Fuad Mommadov
Kulturotogiva cffcktivli harm >a foalivvjto aoaran vol
istehsalının effektivliyi elmin, elmi texnologiyaların nailiyyətləri ,
təhsil və tərbiyə sisteminin effektivliyi ilə düz mütənasibdir,
o İnsanın mədəniyyət yaradıcısı və daşıyıcısı insan olduğu üçün,
mədəni insanın formulunu da bilmək vacibdir.O, insanın
imkanlarını, özünütəkmilləşdirmədə və ətraf aləmin tərəqqipərvər-
humanist dəyişdirilməsi prosesində aşkar edir (şak. №7).
o Nəhayət, insan, cəmiyyət və dövlətin sosial-mədəni inkişafının
əsas istiqamət, şərt və prioritetlərinin düzgün müəyyənləşdirilməsi
üçün mədəni inkişafın başlıca faktor və qanunlarını, eləcə də
kulturoloji metodologiyanı bilmək vacibdirfşək. №8).
Mədəniyyətin inkişafında mədəni siyasətin rolu mühümdür,
çünki, mədəniyyət siyasi faktorlardan, ölkənin mədəni inkişafını ya
stimullaşdıran, ya da buxovlayan dövlət siyasi sistemindən asılıdır.
Buna görə, hər şeydən əvvəl, mədəni siyasətin mahiyyətinə müraciət
etmək vacibdir.
Mədəniyyət sahəsində siyasət - xalqın mənəvi sağlamlığını və
rifahını
möhkəmləndirən, millətin ruhi, iqtisadi, sosial inkişafını
təmin edən siyasətdir. Onun başlıca vəzifəsi ölkə üçün zəruri olan
ruhi və maddi dəyər və normaların istehsalı, qorunması, həmçinin
inkişafı üçün şərait yaratmaq, xalqın mədəni irsini, sosial-mədəni
inkişaf təcrübəsini və insan dühasının yeni nailiyyətlərini məhsuldar
istifadə edib, yeni nəsillərə ötürməkdir. Sivil dövlətin mədəni siyasəti
kütlələrin mədəni diletantizmi və
mədəni səbatsızlığının aşağı
düşməsinə, insan və cəmiyyətin mədəni inkişafında
qeyri-
bərabərliklərin aradan qaldırılmasına yardım edən tənzimləmə və
əlaqələndirmə yolu ilə cəmiyyətin düzgün elmi əsaslarla təşkil və
idarə edilməsi əsasında ölkənin harmonik inkişafına nail olmağa
istiqamətlənməlidir. O, hər bir şəxsin və bütün xalqın mənafeyini
ifadə etməli, insan hüquqlarının azadlığını, müstəqil inkişafını,
cəmiyyətin müxtəlif sosial qruplan maraqlarının düzgün tarazlığını
təmin etməlidir. Onun effektivlik şərtləri - kulturologiya elminə,
mədəniyyətin milli və bəşəri dəyərlərinə istinad; siyasətçi və
jurnalistlərin yüksək təhsilliliyi və peşəkar səriştəliliyi; cəmiyyətin
inkişafının real tələblərinə cavab verən idarəetmə; tərəqqipərvər dünya
təcrübəsindən yaradıcı istifadədir. Uyğun hüquqi təminata istinad edən
düşünülmüş mədəni siyasət hadisələri nəinki milli, həm də dünya
286
Fund Mammadov
KuUurokıiilva tffckıM I I
wyhi
foallı
aparan \<>1
miqyasında qabaqlamalıdır. Bütün bunlar, eyni dərəcədə, planetin
müxtəlif
xalqlarının
mənafelərinin
tarazlığını
və
mədəni
müxtəlifliyini, sülhü və harmonik inkişafı təmin etməli olan qlobal
mədəni siyasətə də aiddir.
Mədəni siyasət - inkişaf və rifah artımı siyasətidir. Onun
mahiyyətini anlamaq üçün, istehsalın effektivliyinin elm və elini
texnologiyaların, eləcə də insanın ümumi mədəniyyətinin inkişaf
səviyyəsi ilə müəyyən edildiyini göstərən, iqtisadi inkişafın kulturoloji
formulunu bilmək vacibdir. Belə siyasətin əsasım təşkil edən, başlıca
motiv insan həyatının qorunması və yaxşılaşdırılması qayğısına
qalmaq təşkil edir. Belə ki, o, xalqın həyat və mədəni səviyyəsinin
dönmədən yüksəlməsi, sosial inkişafı naminə intellektual potensialının
şüurlu istifadəsi və qabaqlayıcı inkişafının təmin edilməsinə yönəlir.
Vətəndaş cəmiyyəti mədəni siyasətinin başlıca məqsədi “yüksək"
mədəniyyətə malik, özündə milli, sosial və bəşəri dəyərləri birləşdirən
şəxsiyyətin formalaşmasına yardım etməkdir. Burada, mədəniyyətin
inkişaf etdirilməsiməqsədi ilə maddi və hüquqi baza yaradılması,
vətəndaşlar tərəfindən
mədəni dəyər, etik norma və mədəni
standartları müstəqil seçib mənimsəməsi, eləcə də ziyalıların və bütün
xalqın sərbəst yaradıcı fəaliyyəti üçün əlverişli şəraitin yaradılmasını
təmin edən, monitorinq və mütəhərrik tənzimləmə mühüm yer tutur.
Vətəndaş cəmiyyətinin mədəni siyasəti, eyni zamanda, dövlət
strukturları və qeyri-hökumət təşkilatları qüvvələrinin, ölkənin sosial-
mədəni inkişafının vahid
proqramları əsasında, kooperasiyasını
nəzərdə tutur. O, dövlət strukturları və qeyri-hökumət təşkilatlarının
bərabərhüquqlu
əməkdaşlığı
əsasında
həyata
keçirilirıdövlət
institutları səviyyəsində “yuxandan" idarəetmə (“Voltcr üzrə”), qeyri-
hökumət təşkilatlan səviyyəsinda“aşağıdan"(“Russo üzrə”) idarəetmə
ilə tamamlanmalıdır. Belə yanaşma vətəndaşlann yaradıcı qüvvə və
qabiliyyətlərinin inkişafı üçün əlverişli iqtisadi, təşkilati və mənəvi-
psixoloji
şəraitin yaradılmasına yardım edəcəkdir.
Belə mədəni
siyasət
ictimaiyyətə istiqamətlənərək,
həm ölkədaxili ham də
beynəlxalq sahədə ictimai münasibətlərin plüralizm və polisentrizm
prinsipləri əsasında harmonizasiyasına yardım edir.
O, vətəndaş
cəmiyyətinin idarəedilməsində qeyri-hökumət təşkilatlannın iştirakına
geniş şərait və bərabər imkanlar yaradır. Vətəndaş cəmiyyətlərində
287
Kuad M.-ımmadov
Kulturojflgiya cffektitli hayat »э faaliwat? aparan vol
mədəni siyasət
dövlətin məqsədləri və
cəmiyyətin həyati
maraqlarının
ölkənin sosial-mədəni inkişaf prioritetləri, sürəti və
istiqamətinə uyğunluğuna və mədəni imperativlərə riayət edilməsinə
sosial nəzarətin həyata keçirilməsini təmin etməlidir.
Tərəqqipərvər mədəni siyasət
üç əsas prinsip üzərində
qurulmalıdır.
Birinci - elm, təhsil və yüksək texnologiyaların
qabaqlayıcı inkişaf prioritetlərini təmin edən
azad intellektual
fəaliyyət üçün əlverişli şəraitin yaradılması. İkinci - xalq kütlələrinin
novasiyalı mədəniyyəti yüksək mənimsəmə səviyyəsini təmin edən
effektiv
dövlət
maarifçilik
fəaliyyətinin
təşkili.
Üçüncü
-
tərəqqipərvər demokratik ölkələrlə fəal mədəni mübadilənin həyata
keçirilməsi. Bu prinsiplərin uğurla reallaşdırılması və kütlələrin elmi
maarifləndirilməsi üçün, dövlət quruculuğu və idarə edilməsinə,
dünya mədəniyyətinin ən yeni nailiyyətlərinin tarixi-nəzəri təhlilinə
kulturoloji metodologiyanın tətbiqi həyata keçirilməli, kulturoloji elm
və təhsilin inkişafı təmin edilməlidir. Kulturologiya vətəndaşların
elmi və siyasi biliklərinin inkişafı, praktik imkanlarının genişlənməsi,
onların həyat fəaliyyət
keyfiyyətinin
yüksəlməsi,
ictimai
münasibətlərin inkişafına pozitiv təsir göstərən prinsip, dəyər və
normalarının təkmilləşməsi üçün ilkin şərait yaradır. Belə siyasətin
effektivlik meyarı cəmiyyətion yüksək rifah və davamlı inkişafını
təmin edən vətəndaşların sosial aktiv fəaliyyəti olur. Bu məqsədə
çatmaq üçün, bütövlükdə dünya mədəniyyəti inkişaf təcrübəsinin
tendensiya, xüsusiyyət və qanunauvğunluqlannı
nəzərə almaqla,
vətəndaş cəmiyyəti dəyərləri əsasında
xalqın maraq və həyati
tələbatlarının təmin edilməsinə istiqamətlənmək lazımdır.
