әsas  vasitә 

elektron  ticarәt  anlayışını  әtraflı  izah  edir.  [2]  Ancaq  elektron  ticarәt  daha  çox  internet 

әtrafında cәmlәşmәkdәdir. Bunda internetin böyümә sürәtinin rolu böyükdür. 

 

Müvafiq Siyasәt vә Standartların Yaradılması 

 

E-ticarәt,  beynәlxalq  ticarәtin  qloballaşması  baxımından  çatılmış  әn  son  nöqtәni  ifadә 



etmәkdәdir.  Daha  da  irәli  gedәrәk  e-ticarәt,  OECD,  UNCTAD  vә  ÜTT  kimi  bir  çox 

beynәlxalq tәşkilatların çoxdan tәmin etmәyә çalışdığı daha asan, uyğun, ucuz vә sürәtli bir 

beynәlxalq  ticari  platforma  üçün  başlanğıc  nöqtәsidir.  Beynәlxalq  prinsip,  norma  vә 

standartlara  uyğun  olmayan  yerli  tәtbiqlәrin  çoxu,  müvafiq  ölkә  baxımından  e-ticarәtdәn 

gözlәnilәn faydanı vermәmәsi ilә nәticәlәnәcәk. [3] 

 

1.  Sәrbәst ticarәt: 



 

Dünya bazarının açıq olması, e-ticarәtin inkişafı üçün әn önәmli şәrtlәrdәn biridir. E-ticarәt 

baxımından bazarın açıq olması, sәrbәst bazar şәrtlәrindә, şәffaf, etibarlı, hamı üçün sürәtli 

vә  ucuz  әlçatan  infrastrukturun  qurulması  demәkdir.  Buna  görә,  ölkәlәrin  struktur 

islahatlarına  üstünlük  vermәlәr  vә  xüsusilә  dә  telekommunikasiya  sektorunu  vә  internet 

xidmәtlәrini sәrbәslәşdirmәlәri lazımdır. [4] 

 

2.  Bazar mexanizminin hüquqi bazasının formalaşdırılması: 



 

i)  Vergiqoyma:  Vergi,  e-ticarәtdә  әn  çox  müzakirә  edilәn  mövzulardan  biridir.  Vergi 

sahәsindәki  anlaşmazlıqlar  hәm  dolaysız  (direkt),  hәm  dә  dolayı  vergilәrdә  var. 

Dolaysız vergilәrdә, vergi mükәllәfinin daimi iqamәt adresi vә vergi tutulmalı gәlirin 

mәnbәyi (ölkә әsaslı) münaqişәlidir. 

 

ii)  Elektron  maliyyә  әmәliyyatları:  Elektron  maliyyә  әmәliyatları,  belkә  dә  mövcud  e-



ticarәt  strukturunun  әn  yaxşı  işlәyәn  komponentidir.  Bunun  sәbәbi,  elektron  fond 

transferi  (EFT)  vә  oxşar  bank  әmәliyyatlarının  uzun  vaxtdır  tәtbiq  olunmasıdır. 

Bununla  yanaşı,  bu  әmәliyyatlar,  bәzәn  problemlәr  olmasına  baxmayaraq,  üçüncü 

tәrәflәrin müdaxilәsi mümkün olmadan elektron mühitdә hәyata keçirilmәkdәdir. 

 

iii)  Biznes  siyasәti  vә  bazarlarda  iştirak:  Sәrbәst  ticarәt  siyasәti  vә  azad  yerli  rabitә 



infrastrukturu (telekommunikasiya xidmәtlәri) e-ticarәt üçün çox vacib amillәrdәndir. 


Academic
Views


 3

 

Bazarlara  çıxış  hәm  kәmiyyәt  (istifadәçi  sayı),  hәm  dә  keyfiyyәt  (sürәt,  servis 



proayderlәr  vәs.)  baxımından,  xüsusilә  inkişaf  etmәkdә  olan  ölkәlәrdә  çox  işlәr 

görülmәli olan bir mövzudur 

 

iv)  Ticarәt  qanunvericiliyi:  Әnәnәvi  ticarәtә  görә  hazırlanmış  ticarәt  qanun  vә  normativ 



aktlarının,  e-ticarәtin  yaratdığı  yeni  şәrtlәrә  uyğunlaşdırılması  lazımdır.  Müqavilәlәr, 

imza,  elektron  sәnәdlәrin  hüquqi  qüvvәsi  kimi  mәsәlәlәr,  e-ticarәti  genişlәndirmәk 

istәyәn hәr ölkәnin ticarәt qanunvericiliyindә nәzәrdә tutulmalı, lazım gәlәrsә müvafiq 

dәyişikliklәr edilmәlidir. 

 

v)  İntellektual  mülkiyyәt  hüquqları:  İntellektual  mülkiyyәt  hüquqları;  bir  tәrәfdәn 



әdәbiyyat,  musiqi,  fotoqrafiya  kimi  әnәnәvi  incәsәnәt  әsәrlәrini,  digәr  tәrәfәdәn  dә 

kompüter  proqramları  kimi  yeni  inkişaf  edәn  sahәlәrlә  әlaqәdardır.  Ümumdünya 

İntellektual Mülkiyyәt Tәşkilatı (WIPO), elektron mühitdә әsәr sahibinin hüquqlarının 

qorunması mәqsәdilә 2 yeni müqavilә hazırlayıb vә imza üçün tәqdim etmişdir. 



 

Azәrbaycanın E-Ticarәtdәn Әldә Edәcәyi Qazanclar 

İnkişaf  etmәkdә  olan  ölkәlәrin  әn  vacib  ortaq  problemlәrindәn  biri,  iqtisadiyyatda 

sәmәrәliliyin lazımi ölçüdә tәmin edilmәmәsidir. Başqa sözlә, mәnbәlәrin optimal istifadә 

edilmәsindә әngәllәr vardır. Bu әngәllәr, adәtәn islahat siyasәti ilә hәll oluna bilәn struktur 

problemlәridir.  Mәhdud  tәbii,  maliyyә  vә  bәşәri  resursların  әn  yaxşı  formada  istifadә 

olunacağı  sahәlәrә  istiqamәtlәndirilmәsi  (resursların  optimal  bölgüsü),  bu  mәqsәdlә 

bazarların  açıq  saxlanılması,  bәrabәr  imkanlar,  şәffaflıq,  ticari,  intellektual  vә  istehsal 

hüquqlarının  qorunması  vә  bunlar  üçün  lazımi  hüquqi,  inzibati  vә  texniki  strukturların 

yaradılması  iqtisadi  sәmәrәliliyin  artırılması  üçün  vacib  şәrtlәrdir.  [5]  E-ticarәt,  inkişaf 

etmәkdә olan ölkәlәr baxımından sağlam rәqabәtә qarşı әngәllәrin azaldılması vә ortadan 

qaldırılması  üçün  uyğun  bir  vasitә  olmaqla  bәrabәr,  struktur  elastikliyinә  görә  hәr  ölkә 

iqtisadiyyatı  üçün  vacib  olan  kiçik  vә  orta  sahibkarlıqların  dәstәklәnmәsi  baxımından  da 

böyük imkanlar açmaqdadır. E-ticarәt, hәr şeydәn әvvәl müәyyәn mal vә xidmәtlәrin tәmin 

edilmәsindә  “bazara  yaxın  olmaq”  amilini  şirkәtlәr  üçün  bir  üstünlük  olmaqdan 

çıxartmaqdadır. Elektron әlaqә ilә azaldılan әmәliyyat vә nәqliyyat xәrclәri hәm lokal hәm 

dә beynәlxalq bazarlarda mal vә xidmәt ticarәtinin strukturunu dәyişdirmәkdәdir. Elektron 

mühitdә  tәmin  olunma  xüsusiyyәti  olmayan  fiziki  mallara  da,  e-ticarәt  bәzi  asanlıqlar 

gәtirmәkdәdir.  Belә  malların  istehsalında  istifadә  olunan  investisiya,  xammal  vә 

yarımfabrikatların  әn  uyğun  xәrclәrlә  tәdarükü,  tәdarükçülәrin  inventar  mәlumatları 

haqqında sürәtli mәlumat alma, kompüterlә idarә olunan tәdarük sistemlәri, istehsal edilәn 

malların  paylanmasında  (lokal  nәql,  beynәlxalq  әmәliyyatlarda  gömrük  sistemlәri)  vә 

marketinqindә  әn  optimal  paylama  kanallarının  vә  marketinq  imkanlarının  müәyyәn 

edilmәsi  kimi  müxtәlif  asnalıqlar,  fiziki  malların  әl  dәyişdirmәsindә  e-ticarәtin  ortaya 

çıxartdığı  imkanlardan  bәzilәridir.  İnkişaf  etmәkdә  olan  ölkәlәr,  e-ticarәt  mövzusunda 

hazırlıqlarını nә qәdәr tez başlasalar qazancları da o nisbәtdә artacaqdır. [6]  

 

Әks  halda,  dünya  ticarәtinin  inkişaf  etmiş  ölkәlәrdәn  digәrlәrinә  doğru  istiqamәtlәnmәsi 



daha  da  güclәnәcәk.Lazımi  açıq  şәbәkәyә  çıxış  infrastrukturunu,  inzibati  vә  hüquqi 


Elçin Süleymanov vә Füzuli Әliyev                                                                       Aprel 2013 

tәnzimlәmәlәri  yaxın  vaxtda  hәyata  keçirmәyәn,  әmәk  gücünün  kәmiyyәt  vә  keyfiyyәtini 

belә  açıq  şәbәkәdә  әmәliyyatlara  hazır  sәviyyәyә  gәtirmәyәn  cәmiyyәtlәr  e-ticarәt 

mövzusunda  da  geridә  qalacaqlar.  Belәliklә,  başda  çox  mәsrәfli  kimi  görünәn  lazımi 

texniki  vә  inzibati  infrastrukturu  qurabilmәyәn  ölkәlәri  iqtisadi  vә  sosial  itkilәri  müvafiq 

başlanğıc xәrclәrindәn daha çox olacaq. [7] 

 

Elektron  ticarәtin  inkişaf  etdirilmәsi  vә  yayılması  baxımından  qısa  müddәtdә  edilmәli 



tәnzimlәmәlәr  aşağıda  göstәrilib.  Bu  düzәnlәmәlәr  çox  vacibdir  vә  bunlardan  hәr  hansı 

birinin  lazımi  şәkildә  hәyata  keçirilmәmәsi  elektron  ticarәtinә  çox  böyük  mәnfi  tәsir 

edәcәkdir: 

 

1.  Texniki  infrastrukturun  yaxşılaşdırılması,  sahә  adları  tәsis  sisteminin 



formalaşdırılması: Әvvәlki bölmәlәrdә dә deyildiyi kimi, texniki infrastuktura görә 

ortaya  çıxan  problemlәr  açıq  şәbәkәlәrә  çıxışı,  dolayısıyla  da  e-ticarәti  çox 

mәhdudlaşdırmaqdadır.  Sürәtli,  etibarlı,  ucuz  vә  hәrkәsin  istifadә  edәcәyi  bir  açıq 

şәbәkә  infrastrukturu  olmadan,  e-ticarәtin  faydalarından  istifadә  etmәk  mümkün 

olmayacaq.  Bu  çәrçivәdә,  istifadәçilәrin  girәcәyi  şәbәkә  saytlarının  adlarının 

(domain  names)  tәsis  edilmәsi,  bunların  daha  sonra  istifadәlәrini  asanlaşdırmaq 

mәqsәdilә tәsnif edilmәsi vә bu işlәrdә haqsız rәqabәtә imkan vermәmәk üçün sahә 

adları  tәsis  sisteminin  şәffaf  vә  beynәlxalq  normalara  uyğun  olmasının  tәmin 

edilmәsi vacibdir. 

 

2.  İstehlakçını  vә  şәxsi  mәlumatları  qoruyan  tәdbirlәrin  alınması:  İstifadәçilәrin  e-



ticarәt sisteminә etibarı etmәsini tәmin etmәk vә davam etdirmәk lazımdır. E-ticarәt 

ilә  hәyata  keçirilәn  ticari  fәaliyyәtlәrdә,  әnәnәvi  ticarәtdә  olduğu  kimi  mәxfiliyin, 

mәlumatın tamlığının vә şәxsiyyәtin doğruluğunun tәmin edilmәsi vә istifadәçilәrin 

bunlardan әmin olması çox vacibdir. Bunula yanaşı әnәnәvi ticarәtdә olduğu kimi 

istehlakçı  hüquqlarının  qorunması  üçün  әlavә  hüquqi  vә  inzibati  tәnzimlәmәlәrә 

ehtiyac vardır. 

 

3.  Elektron  imzanın  hüquqi  qüvvәsinin  olması:  Elektron  imza,  e-ticarәtdә  vacib  olan 



istifadәçi tәhlükәsizliyinin vә sistemin tәhlükәsizliyinin tәmin edilmәsi baxımından, 

eyni  zamanda  da  әnәnәvi  ticarәtin  әsas  elementi  olan  imzanın  funksiyasını  yerinә 

yetirmәsi  baxımından  çox  vacib  bir  sistemdir.  Elektron  imzanın  hüquqi  qüvvәsini 

tәmin  etmәdәn,  elektron  mühitdә  biznes  müqavilәsi  bağlamaq  demәk  olar  ki 

mümkün deyil. 

 

4.  Vergiqoyma,  ödәmә  vә  çatdırılma  üsullarının  yaradılması:  Xüsusilә  beynәlxalq  e-



ticarәtdә  vergi  ödәnilmәsi  vә  yerli  vergi  orqanları  arasında  bölgüsü  üçün  ümumi 

hәll  yollarının  tapılması,  ödәmә  vasitәlәrinin  yaradılması,  gömrük  prosedurasının 

sadәlәşdirilmәsi vә e-ticarәtә uyğunlaşdırılması lazımdır. 

 

5.  İntellektual mülkiyyәt hüquqlarını qoruyan tәdbirlәrin görülmәsi: E-ticarәtdә, daha 



doğrusu  açıq  şәbәkәlәrdә  xüsusilә  kompüter  proqramlarının,  şeir,  roman,  hekayә, 


Academic
Views


 5

 

rәsm  kimi  sәnәt  әsәrlәrinin  oğurlanması,  qanunsuz  tәqlid  edilmәsi  vәs.  hallarda 



intellektual mülkiyyәt hüquqlarının qorunması lazımdır. 

 

 



E-Ticarәtin İqtisadi vә Sosial Tәsirlәri 

E-ticarәtin  tәmәl  iqtisadi  tәsiri,  әngәllәrin  daha  az  olduğu  bir  iqtisadi  fәaliyyәt  sahәsi 

yaratmasıdır.  Bu  tәsir,  әsas  olaraq  sürәtlә  inkişaf  edәn  informasiya-kommunikasiya 

texologiyalarının  nәticәsidir.  E-ticarәt,  sürәtlә  inkişaf  edәn  bu  infrasturkturdan  istifadә 

etdiyi  üçün  iqtisadi  hәyata  tәsiri  dә  eyni  ölçüdә  çox  böyükdür.  E-ticarәt,  potensial  olaraq 

bütün  istehsalçı,  tәdarükçü,  istifadәçi  vә  istehlakçıları  bir  yerә  yığdığına  görә,  sәnaye 

inqilabından bu yana xәyal edilәn mal vә xidmәt istehsalı ilә ticari hәyatı reallığa çevirәn 

xüsusiyyәtlәrә  sahib  olduğu  hesab  edilir.  Bütün  bunlarla  yanaşı,  e-ticarәt  hәlә  yeni  bir 

istiqamәt  olduğundan  iqtisadi  vә  sosial  tәsirlәrin  bu  gündәn  hiss  edilmәsi,  hәr  şәraitdә 

fәrziyyәlәrә әsaslandırılmaqda vә spekulyativ olmaqdadır. [8] E-ticarәtin statistik mәnada 

necә  ölçülmәsi  lazım  olduğu  mövzusunda  hәlәki  hәr  hansı  bir  beynәlxalq  uzlaşmaya 

varılmamışdır.  Hәr  hansı  bir  vasitә  vә  göstәricilәrlә  ölçülә  bilmәyәn  bir  böyüklüyün 

gәlәcәk tәsirlәri haqqında danışmaq tәbii olaraq etibarlılıq intervalı geniş olan tәxmini bir 

yanaşma olacaq. 



 

Nәticә 

 

E-ticarәtin Azәrbaycan iqtisadiyyatına tәsiri, әngәllәrin daha az olduğu bir iqtisadi fәaliyyәt 



sahәsi  yaratmasıdır.  Bu  tәsir,  әsasәn  sürәtlә  inkişa  edәn  informasiya-kommunikasiya 

texnologiyalarının sәbәb olduğu nәticәdir. Bu tәsirlәri 2 cәhәtdәn nәzәrә ala bilәrik: 

 

1.  Firmalar  baxımından  faydaları:  İnternet  sayәsindә  firmalar  müştәrilәrinә  dünyanın 



hәr  yerindә  7  gün  24  saat  xidmәt  edә  bilirlәr.  İnternetdә  virtual  mağaza  açmağın 

maya dәyәri real bir mağaza açmağın maya dәyәrindәn olduqca aşağıdır. Daha sürәtli 

mәhsul  istehsalı,  test  edilmәsi  vә  müştәri  tәlәblәrinin  müәyyәn  edilmәsi  mümkün 

olduğundan  müştәrilәrin  tәlәblәri  daha  tez  tәmin  olunur.  Sәmәrәli  mәhsul  tanıtma, 

mәhdudiyyәtsiz  әlaqә  imkanları  sayәsindә,  qlobal  istehlakçı  şәbәkәsilә  firmalar 

yüksәk satış hәyata keçirә bilirlәr. 

 

2.  İstehlakçılar baxımından faydaları: İstehlakçı, evindәn, iş yerindәn vә ya hәr hansı bir 



yerdәn  internetә  qoşularaq  zaman  vә  mәkan  fәrqi  olmadan,  hәr  zaman  hәr  yerdәn 

alqı-satqı  hәyata  keçirә  bilәr.  İnternetdә  alqı-satqı  asan  vә  әylәncәlidir.İstehlakçı, 

internetdәkibir çox mәhsul arasından özünә әn uyğun mәhsulu müqayisә ilә seçir vә 

sürәtlә  satın  alma  әmәliyyatını  hәyata  keçirir.  Ümumiyyәtlә  e-ticarәtin  iqtisadi  vә 

sosial hәyata aşağıdakı kimi tәsir edәcәyi düşünülür: 

 

a)  Açıq  şәbәkәdә  e-ticarәt  әmәliyyatları,  iqtisadi  rabitәni  çoxaldır.  Bunun 



nәticәsindә,  xüsusilә  kiçik  vә  orta  sahibkarlar  vә  fәrdi  müştәrilәr,  digәr 

marketinq üsullarından daha asan vә ucuz xәrclә ticari fәaliyyәtlәr hәyata keçirә 

bilәcәklәr. 



Elçin Süleymanov vә Füzuli Әliyev                                                                       Aprel 2013 

 

b) E-ticarәtin  gedәrәk  daha  çox  istifadә  edilmәsi.  Bunun  sәbәbi,  hamının 



istifadәsinә  açıq  olan  vә  hәmçinin  heç  bir  tәşkilata  vә  ya  şәxsә  aid  olmayan 

internet istifadә edilmәsidir. 

 

c)  E-ticarәt,  mal  vә  xidmәtlәrin  istehsalı,  paylanması  vә  marketinqi  ilә  yanaşı  hәr 



növ mәlumat mübadilәsinә yeni imkanlar açmaqdadır 

 

d) Mal vә xidmәt bazarının strukturu e-ticarәt ilә dәyişәcәkdir. 



 

e)  E-ticarәt  ilә,  satıcı  vә  alıcının  şәffaf  vә  әdalәtli  rәqabәtә  yaxın  bir  şәraitdә  bir 

yerә gәlmәsinә imkan verilәrәk, resursların daha sәmәrәli istifadә edilmәsi tәmin 

edilәcәkdir. 

 

f)  E-ticarәtin, mәşğulluğa tәsiri dә qaçılmazdır. 



 

g) Yeni  iş  yerlәri  vә  savadlı  olaraq  ifadә  edilәn  –  kompüterdәn  istifadә  edә  bilәn 

әmәk qüvvәsinin formalaşmasına tәsir edәcәkdir. 

 

h) İnkişaf  etmiş  ölkәlәrdәn  inkişaf  etmәkdә  olan  ölkәlәrә  olan  yeni  texnologiya 



ixracı, müәyyәn qәdәr mәdәniyәt ixracını da özü ilә gәtirәcәkdir. 

 

Elektron  ticarәtin  inkişaf  etdirilmәsi  baxımından  Azәrbaycan  hökumәtinә  iki  әsas  vәzifә 



düşür.  Bunlardan  birincisi;  dövlәtin  әsas  funksiyalarının  icrası  zamanı  elektron  ticarәtin 

gәtirdiyi imkanlardan istifadә edilmәsidir. Bu çәrçivәdә; icra orqanları inzibati vә xidmәti 

funksiyalarını yerinә yetirәrkәn elektron hökumәtin verdiyi imkanlardan istifadә etmәli vә 

inkişaf  etdirmәlidirlәr.  Әhalinin  qeydiyyatı  vә  şәxsi  mәlumatlarla  әlaqәli  xidmәtlәr, 

vergiqoyma vә ödәmә, dövlәtin mal vә xidmәt alması zamanı e-ticarәtdәn istifadә edilmәsi 

buna nümunә göstәrilә bilәr. 

 

Dövlәtin  bu  mövzudakı  ikinci,  amma  birincidәn  daha  önәmli  vәzifәsi  isә  elektron  ticarәt 



üçün  lazımi  fiziki  vә  hüquqi  infrastrukturu  yaratmaqdır.  Elektron  ticarәtin  fiziki 

infrastrukturunun  qurulması  müәyyәn  texniki  tәchizatdan  asılı  olduğuna  görә,  böyük 

miqyasda texnoloji yeniliklәrdәn tәsirlәnir. Müasir dövrdә olan texnoloji inkişaf sәviyyәsi, 

elektron  ticarәtin  fiziki  infrastrukturunun  hazırlanmasına  çox  müsbәt  tәsir  edәcәk 

keyfiyyәtdәdir.  Elektron  ticarәt  üçün  lazımi  infrastrukturun  yaradılması  isә,  fiziki 

infrastrukturdan  daha  çәtin  kimi  görünür.  Bunun  әn  önәmli  sәbәblәrindәn  biri,  әnәnәvi 

ticarәtdә  istifadә  edilәn  metod  vә  vasiәtәlәrin  bir  qisminin  elektron  ticarәtә  yaramaması, 

belәliklә  dә  mövcud  qanunvericilikdә  dәyişiklik  mәcburiyyәti,  hazırlanmalı  olan  yeni 

hüquqi tәnzimlәmәlәrin digәr ölkә qanunlarına da uyğun olması zәrurәtinә baxmayaraq bu 

mövzuda hәr hansı bir beynәlxalq fikir birliyinә gәlinmәmәsi, texniki infrastrukturda olan 

bәzi  problemlәrin  hüquqi  problemlәrә  dә  sәbәb  olması  kimi  çәtinliklәr  sayıla  bilәr.  Son 

olaraq,  e-ticarәtin  inkişafı  istiqamәtindә  hәyata  keçirilәcәk  dövlәt  siyasәti  haqqında 

danışmaq  olar.  Çünki,  özü  dә  bir  istifadәçi  olan  dövlәtin  bu  mövzuda  hәyata  keçirәcәyi 

hazırlıqların  keyfiyyәti  vә  sürәti  ilә,  texniki,  inzibati  vә  hüquqi  tәnzimlәmәlәrdә  hәata 




Academic
Views


 7

 

keçirәcәyi  funksiyaları  icra  tәrzi  e-ticarәtin  ölkәdәki  inkişafına  tәsir  edәcәkdir.  Bu 



xüsusiyyәtlәr nәzәrә alındıqda aşağıdakı amillәrin vacibliyi ortaya çıxmaqdadır: 

 

-  Dövlәt orqanlarında bu istiqamәtdә hәyata keçirilәn işlәr koordinasiya edilmәli vә 



bu sahәdә özәl sektorla güclü әmәkdaşlıq aparılmalıdır. 

-  E-ticarәt,  qlobal  informasiya  cәmiyyәtinin  ayrılmaz  bir  parçası  olduğuna  görә, 

hәyata  keçirilәn  siyasәtlәr,  texniki  standartlar  vә  tәtbiqat  vasitәlәri  beynәlxalq 

normalara uyğun formada müәyyәn edilmәli, bu mövzuda tәlәsilmәmәlidir. 

-  Dövlәt sektoru e-ticarәtdәn istifadәyә öyrәşmәlidir. 

-  Bürolarda  vә  ticarәtdә  kağız  işlәrindәn  elektron  әmәliyyatlara  keçid  bir  proqram 

çәrçivәsindә hәyata keçirilmәlidir. 

-  Hәyata  keçirilәcәk  tәnzimlәmәlәrlә  istifadәçilәrin  tәhlükәsizliyi  mütlәq  tәmin 

edilmәli, tәrәflәrin vә vasitәçilәrin mәsuliyyәti aydın müәyyәn edilmәlidir. 

 

Nәticә  olaraq,  elektron  ticarәt  sahәsindә  hәyata  keçirilәcәk  dövlәt  siyasәtinin  tәrkib 



hissәlәrini, müvafiq fiziki infrastrukturun hazırlanmaı vә davamlı inkişaf etdirilmәsi, dövlәt 

vә  özәl  sektorun  tәlәblәrinin  müәyyәn  edilmәsi  vә  uğunlaşdırılması,  vә  hüquqi  bazanın 

yaradılması kimi göstәrmәk olar. 

 

Әdәbiyyat: 

 

[1]  “History  of  the  Internet:  A  Timeline”;  (http://www.wnpl.alibrary.com/train/ 

tutorial/timeline.html). Giriş tarixi 4 mart, 2011. 

 

[2]  “History  of  the  Internet”;  (http://www.cs.rochester.edu/u/leblanc/internetcourse/ 



history.htm). Giriş tarixi 5 mart, 2011. 

 

[3]  “The  Internet”;  (http://www.wuwien.ac.at:8082/rfc/rfc1462.hyx/rfc1462.3_b  The_ 



bInterne). Giriş tarixi 12 mart, 2011. 

 

[4] Varian, Hal R., “The Information Economy: How Much Will Two Bits Be Worth in the 



Digital  Marketplace?”;  (http://sims.berkeley.edu/~hal/pages/sciam.htm).  Giriş  tarixi  12 

mart, 2011. 

 

[5]  Suleymanov,  E  “Electronic  commerce  and  IT's  probable  effects  on  Azerbaijan 



Economy”  Application  of  Information  and  Communication  Technologies,  2009.  AICT 

2009. International Conference  14-16 Oct. 2009. 

 

[6]  Suleymanov,  E  “Electronic  commerce  and  IT's  probable  effects  on  Azerbaijan 



Economy”  Application  of  Information  and  Communication  Technologies,  2009.  AICT 

2009. International Conference  14-16 Oct. 2009. 

 

[7] “Elektronik Ticaret İliskilerin Rengini Belirliyor”, Information Week, S. 15, 1998.   



 


Elçin Süleymanov vә Füzuli Әliyev                                                                       Aprel 2013 

[8] Tapscott, Don, Dijital Ekonomi (İstanbul, Koç Sistem Bilgi ve İletisim Sistemleri A.Ş. 

Yayınları, 1998).  

 

 



Mәnbә: Journal of Qafqaz University, No. 32, 2011. 

 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə