Donli xom ashyo tavsifi. Turli ekin donlari va uruglari, shuningdek un va yorma ishlab chiqarish sanoati chiqindilari ko`pgina omixta yemlarning majburiy holda asosiy tashkil qiluvchi qismlari hisoblashadi.
Donli yem-xashakning katta ahamiyatga ega ekanligi uning yuqori ozuqa qiymatligidadir. Yem - xashak ekini sifatida eng ahamiyatlisi makkajuxori, arpa va sulidir.
Omixta yemdagi don miqdori don rodidan, hayvon turidan va ularning xo`jalik - ekspluatatsion guruxidan bog`liq holda uzgarib turadi. Turli omixta yem tarkibiga aralashma yoki aloxida - aloxida ko`rinishda 10 dan 50% gacha suli, 30 dan 50% gacha va undan ko`p arpa, 20 dan 35% gacha va undan ko`p makkajuxori, 15 dan 30% gacha javdar, 20 dan 30% va undan ko`p bugdoy kushiladi.
Omixta yem ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan donlarning sifat ko`rsatkichlari: namlik, ifloslantiruvchi aralashmalar, zararli aralashmalar, donli aralashmalar, makkajuxori uchun esa - kasallangan yoki to`lakonli bo`lmagan va so`tadan tuqilgan donlar miqdori bilan baholanadi.
Omixta yem ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan don normal xidga va ta`mga ega bo`lishi; zararkunandalar bilan zararlanganligi esa kanalar uchun 2-darajadan oshmasligi kerak. Aloxida ekinlar uchun sifat ko`rsatkichlari 2-jadvalda keltirilgan.
28.1.Jadval
Sifat ko`rsat kichlari
|
|
|
|
Ekin turi
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Namlik, %
|
15,5
|
16,0
|
16, 0
|
18, 0
|
15
,0
|
16, 0
|
16, 0
|
16,0
|
17,0
|
Ifloslantiruvchi aralashma, %
|
8, 0
|
8, 0
|
5,0
|
3,0
|
8, 0
|
5,0
|
5,0
|
5, 0
|
5, 0
|
SHuningdek:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a) zaharli aralashmalar
|
0, 2
|
0, 2
|
-
|
-
|
-
|
0,2
|
0,2
|
-
|
-
|
SHuningdek:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Gorchak va vyazel’ (birga yoki aloxida)
|
0, 1
|
0, 1
|
-
|
-
|
-
|
0,1
|
0,1
|
-
|
-
|
Koraqo`ya va korakosov (birga yoki aloxida)
|
0, 5
|
0, 5
|
-
|
-
|
-
|
0,5
|
0,5
|
-
|
-
|
B) kukol’
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
V) kasallangan donlar
|
-
|
-
|
2,0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
g) kasallangan so`tali makkajuxori
|
-
|
-
|
-
|
2,0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
Donli aralashmalar, %
|
15,0
|
15,0
|
15, 0
|
-
|
15,0
|
15, 0
|
15, 0
|
15,0
|
15,0
|
To`lakonli bo`lmagan so`ta, %
|
-
|
-
|
-
|
8,0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
SHuningdek
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kasallangan so`ta, %
|
-
|
-
|
-
|
3,0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
Doni tuqilgan soglom so`ta, %
|
-
|
-
|
-
|
10, 0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
Tyog`irmon, yorma zavodlari va elevatorlardan chiqadigan chiqindilar kontsentrlangan ozuqa va ingredientlar sifatida qo`llaniladi. Bu ishlab chiqarishlardan olinadigan ko`pgina chiqindilar xattoki uzining yuqori oqsil, yog, kletchatka va mineral moddalar miqdoriga boyligi bilan boshlangich donlardan farq qiladi.
Tyog`irmon va yormia zavodlarining ba`zi chiqindilari (kepak, tyog`irmon changi, ozuqabop un) avvalo ozuqa maqsadida ishlatiladi.
Bugdoy va javdar kepagi ulardan navli va oddiy un tortish natijasida hosil bo`lgan qo`shimcha mahsulot sifatida olinadi. Ular don qobiqlarining maydalangan bo`lakchalari va ko`rtak aralashmalarining turli kattaliklaridan iborat.
Un tortish turidan va navli unning chiqishidan bog`liq holda bugdoyni qayta ishlashda kepakning miqdori 9,5 - 18,5%, javdarni qayta ishlaganda esa 9,0% dan 18% gacha yetishi mumkin. Uning tarkibida oz yoki ko`p miqdorda endosperma, va binobarin turli miqdorda kletchatka hamda kul bo`lishi mumkin.
Tyog`irmon changi bugdoy va javdarni maydalashdan olinadi. U magizning changsimon qismlari va qobiqdan aralashmasidan tashkil topgan. Ozuqa yem maqsadida ok va kul rang tyog`irmon changi ishlatiladi.
Ozuqa uni turli ekin donlaridan yorma olishda yoki bugdoy va javdardan bir navli un tortishda hosil bo`ladi. Ular magiz qismchalaridan, meva va urug qobiqlaridan , qisman mo`rtakdan, agar gul qobiqli donlarga ishlov berganda - gul qobiq bo`lakchalaridan iborat bo`ladi.
Ozuqa uni miqdori ishlab chiqarishga tushadigan donning vazniga nisbatan olinadigan yorma turidan va navidan bog`liq holda 5-20% gacha, bugdoy va javdardan un tortishda esa 6 - 15 % gacha yetishi mumkin.
Donli chiqindilar asosiy oziq-ovqat ekinlari donlarini don qabul qilish punktlarida, elevator, tyog`irmon va yorma zavodlarida donli va ifloslantiruvchi aralashmalardan tozalashdan olinadi. Omixta yem tarkibiga donli chiqindilar bilan foydali donni 60% gacha kiritishga ruxsat beriladi. donli chiqindilar tarkibidagi foydali donlar dev asosiy ekin donlari va donli aralashma tarkibiga kiruvchi donlarga aytiladi. Donli chiqindilarning ozuqaviyligi ularning tarkibidan bog`liq holda sezilarli o`zgaradi.
Tyog`irmon, yorma zavodlari va elevator chiqindilarini omixta yemga kiritishning maksimal me`yori 5 - 50%gacha qiymatda bo`ladi.
28.2 - jadvalda tyog`irmon va yorma zavodlaridan olinadigan ba`zi bir chiqindilarning ozuqaviyligi haqida qiymatlar keltirilgan.
28.2.Jadval
Un va yorma sanoati ba`zi chiqindilarining ozuqaviyligi
Chiqindilarning nomlanishi
|
100 kg da
|
1 kg da
|
Dag`al bugdoy kepagi
|
72
|
11, 4
|
1, 8
|
10, 1
|
4
|
Yirik javdar kepagi
|
76
|
11, 0
|
1, 0
|
9,5
|
3
|
Tyog`irmon changi
|
61
|
11, 9
|
2, 7
|
4,2
|
0
|
Bugdoy ozuqa uni
|
113
|
15, 5
|
0, 9
|
3,6
|
0
|
Nuxat ozuqa uni
|
113
|
20, 5
|
0, 9
|
4,2
|
0
|
Makkajuxori ozuqa uni
|
117
|
8,1
|
0, 7
|
1,5
|
3
|
Tarik ozuqa uni
|
92
|
8,5
|
0, 8
|
3,0
|
1
|
Bugdoy doni chiqindilari
|
64
|
12, 4
|
1, 0
|
4,2
|
1
|
Omixta yem xomashyosi sifatida ishlatiladigan un va yorma sanoati chiqindilari urnatilgan talablarni kondirishi lozim.
Bugdoy va javdar kepagi davlat standarti talablariga javob berishi shart.
28.3.Jadval
Kepakning sifat ko`rsatkichlari
Ko`rsatkichlar
|
Ko`rsatkichlar tavsifi
|
Rangi
|
Kulrang tovlanuvchi kizgish-sarik rang
|
Jigar yoki yashil tovlanuvchi kulrang
|
Xidi
|
Dimikmagan mogorlamagan va byog`ona xidsiz
|
Dimikmagan mogorlamagan va byog`ona xidsiz
|
Mazasi
|
Achchik va nordon ta`msiz
|
Achchik va nordon ta`msiz
|
Namlik, % ko`p yemas
|
15
|
15
|
Zaharli aralashmalar, % ko`p yemas
|
0,05
|
0,05
|
SHuningdek
|
|
|
Gorchak va vyazel’ (aloxida yoki birga), % ko`p yemas
|
0,04
|
0,04
|
Kukol, % ko`p yemas
|
0,10
|
0,10
|
Geliotrop va kampirchopon uruglari aralashmasi
|
Ruxsat berilmaydi
|
Ruxsat berilmaydi
|
Metall aralashmalar:
|
|
|
O`tkir kirrali va uchli metall aralashmalar
|
Ruxsat berilmaydi
|
Ruxsat berilmaydi
|
Razmeri 2 mm gacha bo`lgan metall bo`lakchalar, 1 kg da mg
|
5
|
5
|
SHuningdek razmerlari 2 mm dan 0,5 mm gacha bo`lgan bo`lakchalar, ko`p yemas
|
1,5
|
1,5
|
Ombor zararkunandalari bilan zararlanganlik
|
Ruxsat berilmaydi
|
Ruxsat berilmaydi
|
Bugdoy ozuqa uni normal xidli va ta`mli bo`lishi, rangi esa kulrang - malla bo`lishi kerak, chaykash usuli bo`yicha kislotaviyligi 5 dan oshmasligi, kuldorligi 3,5 dan past va 4 % dan yuqori bo`lmasligi, namligi 15% dan oshmasligi, koraqo`ya va korakasov miqdori aloxida - aloxida yoki birgalikda 0,05% dan ko`p bo`lmasligi; gorchak va vyazel ham xuddi shunday % 0,04 % dan oshmasligi lozim va shuning bilan birgalikda zararkunandalar bilan zararlanganlik ruxsat berilmaydi.
Omixta yemga donli chiqindilarni ishlatganda asosiy e`tibor zaharli aralashmalar miqdoriga karatiladi. Ularning miqdori oziq-ovqat va yem - xashak uchun belgilangan, 28.3-jadvalda ko`rsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.
Dostları ilə paylaş: |