Ə. M. BƏDƏlov a. M. AĞAyev



Yüklə 2.8 Kb.

səhifə1/43
tarix04.04.2018
ölçüsü2.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   43


Ə.M.BƏDƏLOV 
A.M.
AĞAYEV 
S.J.
TAĞIZADƏ 
 
 
 
 
DÜNYA 
İQTİSADİYYATI 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

 
 


 

Giriş 
 
Dünya  ölkələri  təbii,  maddi,  iqtisadi  ehtiyatlarına  görə 
biri-
birindən  fərqlənirlər.  Bununla  yanaşı,  coğrafi  mövqeyinə 
görə,  iqlim  şərtlərinə  görə,  əmək  ehtiyatlarına  görə  biri-birini 
təkrarlamırlar.  Dünyanın  hər  bir  ölkəsində  iqtisadi  potensial 
müxtəlifdir  və  bu  fərq  daim  nəzərə  çarpacaq  şəkildə  inkişaf 
edir. 
Dünya iqtisadiyyatının subyekti kimi ayrı-ayrı dövlətlərlə 
ərazi  əmək  bölgüsü  və  beynəlxalq  əmək  bölgüsü  obyektiv 
zərurət  kimi  istehsal-təsərrüfat  fəaliyyətini  bir-birindən  nə 
qədər ayırıb təcridləşdirsə də, onların qarşılıqlı asılılığını bir o 
qədər gücləndirir. 
Bu 
baxımdan 
dünya 
ölkələrinin 
müstəqil 
iqtisadiyyatlarının öyrənilməsi zərurəti meydana gəlir. “Dünya 
İqtisadiyyatı”nın öyrənilməsi dünya ölkələrinin iqtisadiyyatının 
inkişaf  xüsusiyyətləri,  qlobal  iqtisadi  problemlərin  məzmunu 
və həlli yolları, dünya iqtisadiyyatının müxtəlif səviyyələr üçün 
daha  çox  xarakterik  olan  iqtisadi  inkişaf  perspektivləri  və 
ziddiyətləri haqqında lazımi biliklər əldə etməyə imkan yaradır. 
Müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərdə iqtisadiyyat 
başlıca  rola  malikdir.  İqtisadiyyatın  başlıca  rola  malik  olması 
ilə  əlaqədar  olaraq  dünya  ölkələri  haqqında  iqtisadi  biliklərin 


 

öyrənilməsi  böyük  əhəmiyyət  kəsb  edir.  Digər  tərəfdən  milli 
iqtisadi sistemlərin dünya təsərrüfatı sisteminə qovuşması onun 
dünya  iqtisadiyyatının  ayrılmaz  tərkib  hissəsi  kimi  fəaliyyət 
göstərməsini  tələb  edir.Bu  baxımdan  dünya  iqtisadiyyatının 
müasir  problemlərinin  öyrənilməsinə  böyük  ehtiyac  vardır. 
Dünya  iqtisadiyyatının  həm  bu,  həm  də  daha  mürəkkəb  və 
ziddiyətli inkişaf dinamikası haqqında elmi biliklər əldə etmək 
xüsusilə vacib məsələlərdəndir. 
Təqdim  olunan  “dünya  iqtisadiyyatı”  fənni  üzrə  dərs 
vəsaiti məhz bu vəzifələrin yerinə yetirilməsini təmin etməklə 
tələbələrə  dünya  ölkələrinin  iqtisadiyyatını  özündə  birləşdirən 
və  beynəlxalq  iqtisadi  əlaqələrlə  bir-birinə  bağlı  olan  tam  bir 
sistem  kimi  dünya  iqtisadiyyatı  haqqında  nəzəri  biliklər  əldə 
etməyə kömək edəcəkdir. 
Kita
bda  dünya  iqtisadiyyatının  mahiyyəti,  yaranması  və 
formalaşması, 
dünya 
iqtisadiyyatında 
istehsalın 
beynəlmiləlləşməsi,  dünyada  mövcud  olan  təbii  ehtiyatlar, 
dünya  maliyyə  münasibətləri,  ABŞ,  Rusiya,  Çin  Xalq 
Respublikası,  İnkişaf  etmiş  sənaye  ölkələri,  inkişaf  etməkdə 
olan ölkələr,  yeni  sənaye olkələri, zəif  inkişaf  etmiş ölkələrin 
iqtisadiyyatı  konkret  şərh  olunmuşdur.  Kitabda  həmçinin 
Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf dinamikası, aparıcı iqtisadi 
sahələrinin  xüsusiyyətləri,  ölkəmizin  dünya  təsərrüfatı 


 

sisteminə  inteqrasiyası,  dünya  iqtisadiyyatında  mövqeyi  və 
gələcək perspektivləri də öz əksini tapmışdır.   
 


 

I Bölmə 
 
Dünya iqtisadiyyatının yaranması və formalaşması 
 
Dünya  iqtisadiyyatının  yaranması.  Dünya  xalqları 
böyük  bir  tarixi  dövr  keçmişdir.Əmək  alətlərinin 
hazırlanmasına görə bəşər tarixi daş, tunc və dəmir dövrlərinə 
bölünür. İnsan cəmiyyətinin yaşamış olduğu ən qədim dövrdə - 
ibtidai  icma  quruluşunda  istehsal  münasibətlərinin  əsasını 
kollektivçilik,istehsal vasitələri üzərində icma mülkiyyəti təşkil 
etməklə iqtisadiyyatın mühüm sahələri olan kənd təsərrüfatı və 
sənətkarlıq  yaranmış  və  inkişaf  etmişdir.  Bu  sahələr  uzun 
müddət  cəmiyyətin  əsas  istehsal  sahələri  olmuşdur. 
Sənətkarlığın  ayrıca  sahə  kimi  inkişafı  cəmiyyətdə  böyük 
ictimai  əmək bölgösünə səbəb oldu. Belə ki, sənətkarlıq kənd 
təsərrüfatından ayrıldı, natural formada mal mübadiləsi inkişaf 
etdi, tədricən əmtəə istehsalına keçid yarandı. 
Dövlətçiliyin yaranması prosesi çox uzun bir dövrü əhatə 
etmiş  və  bütün  dünyada  bu  proses  eyni  vaxtda 
get
məmişdir.Eramızdan əvvəl II əsrdə, xüsusilə I əsrdə Roma 
dünyanın  ən  çox  inkişaf  etmiş  quldar  dövlətinə  çevrilmişdi. 
Bizim  eranın  I-II  əsrlərində  Roma  imperiyasının  iqtisadiyyatı 


 

çiçəklənmə dövrünü keçirirdi. Dünyada iqtisadçılardan bəziləri 
dünya iqtisadi
yyatının  yaranmasını  bu  dövrlə  bağlayırlar.O 
dövrün təsərrüfatı dünya sistemi hesab edilirdi. 
Bir  qrup  alimlər  dünya  iqtisadiyyatının  yaranmasını 
böyük  coğrafi  kəşflərlə  (BCK)  bağlayırlar.  Qərbi  Avropa 
ölkələrinin  iqtisadi  inkişafına  mühüm  təsir  göstərmiş    böyük 
coğrafi kəşflərin ictimai-iqtisadi və başqa ilkin şərtləri artıq XV 
əsrdə  yaranmışdı.Böyük  coğrafi  kəşflər  artan  ticarət 
münasibətlərinin  məntiqindən  doğurdu.  Eyni  zamanda  bu 
kəşflər Avropada kapitalist təsərrüfatının formalaşması və ilkin 
kapital y
ığımı  prosesinə  güclü  təkan  vermişdi.  Böyük  coğrafi 
kəşflərin  başlıca  iqtisadi  səbəbləri  və  ilkin  şərtləri  Avropada 
əmtəə-pul  münasibətlərinin  güclənməsi  ilə  Şərqlə  aparılan 
ticarətin daha da genişlənməsinə ehtiyacın artması  idi. Böyük 
coğrafi  kəşflərin  iqtisadi  nəticələri  kimi  ümumdünya  bazarı 
yarandı və ümumdünya iqtisadiyyatı formalaşdı.  
Dünya  iqtisadiyyatının  əsas  faktoru  kimi  ticarətdə  əsl 
çevriliş  əmələ  gəldi.Mühüm  iqtisadi  nəticələrdən  biri  də 
Avropada “qiymətlər inqilabı”nın baş verməsi idi. 1601-ci ildə 
İspaniyada qiymətlər 4,3 dəfə, İngiltərə və Fransada 2,5-3 dəfə 
artmışdı. XVI-əsrin ortalarında kənd təsərrüfatı məhsulları  da 
daxil olmaqla qiymət yüksəlişi bütün sahələri əhatə etmişdi. Bu 
dövrdə  müstəmləkəçilik  sisteminin  əsası  qoyuldu.  Amerika, 




Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   43


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə