Obyektlərin işinin dayanıqlılığı



Yüklə 95,2 Kb.

tarix02.12.2017
ölçüsü95,2 Kb.


 

 

F

 

H

 

-

 

da

 

obyektlərin

 

işinin 

 

dayanıqlılığı

 

O

 



caqov H.O.

 

Nağıyev



 

N.T.


 

Muxtarov


 

R.M


 

11 


 


 

 

F

 

H

 

-

 

da

 

obyektlərin

 

işinin dayanıqlılığı

 

FH şəraitində obyektlərin iş dayanıqlılığının 

 

əsasları, mahiyyəti və onlara təsir edən amillər

 

MM mühəndis

 

-

 

texniki tədbirlərinin 

 

layihələndirmə normalarının təyinatı

 

FH zamanı obyektin dayanıqlı işinin 

 

qiymətləndirilməsinin tədqiq olunması və təşkili.

 

FH zamanı obyektin dayanıqlılıq dərəcəsinin 

 

qiymətləndirilməsi metodikası

 

FH

 

-

 

da obyektlərin iş sabitliyini yüksəltmə yolları və 

 

üsulları

 



 

 



Fövqəladə vəziyyət şəraitində obyektlərin iş 

dayanıqlılığının əsasları, mahiyyəti və onlara 

təsir edən amillər

 

Respublikamızın ərazisindəki hər bir obyekt, müxtəlif kortəbii 



hadisələrin, o cümlədən də bunlardan ən fəlakətlisi olan zəlzələnin 

təsir  dairəsinə  düşə  bilər.  Yalnız  onu  qeyd  edək  ki,  ölkəmizin 

ümumən hər yeri 8 baladək, ərazinin ¼ -i qədəri də 9 baladək zəlzələ 

ehtimallı sahələr sayılır. Yalnız 9 ballıq zonada əhalinin 20%-i, sel 

təhlükəli  rayonlarda  isə  5%-dən  çoxu  yaşayır.  Şəhər  və 

rayonlarımızdakı  bir  çox  kimyəvi,  yanğın,  partlayış  qorxulu 

istehsalatlarda qəza ehtimalı da mövcuddur.

 



Burada  biz  yaranmış  FV-dən  asılı  olaraq  ölkənin  müxtəlif 

sahələrinin  və  iqtisadiyyat  obyektlərinin  dayanıqlılığı  işini  təmin 

etməyə çalışmalıyıq.

 

İşin dayanıqlılığının yüksəldilməsi, obyektlərin bu qabiliyyətinin 



və  imkanlarının  artırılıb  müvafiq  normativ  sənədlərin  tələbləri 

səviyyəsinə  çatdırılmasından  ibarətdir.  İşin  dayanıqlılığının 

artırılması  üçün  obyektlərdə  hələ  əvvəlcədən  mühəndis-texniki, 

texnoloji  və  təşkilati  tədbirlər  kompleksi  işlənib  hazırlanır  və 

vaxtında həyata keçirilir. Belə tədbirlərin görülməsində əsas konkret 

məqsədlər aşağıdakılardır:

 



 



istehsalat qəzalarının qarşısını almaq;

 



 

fövqəladə hadisələr zamanı baş verə biləcək itki və zərəri

 

azaltmaq;



 

 



fəlakətlərin, qəzaların, eləcə də düşmən hücumu nəticələrinin tez 

aradan qaldırılmasına şərait yaratmaq;

 



 

pozulmuş  istehsal  prosesinin  qısa  müddətdə  bərpa  edilməsi 



imkanı əldə etmək;

 



 

böhran  şəraitində  işçilərin,  onların  ailə  üzvlərinin  normal  həyat 

şəraitini təmin etmək.

 

Fövqəladə vəziyyət şəraitində obyektlərin iş 



dayanıqlılığının əsasları, mahiyyəti və onlara 

təsir edən amillər

 

Fövqəladə  hallarda  sənaye  obyektlərində  və  sahələrində  işin 



dayanıqlılığının  artırılması  çox  vacib  olduğu  qədər,  həm  də  geniş 

sahəli  və  mürəkkəb  bir  problemdir.  Buraya  istehsalatların  ərazidə 

düzgün  yerləşdirilməsi,  əvəzedici  istehsalat  və  müəssisələrin 

yaradılması,  etibarlı  maddi-texniki  təchizatın,  nəqliyyat  əlaqələrinin 

təmin  olunması,  əlavə  yanacaq  növünə,  digər  xammal  və 

texnologiyalara  keçmək  üçün  hazırlıq  tədbirlərindən  başlamış, 




obyektlərdə  fəhlə  və  qulluqçuların  mühafizə  edilməsinə,  fəlakət 

nəticələrinin aradan qaldırılmasınadək müxtəlif işlər aiddir.

 

FH  zamanı  həm  sülh  vaxtı,  həm  də  müharibə  vaxtı  iqtisadiyyat 



obyektlərinin dayanıqlı işinin təmini ölkə mülki müdafiəsi qarşısında 

qoyulan əsas və mürəkkəb məsələlərdən biridir.

 



 

 



Fövqəladə vəziyyət şəraitində obyektlərin iş 

dayanıqlılığının əsasları, mahiyyəti və onlara 

təsir edən amillər

 

Obyektdə  işin  dayanıqlılığı 

–  müəssisənin  qəzalara,  kortəbii 

hadisələrə  və  müasir  silahların  zədələyici  təsirinə  davam  gətirməsi, 

bunların  təsiri  şəraitində  belə,  planda  nəzərdə  tutulmuş  həcmdə 

məhsul  buraxması,  mühəndis-texniki  avadanlığın  zəif,  yaxud  orta 

dərəcədə zədələndikdə istehsalın mümkün qədər tez bərpa olunması 

qabiliyyətinə deyilir.

 

Maddi  nemətlər  istehsal  etməyən  obyektlərin  (nəqliyyat,  rabitə, 



səhiyyə, tədris müəssisələri və b.) işinin dayanıqlılığı deyildikdə isə 

onların fövqəladə hallarda öz funksiyasını yerinə yetirməsi bacarığı 

nəzərdə tutulur.

 



Fövqəladə vəziyyət şəraitində obyektlərin iş 

dayanıqlılığının əsasları, mahiyyəti və onlara təsir edən 

amillər 

Təsərrüfat  sahələrinin  işinin  dayanıqlılığı 

–  mümkün  dağıntı 

şəraitində obyektlərin bəzi hissələrinin sıradan çıxması və bu zaman 

sənaye əlaqələrinin pozulması hallarında, ölkə əhəmiyyətli məhsulun 

istehsalını davam etdirmək və təmin etmək qabiliyyəti nəzərdə tutulur.

 

Respublika  təsərrüfatının  fəaliyyətinin  dayanıqlılığı 

–  dedikdə 

isə  ümumiyyətlə  onun  müdafiə  və  təsərrüfat  üçün  tələb  olunan 

səviyyəni saxlamaq qabiliyyəti nəzərdə tutulur.

 

Təsərrüfat sahələrinin və obyektlərin dayanıqlılıq anlayışı birinci 



növbədə onların FH zamanı, planlaşdırılmış  məhsuldarlığı saxlamaq 

qabiliyyətini təmin etməkdir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, bu cür 

dayanıqlılığın  əsas  tərkib  hissəsi,  təbii  fəlakət,  sənaye  qəzaları  və 



müasir silahların zədələyici amillərin təsirinə qarşı hər bir obyekt və 

sənaye kompleksinin fiziki dayanıqlılığıdır.

 



 


 


Mülki  müdafiənin  mühəndis-texniki  tədbirlərinin  layihələndirmə 

normalarının əsas vəzifəsi, əvvəlcədən ən vacib şəhərlərin həyat tərzini 

yüksəltməkdən və obyektlərin, təsərrüfat sahələrinin sülh və müharibə 

dövründəki fövqəladə hadisələrdə işinin dayanıqlılığının artırmaqdan 

ibarətdir.

 



 

MM-in mühəndis–texniki tədbirlərinin  layihələndirilməsi 

normaları aşağıdakıları əhatə etməlidir:

 



 

əhalinin həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsini;

 



 



mümkün itki və dağıntıların azaldılmasını;

 



 

obyektlər  və  xalq  təsərrüfatı  sahələrinin  dayanıqlı  işinin  təmin 

edilməsini;

 



 

dağılmış sənaye mərkəzlərində xilasetmə işlərinin tez və keyfiyyətli 

yerinə yetirilməsi üçün lazımi şəraitin yaradılmasını.

 



Mühəndis–texniki tədbirlərin hazırlanması üçün verilən məsələlər, 

şəhər  və  obyektlərin  layihələşdirilməsi  və  rekonstruksiyası  üçün 

qoyulan  məsələlərin  əsas  tərkib  hissəsi  olmaqla,  uyğun  MM 

qərargahları  ilə  razılaşdırılır.  İri  şəhərlər  və  mühüm  əhəmiyyətli 

obyektlər  üçün,  düşmən  tərəfindən  müharibə  vaxtı  nüvə  zərbəsi 

gözlənilən  ərazidə  dağılma  zonası  müəyyənləşdirilir.  Bu  zona  nüvə 

zərbəsinin, zərbə  dalğasının izafi təzyiqinin  qiyməti  10  kPa  və  daha 

çox olan ərazidir.

 

Bütün mümkün dağılma zonası iki zonaya ayrılır:



 

 



Mümkün  güclü  dağıntı  zonası 

izafi  təzyiqin  qiyməti  30  kPa  və 

daha çox olan;

 



 

Mümkün zəif dağıntı zonası 

izafi təzyiqin 10 kPa – 30 kPa qədər 

olan halda baş verir.

 



Mümkün dağıntı zonasının sərhəddi uyğun olaraq hesabat yolu ilə 

və MM  mühəndis–texniki  tədbirlərini planlı  surətdə nəzərə almaqla, 

seçilən  tikinti  sənaye  müəssisələri  və  xalq  təsərrüfatının  digər 

sahələrində  yeni  kommunikasiya  xəttləri,  eneji,  su-qaz  təchizatı, 

nəqliyyat və rabitə hesaba alınmaqla müəyyənləşdirilir.

 

Fəaliyyətdə  olan  normativ  sənədlərlə  əsas  mühəndis–texniki 



tədbirlər müəyyən edilir və burada aşağıdakı ardıcıllıq nəzərə alınır və 

yerinə  yetirilir: 

Xalq  təsərrüfatı  obyektlərinin  yerləşməsinə  olan 



tələbat; 

Şəhərlərin  tikilməsi,  sənaye  binaları  və  qurğuların 



layihələşməsi və tikilməsi planlaşmasına olan tələbat;

 



Enerji-su və qaz təchizatının layihələşdirilməsi və tikilməsinə olan 

tələbat; 

MM-nin mühafizə qurğularının tikilməsinə olan tələbat.



 


Müasir şəraitdə mümkün dağıntılar və itkilərin qarşısını almaq 

və azaltmaq üçün ən effektli və real tədbir, respublikanın məhsuldar 

gücünü  maksimal  seyrəkləşdirməkdən  və  iri  şəhərlərin  əhalisinin 

artmasının qarşısını almaqdan ibarətdir. Bundan irəli gələn normativ 

sənədlərdə  xalq  təsərrüfatı  obyektlərinin  yerləşməsinə  aşağıdakı 

tələbatlar müəyyən edilmişdir:

 

1.

 



Yaşayış  məntəqələri  və  xalq  təsərrüfatı  obyektləri  bütün 

respublika ərazisi üzrə bərabər yerləşməli və paylanmalı;

 

2.

 



Mümkün  güclü  dağıntı  zonalarında  olan  iri  şəhərlərdə  əhalini 

cari təmin  edən  ərzaq anbarları,  sərnişin  və yük daşıyan dəmir yol 

stansiyaları şəhər ətrafında bərabər qaydada yerləşdirilməlidir;

 



3.

 

Mümkün  zəif  dağıntı  zonalarında,  az  əhəmiyyətli  müssisələr, 



anbarlar və dəmir yol stansiyaları yerləşə bilər;

 

4.



 

Çox əhəmiyyətli müəssisələr, bazalar, anbarlar, düşərgə və ruhi 

xəstəxanalar,  istirahət  evləri,  sanatoriyalar,  düşərgə  və  sağlamlıq 

mərkəzləri mümkün dağıntı zonalarından kənarda yerləşdirilməlidir; 

5. 

Su  basmasına  məruz  qala  bilən  fəlakət  zonalarında,  mühüm 



əhəmiyyətli xalq təsərrüfatı obyektlərinin və sağlamlıq

 

düşərgələrinin yerləşdirilməsi qadağandır;



 

6.