Dövlət mədəni siyasətinin
effektivliyi
ideoloji, texnoloji və
təşkilati səviyyədə ruhi mədəniyyət sahəsinin idarə edilmə sisteminin
effektivliyindən çox asılıdır. Müasir “ruhi istehsalın” nüvəsini təşkil
edən təhsil, elm və incəsənət mədəniyyətin bütün sahələrinin
harmonik və qarşılıqlışərtləndirici inkişafına nail olmağa yardım edir.
Mədəniyyətin idarə edilməsi
dünya sivilizasiyasının inkişafi
kontekstində
ölkənin mədəni inkişafi haqqında
obyektiv
informasiyanın sistemləşdirilməsi və təhlili əsasında proqramların
hazırlanması və
mədəniyyətin inkişafının nəzəri modellərinin
kulturoloji baxımdan qurulmasını nəzərdə tutur. Mədəniyyətin idarə
288
K u a d
М
эшп
Ы
оу
Kulturologiya cffckıMI haval ta haliyyala aparan vol
edilməsinin üç mərkəzi
problemini ayırmaq lazımdır. Birincisi,
dövlətin sosial-mədəni prioritetlərinin qurulması və
strateji
istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi ilə, - İkinci, ruhi və maddi
mədəniyyətin müxtəlif sahələri üzrə mütəxəssislərin hazırlığı və
tərbiyəsi, onların fəaliyyəti üçün maddi-texniki şəraitin yaradılması, -
Üçüncü, mövcud mütəxəssislərin, ocümlədən,
onların fəaliyyəti
nəticələrinin sosial-mədəni və iqtisadi tərəqqi naminə effektiv
istifadəsi ilə əlaqədardır.
Ölkənin yeni dövlət siyasətində öz əksini tapan sosial-mədəni
texnologiyaların inkişafi və tərəqqipərvər mədəni islahatların həyata
keçirilməsi demokratik ictimai münasibətlərin təkmilləşməsinə imkan
verəcəkdir.
“Simürğ”AKA-nm mədəmi siyasət konsepsiyası,
tərəfimizdən
əldə edilmiş elmi nəticə və tövsiyələr demokratik ölkələrin sosial-
mədəni inkişaf təcrübəsi, əhalinin sosioloji sorğularının nəticələri və
kulturoloji ekspertlərin fikri ilə təsdiqlənmişdir. Dünya kulturoloji
fikrinin, aparıcı kulturoloqların mülahizələrinin təhlili göstərir ki,
dünya inkişafının müasir mərhələsində mədəni siyasətin ən mühüm
vəzifələri həm də aşağıdakılardır: mədəni müxtəliflik, mədəni kapital
və mədəni resursların
inkişafi və qorunmasına yardım, müxtəlif
xalqların mədəniyyətlərinin ənənəvi olaraq dirçəldilməsi prinsipindən,
modernləşdirilməsi və harmonizasiyası prinsipinə keçid.
Azərbaycanda mədəni siyasətin formalaşdınlmasının ən dəyərli
mənbəyi kimi -
BMT, YUNESKO, Avripa Şurası və digər
beynəlxalq təşkilatlar, eləcə də, dövlətin ruhi və maddi rifahının
artması, onun keyfiyyətinin yüksəldilməsi, cəmiyyət və şəxsiyyət
həyatının təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yardım edən, təhsil, elm
və incəsənətdən ibarət başlıca “ruhi istehsal” komponentləri çıxış
edir.
Fikrimizcə, milli, regional və planetar səviyyədə bəşəriyyətin
sosial-mədəni inkişaf prosesinin təşkil və tənzimlənməsində qeyri-
hökumət təşkilatlarının fəallaşdınlmış rolunu nəzərdə tutan, yeni
beynəlxalq mədəni siyasət, müasir şəraitdə bəşəriyyətin inkişafına
düzgün və perspektivli yanaşmalardan biridir. “Ruhi istehsalın “
qabaqlayıcı inkişafi belə siyasətin özəyini təşkil edir. Cəmiyyətin
demokratik inkişafi, insanın həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi ruhi
289
Dostları ilə paylaş: |