Dərslik Naxçıvan Universiteti Elmi şurasının qərarı ilə nəşr olunur



Yüklə 3,98 Kb.

səhifə11/60
tarix30.12.2017
ölçüsü3,98 Kb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   60

 
 
31 
 
 
 
 
Şəkil 16. Sirabçay və Qahabçay qeydə alınmış Eneolit abidələri (1-3, 5-8,   11-12, 16-17, 33, 35, 37-40, 43). 
 


 
 
32 
 
     
 
              
                Şəkil 17. Erkən Eneolit keramikası. 
 
Ovçular  Təpəsinin  keramikası  Şərqi  Anadoluda  Tülintəpə    və 
Norşuntəpə  kimi  yaşayış  yerlərinin  keramikası  ilə  yaxın  bənzərlik  göstərir. 
Şərqi  Anadolunun  Son  Eneolit  keramikası  Ovçular  Təpəsində  olduğu  kimi 
saman qarışıqlı və darama naxışlıdır. Lakin Şərqi Anadolu yaşayış yerlərinin 
keramikası texnoloji baxımdan, xüsusilə rəng baxımından Ovçular Təpəsinin 
keramikasından  fərqlidir.  Sirabçay  hövzəsinin  keramikası  texnoloji 
baxımdan və gilinin rənginə görə daha çox Urmiya hövzəsinin keramikası ilə 
bənzərdir. 
Naxçıvan  ərazisində  aparılan  arxeoloji  tədqiqat  işləri  nəticəsində 
Naxçıvançay,  Sirabçay  və  Qahabçay  vadisində  23  Eneolit  abidəsi  aşkar 
olunmuşdur.  Bu  abidələrin  bəzisində,  xüsusilə  Yeni  yol  və  Şorsu  yaşayış 
yerlərində Neolit keramikasının aşkar olunması bu vadilərin həmin dövrdən 


 
 
33 
 
məskunlaşdırıldığını  təsdiq  edir.  Yeni  yaşayış  yerlərinin  GPS  qeydiyyatı 
onların cənubdan şimala doğru istiqamətləndiyini göstərir.  
 
     
 
 
     Şəkil 18. Uçan Ağıl yaşayış yeri. 
 
Bu yaşayış yerlərinin tədqiqi pastoral həyat tərzinin Neolit dövründən 
mövcud olduğunu təsdiq edir. Araşdırmalar göstərir ki, bu mövsümi yaşayış 
yerləri  Göyəm,  Dərələyəz  və  Zəngəzur  dağlarında  yerləşən  metal  və  qeyri 
metal  yataqların  istismarında  müəyyən  rol  oynamışdır.  Zirincli  yaşayış 
yerində mis filizinin qalıqlarına və metal qəliblərə rast gəlinməsi bu yaşayış 
yerlərində  metal  emalının  mövcud  olduğunu  göstərir.  Zirincli  yaşayış 
yerindən  aşkar  olunan  gil  qəlib  standart  yastı  baltalar  tökmək  üçündür.  Bu, 
yaşayış  yerində  bu  tip  baltaların  seriyalarla  buraxıldığına  işarə  etməkdədir. 
Ovçular  Təpəsində  isə  metaləritmə  sobaları  üçün  körük  ucluğu  tapılmışdır. 
Məlum olduğu kimi mis ilə zəngin Zəngəzur dağlarının yataqlarından qədim 
dövrdə istifadə olunmuşdur. Zəngəzur yataqlarında qədim mədənlərə və mis 
emalının izlərinə də rast gəlinmişdir. Şübhə yoxdur ki, qədim insanların köç 
yolları  üzərində  salınan  bu  yaşayış  yerləri  Zəngəzur  mis  yataqlarınının 
Naxçıvanda  məskunlaşan  tayfalar  tərəfindən  istismar  edildiyini  göstərir. 
Naxçıvanın  Eneolit  abidələrinin  bir  qismində  Sünik  yataqlarının 
obsidianlarından istifadə olunması da bunu təsdiq edir. 
Naxçıvanın  Erkən  və  Son  Eneolit  keramikasının  bir  qismi  boya  ilə 
naxışlanmışdır.  Boyalı  keramika  nümunələri  texnoloji  baxımdan  fərqli 
xüsusiyyətlərə malikdir. Bir qisim keramika nümunələrində naxışlar birbaşa 


 
 