 



Xüsusi  əhəmiyyətli  obyektlərin,  təbii  və  süni  yeraltı  boşluqlarda 

yerləşdirilməsi məsləhətdir;

 

7.

 



Uçucu,  tez alışan  maddələr  və  güclü  təsirli  mayelər  istehsal  edən 

müəssisələr,  suyun  axarı  istiqamətində,  yaşayış  məntəqələrindən 

mümkün qədər aşağı ərazidə yerləşdirilməlidir.

 



 

 



5.

 

Küçələrin  dəmir  yol  xətti  ilə  və  həmçinin  öz  aralarında  kəsişmə 



yerləri  eyni  səviyyədə  ehtiyat  keçidlərilə  əsas  yoldan  50  m-dən  az 

olmayan məsafədə təmin olunmalı;

 

6.

 



Şəhərdaxili  nəqliyyat  yolu  yaşayış  məntəqələri  və  sənaye 

müəssisələri arasında sıx əlaqə yaratmaqla şəhər kənarına sərbəst çıxmaq 

üçün magistral xətlə əlaqələnməli;

 

7.



 

Tərtibat  və  texniki  dəmir  yol  stansiyalarını,  mümkün  güclü  dağıntı 

zonasından kənarda yerləşdirilməli;

 

8.



 

Tramvay və trolleybus parkları iri şəhərlərdə hissə-hissə şəhər ətrafı 

yerlərdə yerləşdirilməli;

 

9.



 

Parklarda,  bağlarda,  bağçalarda  və  tam  tikilməmiş  meydançalarda, 

yanğın söndürmək üçün süni su tutumları yaratmalı;

 



10.

 

Mümkün dağıntı zonalarında sənaye binalarını maksimum dərəcədə 



az  mərtəbəli  və  yüngül  materiallardan  istifadə  etməklə  tikməli;  11. 

Binaları yanmayan və çətin yanan materiallardan hazırlamalı;

 

12.


 

Texnoloji  avadanlıqları  mümkün  qədər  açıq 

meydançalarda 

yerləşdirməli;

 

13.


 

Mümkün  dağıntı  zonasında  yerləşən  yeyinti  sənaye  binaları  və 

qurğuların ərzaq anbarlarına, radioaktiv tozların və güclü təsirli zəhərli 

maddələrin keçməsinə qarşı tədbirlərin görülməli;

 

14.


 

Şəhərlərdə  olan  hamam  və  avtomobil  yuma  məntəqələri  elə 

qurulmalıdır ki, fövqəladə vəziyyət zamanı onlardan istifadə oluna bilsin;

 

15.



 

Anbar otaqları zirzəmi və yarım zirzəmilərdə tikilməli və onların qapı 

və pəncərələri minimum qədər az olmalıdır.

 



Məlumdur  ki,  bu  göstərilən  kommunal  enerji  sistemindən  biri 



kəsilərsə,  bu  müəssisənin  öz  işini  dayandırmağa  məcbur  edir  və 

nəticədə planlaşdırılmış məhsuldarlıq pozulur. Bununla yanaşı şəhərlər 

və  yaşayış  məntəqələrində  insanların  həyat  fəaliyyəti  pozulur.  Buna 

görə  də  göstərilən  sistemlərin  təchizatının  yüksək  səviyyədə  olması 

üçün  onlara  olan  tələbat  da  artıq  olmalıdır.  Bu  tələbatlardan 

aşağıdakıları göstərmək olar: 

1. 

hökmən 


azı 

iki 


mənbədən 

götürülməli;

 

2.

 



bu  mənbələr  bir-birindən  kənar  yerləşdirilməlidir  ki,  onlar  eyni 

vaxtda dağılmasınlar. (Burada su mənbələrindən biri yaxşı olar ki, 

yeraltı torpaq sularından istifadə etməklə yaradılsın, bu həm də 

radioaktiv, kimyəvi və bioloji zəhərlənməyə davamlı olur;

 

3.

 



bu mənbələr öz aralarında elə birləşdirilməlidir ki, lazım olan

 

vaxt ehtiyat mənbə sistemə rahat qoşula bilsin;



 


4.

 

mümkün  dağıntı  zonalarında  bu  mənbələr  yeraltı  qoruyucu 



çuxurlarda yerləşdirilməlidir;

 

5.



