Mavzu: jismoniy tarbiyaning didaktik tamoyillari


Rivojlantiruvchi-mashqlantiruvchi ta’sirlarni asta-sekin oshirib borish tamoyili



Yüklə 132,81 Kb.
səhifə18/22
tarix04.04.2022
ölçüsü132,81 Kb.
#85025
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22
Jismoniy tarbiyaning didaktik tamoyillari

Rivojlantiruvchi-mashqlantiruvchi ta’sirlarni asta-sekin oshirib borish tamoyili

Ushbu tamoyil shug’ullanuvchilarda vazifalarni mukammallashtirish hamda yuklamalarni oshirish hisobiga harakat va u bilan bog’liq bo’lgan psixik faoliyatlarni namoyon qilishga bo’lgan talablarni muntazam ravishda oshirib borish zaruriyatini belgilab beradi.

Inson organizmining funksional faoliyatiga qo’yiladigan talablar muntazam ravishda oshirib borilsagina, jismoniy sifatlar yuqoriga o’sib boradi. Kuch, chidamlilik va boshqa jismoniy sifatlarning rivojlanishi mexanizmlari asosida organizmning jismoniy yuklamalarga javoban funksional moslashishga xos o’zgarishlari yotadi. Optimal yuklamani tanlab olish juda muhimdir, ya’ni organizmning moslashish reaksiyalarini keltirib chiqaruvchi minimal yuklama shiddatini bilish lozim. Bundan shiddatliroq ta’sir o’ta zo’riqishga yoki, talablar keskinlashsa, organizmning me’yordagi faoliyatining tuzilishiga olib keladi. Aniqlanishicha, masalan, endi shug’ullanayotgan sportchilarda o’rtacha katta va kattaga yaqin og’irliklar bilan mashq bajarganda ham kuch o’sadi. Ushbu holda katta yuklama ko’tarishga tayyor bo’lmagan tizimlar va organlarning (yurak-tomir tizimi, tayanch-bo’g’im apparati) o’ta zo’riqishi oldini olish maqsadida kattaga yaqin va katta yuklamalarni qo’llashdan ma’no yo’q. Aytish lozimki, yuqori yuklama turli organlar tizimlariga turlicha ta’sir ko’rsatadi. Ulardan ba’zi birlari yuqori yuklamaga nisbatan oson va tez bardosh bera oladi, boshqalari – aksincha. Bunda funksional o’zgarishlar tezroq, morfologik o’zgarishlar sekinroq kechadi. Jismoniy yuklamalarni oshirish dinamikasi organizmdagi ayrim tizimlarning geteroxron tarzda moslashish darajasi va xususiyatiga mos bo’lishi kerak.

Harakatlarni takomillashtirish uchun o’qitish jarayonida nafaqat texnik usullarning detallarini muntazam takomillashtirib borish, balki shug’ullanuvchilarning jismoniy (kuch, tezkorlik, egiluvchanlik va h.k.) imkoniyatlarining o’sib borishi sababli harakat texnikasini ham asta-sekin o’zgartirib borish xosdir.

Harakat malakalarini takomillashtirish asosida malakalarni amalga oshirish shartlari, har safar o’zgarib turadigan talablarga mos turli xil funksional tizimlarni hosil qilish jarayoni yotadi. Demak, bu tizimlarni hosil qilishning asosiy sharti – o’rganilgan harakatlarni oshirish bo’yicha talablar va vazifalarni muntazam o’zgartirib borish hamda murakkablashtirishdir. Ko’rsatib o’tilgan yo’l bilan harakat malakalarini muvaffaqiyatli va uzoq vaqt takomillashtirish ularning asosini mustahkamlab borish orqali amalga oshiriladi. Bu yerda biz takomillashtirish maqsadlarining o’zgaruvchanligi, harakat malakasidan foydalanishda uning ishonchliligini ta’minlash uchun erishilgan darajaning barqarorligi kabi dialektik qarama-qarshiliklar birligi bilan to’qnashamiz. O’qituvchining bunday mahorati qarama-qarshilikni to’g’ri hal eta olishidadir.

Shunday qilib, rivojlantiruvchi-mashqlantiruvchi ta’sirlarni asta-sekin oshirib borish tamoyili topshiriqlarni qiyinlashtirib borish bilan ularni ko’paytirishni hamda rejali yangilab borishni, organizmning funksional imkoniyatlari o’sib borgani sayin yuklamalar hajmi va shiddatini oshirishni nazarda tutadi.




Yüklə 132,81 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə