1
AZƏRBAYCAN MİLLİ ELMLƏR AKADEMİYASI
NAXÇIVAN BÖLMƏSİ
TARİX, ETNOQRAFİYA VƏ ARXEOLOGİYA İNSTİTUTU
VƏLİ BAXŞƏLİYEV, CATHERİNE MARRO, REMİ BERTHON,
ZEYNƏB QULİYEVA, SAVAŞ SARIALTUN
KÜLTƏPƏDƏ ARXEOLOJİ TƏDQİQATLAR (2013-2016)
Bakı-Nurlan-2017
2
Kitab AMEA Naxçıvan Bölməsi Rəyasət Heyətinin 18 noyabr 2016-cı il
tarixli, 10/10 №-li qərarı ilə nəşr olunur.
Elmi redaktor: Qüdrət İsmayılzadə
tarix üzrə elmlər doktoru, professor
Rəyçilər: Abbas Seyidov
tarix üzrə elmlər doktoru, professor
Abuzər Ələkbərov
tarix üzrə fəlsəfə doktoru
İSBN
Vəli Baxşəliyev, Catherine Marro, Remi Berthon, Zeynəb Quliyeva, Savaş
Sarialtun. Kültəpədə arxeoloji araşdırmalar (2013-2016). Bakı: Nurlan, 2017,
164 s.
Kitabda Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində
yerləşən I Kültəpə yaşayış yerində və onun ətrafındakı abidələrdə 2013-2016-cı
illərdə aparılan arxeoloji tədqiqat işlərinin nəticələri ümumiləşdirilmişdir. Arxeoloji
tədqiqatlar Kültəpədə Neolit dövrünün varlığını təsdiq etmiş, onun Cənubi Qafqazın
ən qədim Neolit məskənlərindən biri olduğunu təsdiq etmişdir. Kitab mütəxəssislər
və Universitet tələbələri üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Vəli Vaxşəliyev, Catherine Marro,
Remi Berthon, Zeynəb Quliyeva,
Savaş Sarialtun
3
MÜNDƏRİCAT
Giriş...................................................................................................................4
I Fəsil. Kültəpədə 2013-cü ildə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar........................6
II Fəsil. Kültəpədə 2014-cü ilin arxeoloji araşdırmaları.................................13
III Fəsil. Kültəpə yaşayış yerində 2015-ci ildə aparılan arxeoloji
araşdırmalar.....................................................................................................30
IV Fəsil. Kültəpə yaşayış yerində 2016-cı ildə aparılan axeoloji
araşdırmalar.....................................................................................................50
V Fəsil. Kültəpə ətrafında arxeoloji araşdırmalar...........................................77
VI Fəsil. Kəşfiyyat xarakterli araşdırmalar.....................................................83
VII Fəsil. Şorsuda 2016-cı ilin qazıntıları.......................................................89
Nəticə............................................................................................................119
Введение.......................................................................................................143
Археологические раскопки 2013-2016 года в Кюльтепе………….......144
Заключение………………….………………………………………….…149
İntroduction...................................................................................................151
Archeological excavations at the settlement Kültepe in 2013-2016.............152
Conclution………………….……………………………………………....160
Ədəbiyyat......................................................................................................162
4
GİRİŞ
2013-2016-cı illərdə AMEA Naxçıvan Bölməsinin arxeoloji
ekspedisiyası Fransa Milli Elmi Araşdırmalar Mərkəzinin arxeoloqları ilə
birlikdə I Kültəpə yaşayış yerində tədqiqat işlərinə başlamışdır. Tədqiqat
işləri 400 kv. m. ərazidə davam etdirilmişdir. Arxeoloji tədqiqatlarla yanaşı
Kültəpə yaşayış yeri ətrafında arxeoloji araşdırmalar da aparılmışdır.
Ekspedisiyanın əsas məqsədi, Neolit dövrünün sonuna aid olan I Kültəpə
yaşayış yerində məskunlaşmanın tarixi və qədim Naxçıvan sakinlərinin ətraf
aləmlə əlaqələrini öyrənmək, köçmə maldarlıqla bağlı abidələri tədqiq
etməkdən ibarət olmuşdur. Tədqiqatlar göstərir ki, Kültəpə və onun ətrafında
yaşayan insanlar əkinçiliklə və köçmə maldarlıqla məşğul olmuşlar. Köçmə
maldarlıq insanların müxtəlif faydalı qazıntılar, o cümlədən mislə tanışlığına
səbəb olmuşdur. Araşdırmalara əsasən demək olar ki, Eneolit dövrünə aid
mövsümi yaşayış yerləri məhz qədim Naxçıvan sakinlərinin Zəngəzur
dağlarının zəngin metal yataqlarına gedən yollar üzərində salınmışdır.
Araşdırmalar zamanı bu mövsümi yaşayış yerlərinin bir qismi qeydə alınaraq
tədqiq edilmişdir. Digər yaşayış yerlərini müəyyənləşdirmək və qədim
kommunikasiya xətlərinin keçdiyi yerləri təsbit etmək ekspedisiyanın əsas
vəzifələrindən biri olmuşdur. Bu illər ərzində aparılan araşdırmalar ölkəmizin
qədim sakinlərinin miqrasiyasının arealını, onların qədim Şərq ölkələri ilə
iqtisadi-mədəni əlaqələrini öyrənməyə imkan vermişdir.
Kültəpə yaşayış yerində və onun ətrafında aparılan araşdırmalar iqlim
dəyişiklikləri ilə bağlı olaraq qədim insanların yaşayış yerlərini dəyişməyə
məcbur olduğunu təsdiq edir. I Kültəpə yaşayış yerində həyat e.ə.VI minillik
boyu davam etsə də e.ə.V minillikdə burada həyat kəsilmişdir. Kültəpədən
tapılan bəzi keramika məmulatı e.ə. V minillikdə burada həyatın epizodik
xarakter daşıdığını, daimi məskunlaşma olmadığını göstərir. Bununla belə e.ə.
V minilliyin birinci yarısında Kültəpə ətrafında yaşayış davam etmişdir.
Uzunoba və Uçan Ağıl yaşayış yerlərində aparılan araşdırmalar zamanı e.ə. V
minilliyin birinci yarısına aid maddi mədəniyyət nümunələri əldə edilmişdir.
2016-cı ildə Naxçıvançay vadisində Eneolit dövrünə aid yeni bir yaşayış yeri
Naxçıvan yaşayış yeri aşkar olunmuşdur. Sirabçay vadisində yerləşən Uçan
Ağıl, Naxçıvançay vadisində yerləşən Uzunoba və Naxçıvan yaşayış
yerlərinin araşdırılması e.ə. V minilliyin əvvəllərində qədim insanların çay
Dostları ilə paylaş: |