34 
 
qabın  saxsısı  üzərinə,  digərlərində  isə  boya  üzərindən  çəkilmişdir.    Bu  tip 
boyalı qablara Xələcdə daha çox rast gəlinmişdir.  Küpə və kаsаlаrdаn ibаrət 
olan  Xələc  qablarının  bir  qisminin  üzəri  qırmızı-qəhvəyi  rənglə  örtülmüş 
(Şəkil 3, 2), bir qisminin isə nахışlаrı qara və qırmızı rənglə qabların qırmızı, 
ya da nаrıncı rəngli sаmаn üzlü sахsısı üzərinə çəkilmişdir. Nахışlаr düz və 
dalğalı enli xətlərdən ibarətdir (Şəkil 3, 1). Bu tip boyalı keramika Şortəpə  
və  Ovçulartəpəsindən  də  məlumdur.  Boya  başlıca  olaraq  qırmızı  rəng 
üzərindən,  qabların  cilаlаnmış  səthinə  qəhvəyi  ya  da  qara  rənglə  çəkilmiş 
naxışlar üstünlük təşkil edir. Qeyd еtmək lazımdır ki bu qrupdаkı bоyаlılаrın 
bir  qrupu  qarışığı  оlmаyаn  gildən  hazırlanmışdır.  Xələc  və  Ovçulartəpəsi 
qablarının  bir  qismi  birbaşa  qabın  saxsısı  üzərinə  sürmə  ilə  çəkilmiş 
ornamentlə  naxışlanmışdır.  Ovçular  Təpəsi  boyalı  qablarının  bir  qismi 
Norşuntəpə boyalıları ilə eyni özəllikləri paylaşır. 
 
 
          
 
                          Şəkil 19. Xalacın boyalı keramikası. 
 
Xələc  kеrаmikаsının  fоrmаcа  Urmiya  hövzəsindəki  Göytəpə  yaşayış 
yerindən  aşkar  olunan  qablarla  bənzər  оlmаsınа  bахmаyаrаq  bоyаmа 
mоtivləri  tаmаmilə  fərqlidir.  Lаkin  Göytəpədə  də  аnqоbüstü  nахışlаrа 
rаstlаnır. Yаnıqtəpə ilə də bəzi müqayisələr аpаrmаq mümkündür. Yаnıqtəpə 


 
 
35 
 
qаblаrındа  Xələc  üçün  хаrаktеrik  оlаn  enli  pаrаlеl  хətlərə  rаstlаnır.  Xələc 
keramikasının  bəzəmə  motivi  yахınlıqdа  yerləşən  Tilkitəpə  və  Tехut 
keramikasından  fərqlənir.  Xələc  kеrаmikаsının  bəzi  mоtivləri  Mil  düzünün 
аbidələri,  xüsusilə  Kəbirli  keramikasının  nахışlаrı  ilə  uyğundur.  Оnlаr 
nахışlаrın çəkilmə tехnikаsına görə də еynidir. Bəzi hаllаrdа Xələcdə olduğu 
kimi аnqоbüstü naxışlardan istifadə olunmuşdur. Xələc keramikasının nахış 
motivlərinin  bənzər  olduğu  abidələrdən  biri  Nоrşuntəpədir.  Lаkin 
Nоrşuntəpədə  bоyа  аnqоb  üzərinə  deyil,  qabın  sахsısı  üzərinə  çəkilmişdir. 
Xələc  bоyаlılаrının  bəzi  bəzəmə  mоtivləri  Хаlаf  tipli  qаblаrdа  da 
işlənmişdir. 
 
 
Tablo  2.  Naxçıvanın Neolit  və  Eneolit  abidələrindən  obsidian 
analizlərinin nəticəsi. 
 
Naxçıvançay və Sirabçay vadisində yerləşən abidələrdən aşkar olunan 
boyalı  keramikanın,  xüsusilə  Yeni  Yol,  Uçan  Ağıl  və  Uzunobadan  aşkar 
olunan  nümunələrin  naxışlama  motivləri  Hacı  Firuz  və  Dalma  təpə 
keramikası ilə uyğundur.  
Аrаşdırmаlаr  göstərir  ki,  Naxçıvanın  boyalı  kеrаmikаsı  Urmiya 
hövzəsi və Şərqi Аnаdоlunun аrхеоlоji mаtеriаllаrı ilə bənzərdir. Naxçıvan 
boyalı  qablarının  araşdırılması  onların  yerli  istehsala  məxsus  olduğunu, 
bəzilərinin  isə  mübadilə  yolu  ilə  Şimali  Mesopotamiyadan  idxal  edildiyini 
göstərir.  Amma idxal malları olduqca azdır. 
Yeni  tapıntılar  Naxçivanın  Eneolit  dövrü  mədəniyyətini  kəsintisiz 
izləmək  üçün  olduqca  faydalıdır.  Arxeoloji  materiallar  arasında  Erkən  və 
Son  Eneolit  dövrünə  aid  keramika  məmulatı  vardır.  Söyləyə  bilərik  ki,  son 
zamanlar  Naxçivanda  aşkar  olunan  yeni  yaşayış  yerləri  Son  Neolit  və 
Eneolit  dövrü  mədəniyyətini  bütövlükdə  ələ  almağa  imkan  verəcək, 
Yer 
Alət sayı  Meydan 
Dağ 
Sünik 2 
Sünik 3 
Göyəm 
Çay Ağzi 

  
  

  
Kültəpə 


  


Qələmə Bulaq  2 
  
  

  
Uçan Ağil 

  
  

  
Sərin Bulaq 

  
  
  

Zirincli 

  







Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   60


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə