|
![](/i/favi32.png) Davriy sistemaning V a gruppasidagi elementlari (Fe temir, Co-Kobalt, Ni-nikel) xossalari va ishlatilishiTemir, kobalt va nikel galogenidlari
|
səhifə | 3/5 | tarix | 16.04.2023 | ölçüsü | 33,73 Kb. | | #105839 |
| Davriy sistemaning V a gruppasidagi elementlari (Fe temir, Co-KoTemir, kobalt va nikel galogenidlari. Bu elementlar qizdirilganda (suv bug’i ishtirokida) galogenlar bilan oson birikadi. Kobalt va nikel galogenlar bilan Co (II)-hamda Ni(II)-galogenidlar hosil qiladi; kobalt ftor bilan ftorid CoF3 ham hosil qiladi.
Fe + 2HCl → FeCl2+H2
Fe + 3Cl2 → 2FeCl3
Temir, kobalt va nikel galogenidlar uchuvchan moddalardir. Ular suv bilan kristallogidrat hosil qiladi (masalan, CoCI2 ∙ 6H2O) lar.
Temir Fe. Z = 26. Yer qobig’ida eng ko’p tarqalgan og’ir metall bo’lib, erkin holda juda kam uchraydi. Temir minerallari tabiatda keng tarqalgan. Uning sanoat uchun ahamiyatli rudalari jumlasiga magnetit Fe3O4 (unda 72% Fe bor), gematit Fe2O3 (70% Fe), limonit Fe2O3. H2O (yoki FeOOH), siderit FeCO3 (48% Fe) kiradi. Tabiatda temirning oksid rudalaridan tashqari ko’p miqdorda pirit Fe2S ham uchraydi.
Olinishi. Temir metallurgiyasida hosil qilinadigan metall toza bo’lmaydi; uning tarkibida uglerod, oltingugurt, fosfor, marganes va silisiy qo’shimchalari bo’ladi.
Shuning uchun kimyoviy toza temir quyidagi usullar bilan olinadi:
temir oksidini vodorod bilan qaytarish: Fe2O3+3H2→3H2O+2Fe\
Bunda hosil qilingan temir kukun holida bo’lib, u pirofor xossa namoyon qiladi, ya’ni havoda o’z-o’zidan yonib ketadi;
temir karbonilni termik parchalash:
Fe(CO)5 → Fe +5CO
temir tuzlari (ko’pincha xloridlar) ning suvdagi eritmasini elektroliz qilish: Fe2+ + 2e → Fe
1,2 usullar bilan olingan kukun holidagi temir presslanib, undan yaxlit metall tayyorlanadi. U yaxshi magnitlanadigan, minimal gisterezis ko’rsatadigan “ancha yumshoq” modda. Temir texnikada, asosan, cho’yan va po’lat holida olinadi. Cho’yanda 90-93% temir, 2-4% uglerod bo’ladi; S, R, Mn, Cr, Ni, V kabi qo’shimchalar miqdori cho’yan hosil qilishda ishlatiladigan rudaning sifatiga bog’liq. Po’lat tarkibida 0,3-1,7% uglerod bo’ladi: yumshoq temir tarkibida esa uglerod miqdori 0,3% da kam.
Dostları ilə paylaş: |
|
|