|
![](/i/favi32.png) Mavzu: kichik va o'rta guruhda sujetli rolli o'yinni loyihalashtirishmaktabgacha tarbiya bolalarga ta’lim–tarbiya berishda syujetli-rolli o’yinlarni amalga oshirish va ungarahbarlik
|
səhifə | 6/8 | tarix | 20.09.2023 | ölçüsü | 208,36 Kb. | | #122693 |
| Mavzu kichik va o\'rta guruhda sujetli rolli o\'yinni loyihalasht2.2 maktabgacha tarbiya bolalarga ta’lim–tarbiya berishda syujetli-rolli o’yinlarni amalga oshirish va ungarahbarlik
Bolalarga ta’lim-tarbiya berish maqsadida kattalarning o’yinni tanlay bilishi, unga to’g’ri rahbarlik qilish "MTM ta’lim va tarbiya dasturi"da belgilangan vazifalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishni ta’ minlaydi.
O’yin bolalarni rivojlantirish va tarbiyalash vositasidir. Psixologlar o’yinni maktabgacha yosh davrida yetakchi faoliyatdeb hisoblaydilar. O’yin tufayli bolaning yuqori rivojlanish bosqichiga o’tishini ta’minlovchi sifatlar shakllanadi, uni ruhiyatida sezilarli o’zgarishlar yuzberadi.
O’yinda bola shaxsining hamma tomoni bir-biriga o’zaro ta’sir yetgan holda shakllanadi. O’ynayotgan bolani ko’zatayotib uning qiziqishlarini, tevarak-atrof to’g’risidagi tasavvurini, kattalarga va o’rtoqlariga bo’lgan munosabatini bilib olishmumkin.
SHaxsdagi biron sifatni tarbiyalash uchun uning boshqa tomonlarini ham rivojlantirish kerak. Masalan, bolaning o’yiniga qiziqishini, tashkilotchilik qobiliyatini rivojlantirish uchun mazmun jihatidan boy o’yinlar yaratilishi kerak. Bolalarning ijodiy o’yinlari ni rivojlantirish uchun esa o’z navbatida yaxshi tashkil yetilgan bolalar jamoasi zarurbo’ladi.
O’yin bolalarni jismoniy tomondan tarbiyalashsistemasida, Maktabgacha ta’lim muassasasining ta’limtarbiya ishida, ahloqiy, mehnat va yestetik tomonlama tarbiyalashda katta o’rintutadi.
O’yinda bola organizmiga xos bo’lgan talab va yehtiyojlar qoniqtiriladi, hayotiy faollik ortadi, bardamlik, tetiklik, kuvnoqlik tarbiyalanadi. SHuning uchun ham bolalarni jismoniy tarbiyalash sistemasida o’yin munosib o’rin egallaydi.
O’yin bolalarga yestetik tarbiya berish vositasi sifatida ham keng qo’llaniladi. Bolalar tevarak-atrofdagi hayotni, voqealikni obrazlar, rollar orqali ham aks ettiradilar. O’yinda bolalarning avval olgantassurotlari orqali obraz yaratishlari-hayol juda ham kattaahamiyatga ega. Bolalar juda ko’p o’yinlarda avval o’rgangan ashula, she’r, raqs, topishmoqlardan keng foydalanadilar. Bundan tarbiyachi bolalarda yestetik did, zavqni tarbiyalashdafoydalanadi.
O’yin vaqtini tanlay bilish ham muhim ahamiyatga ega. Nonushta bilan mashg’ulot o’rtasida bolalar o’yiniga 8-10 daqiqa vaqt beriladi. Bunda bolalar ko’pincha avval boshlagan o’yinlarini davom ettiradilar. Sayrda bolalarning o’ynashlari uchun 1 soat - 1 soat 20 minut vaqt ajratiladi. Kunduzgi uyqu va kechki nonushtadan keyin ham bolalar o’yinga vaqt beriladi. Bunda bolalar ko’proq syujetli rolli o’yinlarni, qurilish materiallari, qo’g’irchoqlar bilan, stol usti o’yinchoqlari o’ynashlari mumkin. SHu bilan birga e rmak o’yinlardan hamfoydalaniladi.
Syujetli-rolli o’yin - maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy o’yin turlaridir. Syujetli-rolli o’yin o’z xususiyatiga ko’ra aksyettiruvchi faoliyatdir. Tevarakatorfdagi kattalar va tengdoshlarining hayoti va faoliyati bu o’yin mazmuniga manba bo’lib hizmatqiladi.
Bolalarning tevarak-atorfdagi hayotdan, tengdoshlari, kattalar faoliyatidan olgan taassurotlari ijodiy o’yinda qayta ishlanadi, to’ldiriladi, sifat jihatidan o’zgartiriladi. Bolalarning bunday o’yinlari tevarak-atrofdagi borliqni bilishning amaliyshaklidir.
Bolalar o’yinining o’ziga xos tomoni unda tasvirlovchi vaziyatlarning mavjudligidir. Tasvirlovchi vaziyat bolalarga o’yin jarayonida yuklangan rol va o’yin syujetidan tashkil topadi va har xii buyumlardan foydalanishni ham o’z ichigaoladi.
O’yinningsyujeti-bir-birigahayotiyaloqadorbo’lganqatorvoqea- hodisalar yig’indisidir.
Rol syujetli-rolli o’yinning asosiy zanjiri hisoblanadi. O’yin bolada qanoatlanish, xursandchilik hissini paydo qiladi, shuning uchun bolani qiziqtirib, unda yaxshi kayfiyat uyg’otadi, bola organizmidagi hayotiy faoliyatni yaxshilaydi.
Bola o’ynayolganda har hil harakatlar qiladi:yuguradi, sakraydi, ingichka taxta ustidan o’tadi, yengashdi, yuqoriga tirmashib chiqadi va hakozo.
Bu harakatlarning hammasini bola bemalol, o’z xoxishi bilan bajaradi, natijada bolaning muskullari pishiydi, u harakatni yengilroq, chaqqonroq bajaradigan bo’libqoladi.
Bolaning aqliy tomondan rivojlanishi uchun ham o’yin katta ahamiyatga ega. O’yin natijasida bolaning bilimi kengayib boradi. Rolli o’yinlar bolaning ko’zatuvchanligini, qiziquvchanligini, bilish doirasini rivojlantiradi, boyitadi.
O’yinda bola o’z oldiga maqsad qo’yadi, bu boladanaql, idrok ishlatishni talab qiladi, topag’onlikka o’rgatadi. O’yin jarayonida juda ko’p gaplashishga, tortishishga, baxslashishga, aytib berishga to’g’ri keladi. Bolalar o’zi yasayotgan narsalarini yaxshiroq yasash, qurishuchun juda ko’p o’ylab, fikrlashishlariga to’g’rikeladi. Bular hammasi bola tafakkuri va hayolining rivojlanishida muhim ahamiyatga egadir. Bola o’z o’yinida borliqni aks yettirib, olgan rolining mazmuni bilan bog’liq bo’lgan u yoki bu h issiyotni boshdankechiradi.
Masalan, Dilnoza ona-bola o’yinida ona rolini o’ynayotib, bolalarini ovqatlantiradi, kiyintiradi, ular bilan yaxshi munosabatda bo’lib yerkalaydi, ular bilan gaplashadi, kitoblar o’qib beradi. Bu o’yin bolada muloyililik, g’amxo’rlik, e’tiborlilik kabi yaxshi hislarniuyg’otadi.
Rolli-syujetli o’yinlarning o’ziga xos xususiyati. Rolli o’yinlarning boshqa o’yinlarga nisbatan o’ziga xos xususiyatga egaligi ularda syujet, rol va hayol qilingan vaziyatning mavjud bo’lishidir.
Bolalar biror narsa yoki voqea to’g’risida yetarlicha tasavvurga ega bo’lgandagina syujet, fikr, yuzaga keladi. Masalan bolalar "paroxod"o’yinini o’ynamoqchi bo’lishdi. Bunga o’yinning qanday borishi to’g’risida syujet kerak. Syujet bolalarning bilimiga bog’liq bo’ladi. Bolalarda avval g’oya paydo bo’ladi, keyin mazmun rivojlanadi. Ba’zan bolalar o’yinning qanday borishini oldindan belgilab oladilar. Masalan, Afrikaga “bormoqchi" bo’lsalar, sayyohat vaqtida qilinadigan ishlarni oldindan belgilaboladilar.
Bundan ko’rinib turi bdiki, rolli o’yin jamoatchilik xususiyatiga ega, chunki bolalar bir-birlari bilan o’zaro munosabatdabo’ladilar.
Rolli o’yinda har bir bola o’ziga olgan rolni bajaradi masalan, ona, shafyor, tarbiyachi, enaga, artist va h.
Bolalar maktabgacha ta’lim muassasasida asosan syujetli va rollarga bo‘linib o‘ynaladigan o‘yinlarni o‘ynaydilar. Rollarga bo‘linib o’ynaladigan o‘yinlarda bolalar tevarak atrof-muhitdagi narsalarni aks ettiradilar. Ular o‘zlarining turli o‘yinlarida kattalarning oilaviy hayot sharoitlariga doir hodisalarni, mehnat faoliyatlarini, yirik tarixiy hodisalarini, kishilar orasidagi muloqot munosabatlari, urf - odatlar, bayramlarni aks ettiradi.
Ko‘pincha bolalar aks ettirayotgan tashqi muhit hodisalari ular o‘yin faoliyatining syujetini tashkil etadi. Bolalar aks ettirayotgan muhit qanchalik keng va xilma-xil bo‘lsa, bolalar o‘yinining syujeti ham shunchalik keng va xilma - xil bo‘ladi. Ana shuning uchun o‘z - o‘zidan ma’lumki, kichik maktabgacha yoshdagi
bolalar o‘yinlarining syujeti nihoyatda tor bo‘ladi. Bolalar o‘sib ulg’aygansariular o‘yinining syujeti tobora boyib, xilma - xillashib boradi. O‘yinmazmunisifati syujetlar xilma - xilligi bolalarning umumiy psixik taraqqiyotdarajasigabog’liqdir. Bolaningumumpsixologtaraqqiyotifaqato‘yinjarayonidagi(A.Leontev) amalgaoshishiniinobatgaolibularningo‘yinlariningmazmunanboyitishigakatta
e’tibor qaratishimiz lozim.
Maktabgacha yoshidagi bolalarning syujetli va rollarga bo‘linib, o‘ynaladigan o‘yinlari deyarli hamma vaqt jamoa holda amalga oshiriladi. Syujetli va rollarga bo‘linib o‘ynaladigan o‘yinlar bolalarning ko‘pgina psixik jarayonlari va shaxsiy psixologik sifatlarini rivojlantirishga yordam beradi. O‘yin sharoitining o‘ziyoq bolalar diqqatini atrofdagi narsa va hodisalarga faol yo’naltirishini talab qiladi. Bu esa, o‘yin faoliyati davomida bolalarni nihoyatda faollashtiradi, ya’ni ular ko’zatuvchan, tez esda olib qoladigan, har bir narsani atroflicha va chuqur tahlil qiladiganbo‘ladilar.
Syujetli va rollarga bo‘linib, o‘ynaladigan o‘yinlar o‘yin jarayonida bolalarning bir birlari bilan faol munosabatda bo‘lishlariga imkon yaratadi. Bu bolalar nutqining tez rivojlanishiga olib keladi. Ma’lumki, syujetli va rollarga bo‘linib o‘ynaladigan o‘yinlarning o‘z qonun - qoidalari mavjud. Bu qonun - qoidalarga rioya qilishda bolalar o‘z iroda kuchlarini ishga soladilar. Binobarin, o‘yin faoliyati davomida bolalarning irodaviy sifatlari ham rivojlanadi. Turli yoshdagi bolalarining o‘yin faoliyatlari ularning barcha aks ettirish, ya’ni psixik jarayonlarini, aqliy imkoniyatlarini, shaxsiy psixologik sifatlarini, harakter hislatlarini tarkib toptirib, rivojlantiradi. SHu narsa harakterliki, maktabgacha yoshidagi bolalarning turli - tuman o‘yin faoliyatlari sekin - astalik bilan ularni o‘qish faoliyatiga tayyorlaydi.
Dostları ilə paylaş: |
|
|