227
1.
Kimyəvi maddələrin ətraf mühitə zərərli təsirinin azaldılması üçün öz
təkliflərinizi verin.
2.
Yaşadığınız ərazidə ekoloji vəziyyət haqqında təqdimat hazırlayın.
3.
Kimyəvi maddələrin bitkilər üçün əhəmiyyəti barədə mülahizələrinizi
bildirin.
4.
Kimyəvi reaksiyaların tiplərinə aid təcrübələrin aparılması planını tərtib
edin.
5.
Maddələri hansı əlamətlərinə görə təsnif etmək barədə öz mülahizələrinizi
deyin.
6.
Maddələri təyin etmək üçün məlum olanlardan əlavə variantınızı təklif edin.
7.
Azot və omum birləşmələrinin canlı orqanizmdə rolu barədə təqdimat
hazırlayın.
8.
Sizə verilən avadanlıqdan istifadə edərək qaz halında maddələri almaq üçün
sadə qurğu düzəldin.
9.
Kimyəvi çevrilmələrə aid reaksiya tənliklərini tərtib edin.
10.
Başlanğıc maddələri göstərilən reaksiya tənliklərini tamamlayın və
əmsallaşdırın.
11.
Kimyəvi eksperiment aparmaqla sizə verilən bəsit maddələrdən
mürəkkəb maddəni alın.
12.
Sizə təklif edilən kimyaya aid məsələnin həllinin asan (az vaxt aparan)
variantını təklif edin.
Dəyərləndirmə (qiymətləndirmə) – Bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti şagirdin
bu və ya digər materialın (qərarın, bədii əsərin, tədqiqatın nəticələrini və s.)
əhəmiyyətini qiymətləndirməsi, məsələ haqqında qərar qəbul etməsi, mübahisələri və
fikir müxtəlifliklərini həll etməsidir. Şagirdin fikir, mülahizə və mühakimələri aydın
və dəqiq meyarlara əsaslanmalıdır (quruluş, məntiq, məqsədəuyğunluq). Belə təlim
nəticələri əvvəlki mərhələlərə uyğun nəticələrə də nail olunduğunu göstərir.
Təlim məqsədlərinin tipləri:
228
Şagirdin mətn şəkilində materialın qurulma, tərtibedilmə məntiqini
dəyərləndirməsi.
Şagirdin verilənlər və ona əsaslanan qərarın uyğunluğunu qiymətləndirməsi.
Şagirdin hər hansı fəaliyyətin nəticəsini qiymətləndirməsi.
Müəllimin tapşırıqlar tərtib etməsi üçün feillər: müqayisə edin,
qarşılaşdırın, fikrinizi ifadə edin, nəticə çıxarın, qiymətləndirin, əsaslandırın, rəy
verin, təqdim edin, haqq qazandırın, inandırın.
Tapşırıq nümunələri:
1.
Oksigenlə ozonun oxşar və fərqli cəhətlərini müqayisə edin.
2.
Bitkilər üçün mineral gübrələrdən hansılarının daha faydalı olduğunu
müəyyən edin.
3.
Şagird yoldaşınızın hazırladığı məruzəyə öz münasibətinizi bildirin.
4.
Kimya sənayesi tullantılarının ətraf mühitə ziyanına dair tənqidi fikirlərinizi
bildirin.
5.
Kimya elminin nailiyyətlərinin məişətdə əhəmiyyətini dəyərləndirin.
6.
Yoldaşınızın hazırladığı təqdimata qiymət verin.
Təlim prosesində şagirdin fəaliyyətinin yuxarıda göstərilən sahələri təcrid
olunmuş şəkildə deyil, bir-biri ilə əlaqəlidir və bunlardan daha əhatəli olan idrak
fəaliyyəti, onun mərhələləri, hər bir mərhələnin xüsusiyyətləri, idrak fəaliyyətinin
yüksəldilməsinini üsul və vasitələrini kimya müəllimi yaxşı bilməli və həyata
keçirdiyi təlim məqsədlərində bunları nəzərə almalıdır.
5.4. Kimya fənni kurikulumunun məzmunu və quruluşu
Digər fənlər kimi kimya fənni üçün də təhsil işçiləri, müəllimlər və kimyaçı
alimlərin birgə rəyi nəticəsində kurikulum hazırlanaraq mətbuatda çap edilmişdir.
229
Kimya fənni kurikulumu müvafiq dərslik və dərs vəsaitlərinin, müəllim və
şagirdlər üçün resursların hazırlanması, təlim prosesinin səmərəli təşkili üçün zəruri
didaktik tələblərin əsasını təşkil edir. Ümumtəhsil məktəblərində şagird
nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə həyata keçirilən fəaliyyətlərin hüquqi-
normativ bazası rolunu oynayır.
Kimya fənninin yeni məzmununun nəticələr (məzmun standartları) formasında
verilməsi kurikulum sənədinin demokratik xarakterindən irəli gəlir. Kimya fənni
kurikulumu şagirdlərin bir şəxsiyyət kimi formalaşdırılmasına istiqamətləndiril-
diyindən onların inkişafını ardıcıl olaraq izləməyə imkan verən məzmun və
strategiyaları əhatə edir. Müxtəlif səviyyələrdə müəyyənləşdirilmiş məzmun
standartları şagirdlərin əldə edəcəkləri dəyərlərin göstəricisi rolunu oynayır.
Ümumtəhsil məktəblərində kimya fənninin məqsədinin reallaşdırılması üçün
aşağıdakıların həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur:
Ümumi orta təhsil səviyyəsində kimyadan əldə edilən bilik və bacarıqlar
şagirdlərə onları əhatə edən maddi aləmin və burada baş verən hadisələrin təhlilinə və
bunun əsasında gündəlik həyati problemlərin həllinə imkan verir. Şagirdlərin
intellektual inkişafına, uğurlu praktik fəaliyyətinə zəmin yaradan təfəkkür tərzi
formalaşır. Başqa fənlərin öyrənilməsinə kömək edir və təhsilin davam etdirilməsi
üçün imkan yaradır. Müxtəlif forma və məzmuna malik məlumatların məntiqi
cəhətdən təhlil edilməsi təmin olunur.
Tam orta təhsil səviyyəsində fəaliyyətlərin genişləndirilməsi yolu ilə yeni
anlayış və mahiyyətlər, daha sistemli və tətbiqyönümlü praktik vərdişlər və bacarıqlar
aşılanır. Gələcək təhsil və peşə fəaliyyətinin davam etdirilməsinə zəmin yaradan
kimyəvi biliklərin mənimsənilməsi və geniş dünyagörüşünün formalaşması təmin
olunur.
Ənənəvi təhsildə istifadə edilən fənn proqramlarından fərqli olaraq kimya fənni
kurkulumunda təlimin nəticələri ön plana çəkilir. Beləki, ümumi orta təhsil səviyyəsi
(VII-IX siniflər) üzrə şagird:
Dostları ilə paylaş: |