 

hər  bir  mühüm 

əhəmiyyətli  obyektin  özünün bu

  təchizat

 

sistemlərinin ehtiyat mənbələri olmalıdır;



 

6.

 



obyektlərdə  yanğınısöndürmək üçün  ehtiyat su  mənbələri 

yaradılmalıdır;

 

7.

 



təchizat  sisteminin  mühüm  əhəmiyyətli  elementləri  mümkün 

dağıntı zonasından kənarda yerləşdirilməlidir. Bu cür elementlərə 

aşağıdakılar aiddir:

 

a.



 

enerji təchizat sistemində - elektrik stansiyaları, idarəetmə 

mərkəzləri, yüksək gərginlikli elektrik ötürücü xəttləri;

 

b.



 

su təchizatı sistemində - nasos stansiyaları və təmizləyici

 



qurğular;

 

c.



 

qaz təchizatı sistemində - qaz paylayıcı stansiyaları və magistral 

qaz kəmərləri.

 

8.



 

təchizat xətlərində avtomat və yarım avtomat ayrıcı və bağlayıcı 

qurğular qoyulmalıdır.

 

9.



 

yeni  təchizat  sistemi  hazırlanarkən  köhnəsini  ehtiyat  mənbəyi 

kimi saxlamaq məsləhətdir.

 

10.



 

Obyektlərin başqa yanğın növünə keçirilməsinə baxılmalıdır. Bu 

zaman su təchizatından texnoloji proseslərdə maksimum istifadə 

etmək üçün o dövr etdirilməlidir. Suyun zəhərlənməsinin qarşısı 

maksimum  alınmalıdır,  obyektlərdə  yanğını  söndürmək  üçün 

ehtiyat  su  mənbələri  yaradılmalıdır.  Həmçinin  qəza  ehtiyat 

boruları  olmalıdır  ki,  bundan  lazım  gəldikdə  magistral  boru 

kəmərlərində və obyektin özündə istifadə olunmalıdır.

 



Fövqəladə  hallarda  işin  dayanıqlılığını  yüksəldən  konkret 

tədbirləri müəyyən etməkdən ötrü əvvəlcə obyektdə bu sahə üzrə 

araşdırmalar (tədqiqatlar) aparılır.

 

Araşdırma  zamanı  obyektin  istehsal  prosesində  iştirak  edən 



bütün  əsas  elementlərinin  mövcud  vəziyyəti  müasir  silahların 

bütün zədələyici amillərinə, ikinci amillərə, habelə ehtimal edilən 

kortəbii 

hadisələrin 

təsirinə 

davamlılıq 

baxımından 

qiymətləndirilib,  təyin  edilir.  Bunda  məqsəd  –  obyektin  istehsal 

fəaliyyətində  ən  zəif  sahələri  aşkara  çıxarmaq  və  onların 

etibarlığını, eləcə də bütünlüklə müəssisənin dayanıqlı işini təmin 

etmək üçün tələb olunan mühəndis-texniki, texnoloji və təşkilati 

tədbirləri müəyyənləşdirməkdir.

 



 

Mühəndis-texniki  tədbirlər 

obyektdəki  binaların,  qurğuların, 

avadanlığın  və  kommunikasiyaların  zədələyici  təsirlərə  fiziki 

davamlılığını artırmaq üçün görülən tədbirlərdir.

 



 

Texnoloji tədbirlər 

dedikdə ikinci zədələyici amillər yaranması 

ehtimalının qarşısını almaq məqsədilə obyektdə texnoloji rejimin 

dəyişdirilməsi nəzərdə tutulur.

 



 



Təşkilati  tədbirlər 

isə,  fövqəladə  hallar  yaranan  şəraitdə 

obyektdə mülki müdafiə qərargahının, dəstələrinin, habelə fəhlə və 

qulluqçuların ən səmərəli fəaliyyət qaydalarını müəyyən etməkdən 

ibarətdir.

 



 

 



 

 



 

 



Fövqəladə  vəziyyət  şəraitində  obyektin  dayanıqlığının 

qiymətləndirilməsi  hər  bir  zədələyici  amilə  qarşı  aşağıdakı 

ardıcıllıqla aparılır:

 

1)



 

obyektdə  yerləşən  sexlərin,  sahələrin  və  b.  qurğuların  sayı, 

həmçinin  elementləri  və  onların  mümkün  zədələyici  amillərə 

qarşı həssaslığı;

 

2)

 



obyekt  elementlərinin dayanıqlı  işi  pozulmayan  hal üçün

 

parametrlərin maksimal qiymətinin təyini;



 

3)

 



obyektin dayanıqlı işinə təsir edə bilən ən zəif (zərif) elementinin 

təyini;


 

4)

 



zəif  elementin  dayanıqlığının  artırılaraq,  əsas  elementlərin 

dayanıqlıq həddinə çatması;

 



5)

 

zəif  elementin  dayanıqlığını  yüksəltmək  üçün  hesabat  və 



tədbirlərin aparılması və işlənməsi.

 



 

 



 

 



 

 





Obyektin  ən  vacib  elementlərinin,  bina  və  qurğularının 

möhkəmliyinin  artırılması 

–  buradakı  avadanlığı,  dəzgahları, 

texnoloji xətləri mühafizə üçün vacibdir. Məlum olduğu kimi tikilən 

sənaye  binaları  və  qurğularının  ümumi  dayanıqlılığı  hissələrin 

ağırlığına və külək nəticəsində yaranacaq əlavə yüklərə hesablanır. Bu 

zaman tutaq ki, zərbə dalğasının, yaxud zəlzələnin törədə biləcəyi hər 

cür təsiri dəqiq nəzərə almaq heç də həmişə mümkün olmur. Bununla 

belə, sonradan konstruksiyalarda əsaslı dəyişiklik aparmaqla binaların 

möhkəmliyini  artırmaq  adətən  lazımı  nəticə  vermir,  həm  də  böyük 

xərclər  tələb  edir.  Buna  görə  də  bina  və  qurğuların  dayanıqlılığını 

artıran  əlavə  tədbirlər  yalnız  elə  hallarda  məqsədəuyğun  sayılır  ki, 

onların bütün istehsal prosesini təmin edən ayrı-ayrı vacib elementləri 

digər  elementlərə  nisbətən  az  davamlıdır.  Onda  belə  hissələrin, 

həmçinin əlahiddə fəaliyyət göstərməklə dərhal işlədilə bilən məhsul 




buraxmaq  qabiliyyətinə  malik  sahələrin  dayanıqlılığını  artırmaq 

lazımdır.

 



 



Maddi-texniki  təchizatın  dayanıqlılığının  artırılması 

–  obyektdə 

təchizatın sabitliyi xammal, material, avadanlıq və yanacaq ehtiyatları 

yaratmaqla artırılır.

 



 



Ekstremal  şəraitdə  obyektin  idarəetmə  sisteminin  etibarlılığının 

yüksəldilməsi 

– rəhbər heyətin fəaliyyətində əsas və ən məsuliyyətli 

işdir.


 

 



Müəssisələrdə  istehsalat  qəzalarını  və 

ikinci  zədələyici  amillər 

törəməsi ehtimalını və onların zərərini azaltmaq üzrə tədbirlərin işlənib 

hazırlanması 

adətən  birgə  hazırlanır.  Yanacaq,  güclü  təsirli  kimyəvi 

maddələr  istehsal  edən  və  digər  yüksək  təhlükəli  zavodlarda  bu 




tədbirlər  sülh  dövrü  üçün  obyektin  mülki  müdafiə  planında  nəzərdə 

tutulur.


 

 



Obyektdə  istehsalın  bərpa  edilməsi  üçün  hazırlıq  görülməsi 

– 

yuxarıda deyildiyi kimi, obyektin məhsul buraxmağa qısa müddətdə 



hazırlanması imkanı onun işinin dayanıqlılığının vacib göstəricisidir.

 

Beləliklə,  sülh  və  müharibə  dövürlərindəki  ekstremal  şəraitdə 



sənaye obyektlərində işin dayanıqlılığının yüksəldilməsi üzrə tədbirlər 

–  işçilərin  etibarlı  mühafizəsinə,  xilasetmə  işlərinin  qısa  müddətdə 

icrası, istehsalın bərpa olunmasına yönəldilməklə bərabər, həmçinin 

sülh dövründə də istehsalat qəzaları ehtimalının azaldılması və qəza 

nəticələrinin məhdudlaşdırılması üçün böyük əhamiyyətə malikdir.

 



 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə