Politeia’da adalet tartişmasi ve thrasymakhos’un meydan okumasi



Yüklə 208,99 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/8
tarix04.12.2017
ölçüsü208,99 Kb.
#13797
1   2   3   4   5   6   7   8

Özgüç ORHAN 

 

Sayfa



55

 

 



Kephalos  ve  Polemarkhos’un  savunduğu  görüşler  tamamen  masadan 

kalkmamıştır; zira kurgulanan rejimde kendilerine yer bulacaklardır.

9

 

Polemarkhos’un  pes  ettiği  anda  “mağara”nın  kukla  oynatıcılarına 



tekabül  eden  “sofist”  Thrasymakhos  devreye  girer.

10

  Sokrates’in  tarifiyle 

Thrasymakhos 

“vahşi 


bir 

hayvan” 


gibi 

üzerlerine 

atılmıştır. 

Thrasymakhos’un  bu  ve  konuşması  boyunca  sergilediği  saldırgan  hal  ve 

tavırları  sofistliğinin  dışavurumu  olarak  görülebilir.  Adaletin  “daha 

güçlünün  menfaatine”  olduğunu  savunan  Thrasymakhos  Sokrates’in 

sorgulaması karşısında diğerlerine kıyasla daha fazla dirense de sonunda o 

da  susmak  zorunda  kalacaktır.  Thrasymakhos’un  görüşlerini  bir  sonraki 

bölümde  daha  detaylı  ele  alacağız.  Birinci  Kitap  Sokrates’in  adaleti  tarif 

etme çabalarının sonuçsuz kaldığı tespitiyle “aporetik” sona erer (354b-c).  

İkinci  Kitabın  başında  Glaukon  ve  Adeimantos  Thrasymakhos’un 

meydan  okumasını  canlandırır.  Şeytanın  avukatlığını  yapan  kardeşler 

adaletin  iyiliği  veya  değeri  konusunda  Sokrates’ten  daha  ikna  edici  bir 

savunma  yapmasını  talep  ederler.  Her  ikisi  de  Sokrates’e  inanmak 

istemektedirler;  ancak  etraflarından  duydukları  ve  gördükleri  buna 

engeldir.  Açıktan  dillendirilmese  de  halk  arasında  yaygın  kabul,  adil 

“olmaktan” ziyade adil “görünmenin”  makbul olduğudur.  Sokrates adaletin 

doğurduğu mükafat ve cezalar yüzünden değil kendi başına iyi veya değerli 

olduğu için tercih edilmesi gerektiğini ispatlamalıdır. Glaukon’un “adalet ne 

tür bir iyidir?” sorusu karşısında Sokrates adaleti hem kendi başına değerli 

hem de faydalı sonuçları olan “iyi” şeyler kategorisine koyduğunu belirtir ve 

bu yönde bir savunma yapacağı sözünü verir (358a).  

Diğer  yandan  Glaukon  adaletin  iyiliğine  dair  çekincelerini  bir  dizi 

argümanla  ortaya  koyar:  Adil  olmanın  kendi  başına  bir  değeri  yoktur; 

haksızlık  yapmaktan  imtina  edenlerin  ve  dolayısıyla  “adil”  gözükenlerin 

“adilliği”  aslında  yakalanmadan  haksızlık  yapmaya  güçleri  yetmediği 

çekincesinden ileri gelir; zira yakalandıkları takdirde ya mağdur ettiklerinin 

misillemesinden  ya  da  yasaların  yaptırımından  korktukları  için  haksızlık 

yapmaktan  kaçınırlar.

11

  Adalet  ve  hukuka  dair  bu  “zaruret”  hissi  modern 



çağda  Hobbes  tarafından  çarpıcı  bir  şekilde  dile  getirilmiştir.  Nitekim 

                                                           

9

 A.g.e., s. 68, 73.  



10

 “Thrasymakhos” isminin lafzî anlamı “savaşta cüretkȃr olan”dır; bkz. Aristoteles, 



Retorik II.23, 1400b20-21. 

11

 Burada kısaca özetlediğimiz Glaukon’un konuşması üç ayrı bölümden oluşur: (1) 



Adaletin doğası ve tarihsel kökeni (358e-359c); (2) Gyges’in yüzüğü hikayesi (359d–

360b);  (3)  Adalet  ve  adaletsizliğin  en  uç  örneklerinin  (adil  olup  adil  görülmeyen 

kişiye karşı adil olmayıp adil görülen kişi) karşılaştırması (360e-362c); bkz. Pappas, 

The Routledge Guidebook, s. 70-77; Shields, “Plato’s Challenge”, s. 70-80. 



Politeia’da Adalet Tartışması ve Thrasymakhos’un Meydan Okuması 

Sayfa


56

 

 



Glaukon’un adaletsizliğe düzdüğü övgünün ilk ayağı da zayıf çoğunluğun bir 

nevi  Hobbesçu  doğa  durumundan  çıkmak  için  kendi  aralarında  yaptıkları 

sözleşmeyi  andırır  (358e-359b):

 

Adalet,  insanlar  için  en  iyi  seçenek  (“ceza 



yemeden  haksızlık  yapmak”) 

 

ile  en  kötü  seçeneğin  (“öcünü  alamadan 



haksızlığa uğramak”) arasında olandır (meson) (359a).

 12


 

Adeimantos  kardeşi  Glaukon’un  söylediklerine  bazı  eklemelerde 

bulunur. Adeimantos’un tartışmaya yaptığı katkı adaletin araçsal faydasına 

dair  yerleşik  kanı  ve  kabullere  dairdir  (362d-367e).

13

  Adeimantos,  şair, 



ebeveyn ve din adamlarına referansla insanların gerçek anlamda adil olmak 

gibi bir kaygılarının olmadığını; adalete dair tutumlarının araçsal olduğunu 

belirtir: İnsanların asıl amaçları adil görünerek itibar kazanmak ve itibarın 

kendilerine  sunacağı  maddi  ve  sosyal  imkanlardan  faydalanmaktır  (363a-

365a).  Adeimantos’un  farazi  bir  “hesapçı”  (logizomenos)  kişi  ile  hiç 

yakalanmadan  kötülük  yapmanın  mümkün  olamayacağı  itirazını  yapan  bir 

başka  farazi  kişi  arasında  kurguladığı  mini  bir  diyalog  (365c-366b) 

Thrasymakhos’un bakış açısını yansıtır.

14

  

Böylelikle  iki  kardeş  Thrasymakhos’un  adalete  dair  “gerçekçi” 



yaklaşımını  geliştirip  daha  çetin  bir  hale  getirir.  Sokrates’ten  istekleri 

adaletin  sadece  sonuçları  için  değil  kendiliğinden  bir  değer  taşıdığını  ikna 

edici bir şekilde savunmasıdır. Adalete karşı bu  meydan okuma karşısında 

Sokrates  şehir-ve-ruh  benzetmesini  (368e-369a)  ortaya  atarak  farazi  bir 

şehir kurmayı önerir. Şehir (polis) ve insan ruhu arasında benzerlik olduğu 

varsayımına  dayanan  bu  benzetmeye  göre  insan  ruhu  üç  parçadan  oluşur: 

akıl (logos), asabiyet (thumos) ve arzu (epithumia) (439c-e).

15

 Şehirde ruhun 



her  bir  unsuruna  tekabül  eden  şu  üç  sınıf  bulunur:  filozof  yöneticiler  (asıl 

muhafızlar), askerler (yardımcı muhafızlar) ve üreticiler (para kazananlar).  

                                                           

12

 Kallikles de Gorgias’da (483b-c) hukuk düzeninin güçlülere karşı kendi kendilerini 



korumaktan aciz zayıf çoğunluğun icadı olduğunu söyler. Diğer yandan Glaukon’un 

“orta”  yol  göndermesi  Aristoteles’in  adalet  tarifinin  habercisidir:  Aristoteles  de 



Nikomakhos’a  Etik’te  adaleti  “haksızlık  yapmak”  ile  “haksızlığa  uğramak”  arasında 

bulunan  “orta”  (meson)  veya  “vasat”ı  (mesotes)  seçme  erdemi  olarak  niteler 

(1133b30-33). 

13

 Pappas, The Routledge Guidebook, s. 77-78. 



14

  Glaukon,  Adeimantos  ve  Thrasymakhos’un  savunduğu  görüşler  birebir  aynı 

olmasa  da  büyük  ölçüde  örtüşür.  Nitekim  Adeimantos  konuşmasının  sonunda 

söylediklerinin Thrasymakhos’un söyleyebileceği şeyler olduğunu belirtir (367a). 

15

  Türkçe  çevirilerde  thumos  için  “öfke”,  “kızgınlık”  ve  “taşkınlık”  gibi  karşılıklar 



kullanılmıştır.  Asabiyet  “asabîlik,  sinirlilik,  öfke,  hiddet”  anlamına  geldiği  gibi  Ibn 

Haldun’la  özdeşleşen  “akraba,  soy  sop,  kavim,  vatan,  millet  ve  din  gayreti  gütme” 

anlamına  da  gelir.  Platon’un  bir  taraftan  insan  ruhuna  diğer  taraftan  muhafızlara 

atfettiği thumos her iki anlamı da içinde barındırır. 




Yüklə 208,99 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə