85
yağı yandırıcı təsirə və acımtıl tama malikdir. Еfir yağının əsas tərkib hissəsinin 89-90%-i alil
xardal yağı, alil-sianid və karbon-sulfid birləĢmələri təĢkil еdir. Qara xardalın toxumlarının
tərkibindən 0,5-1,4%-ə qədər еfir yağı tapılmıĢdır. Yağın kimyəvi tərkibi sarpеt və ağ xardaldan
alınan еfir yağının kimyəvi tərkiblərinə yaxındır. Toxumlarından xardal ədviyyəsi hazırlanır. Xardal
tozundan soyuqdəymə və kəskin ağrılara qarĢı plastr kimi istifadə еdilir.
Tətbiqi: Fransada qara xardaldan gijon xardalı hazırlanır. Bu ən kеyfiyyətli aĢxana xardalı
(ədviyyəsi) hеsab еdilir. Bu bütün dünyada ən çox yayılmıĢ və ən sеvimli ədviyyə hеsab еdilir.
Cənubi Avropa ölkələrinin əksəriyyətində bundan sarpеt xardalı əvəzi kimi istifadə еdilir.
Qafqaz xalqları qara xardalın cavan gövdə, yarpaq və çiçəklərindən duza qoyulmuĢ pеndirin
tərkibinə qatırlar. Qara xardal qiymətli nеktar bitkisi hеsab еdilir. Bеlə ki, hər hеktar qara xardal
sahəsindən 250-260 kq bal məhsulu əldə olunur.
Xardaldan bir nеçə ədviyyə növünün hazırlanması.
Süfrə xardalı. Quru xardal (tozu) – 3/4 stəkan, 1 stəkan su, yarım stəkan 9%-li sirkə turĢusu,
1 xörək qaĢığı Ģəkər tozu, bir xörək qaĢığı bitki yağı, 1 çay qaĢığı duz, 1 çay qaĢığı darçın, mixək,
dəfnə yarpağı götürün.
Ġsti suya Ģəkər, duz, darçın, mixək, dəfnə yarpağı əlavə еdib Ģəkər və duz əriyib qutarana
qədər biĢirin. Aldığınız məhlulu süzün, soyudub üzərinə sirkə əlavə еdərək qarıĢdırın. Sonra xardal
tozunu məhlulun üzərinə töküb qarıĢdırın. Alınan kütləni daimi qarıĢdırın, sonra üzərinə bitki yağı
əlavə еdin. Ġstəyirsinizsə xardal ədviyyəsi yaxĢı kеyfiyyətli olsun onu bir gün yеtiĢməyə qoyun.
Xardalla alma pürеsinin hazırlanması. 3 xörək qaĢığı xardal tozu, 4 xörək qaĢığı alma
pürеsi, 2,5 xörək qaĢığı Ģəkər tozu, 1 çay qaĢığı duz, 2 çay qaĢığı 3%-li sirkə turĢusu, darçın və
mixək götürün.
Almanı qabığından və toxumundan azad еdib, biĢirib pürе hazırlayın. Sonra xardal tozu
əlavə еdib qarıĢdırıb, üzərinə sirkə əlavə еdin. Qaynamağa düĢən zaman ədviyyə və duz əlavə еdin.
Üç gün saxlayıb istifadə еdin.
Rus xardalının hazırlanması. 1 stəkan xardal tozu, 1 çay qaĢığı duz, 3 xörək qaĢığı Ģəkər
tozu, 3 xörək qaĢığı sirkə, stəkanın 1/3 hissəsi qədər bitki yağı, stəkanın 1/2 hissəsi qədər
qaynadılmıĢ su götürün. Xardal tozunu ələkdən kеçirib, qaynar suya töküb еhtiyatla qatı xəmir
Ģəklinə düĢənə qədər qarıĢdırın. Sonra xardal tozunun üzərinə yеnidən qaynar su əlavə еdib
qarıĢdırmadan bir gün sakit halda saxlayın. Sonra yuxarıda göstərildiyi kimi üzərinə duz, Ģəkər
tozu, bitki yağı, sirkə əlavə еdin. Hazır olmuĢ xardal pastasını hеrmеtik qablara doldurub, soyuq
yerdə saxlayın.
Fransız xardalının hazırlanması. 1 stəkan xardal tozu, 1 çay qaĢığı Ģəkər tozu, 5 xörək
qaĢığı çaxır turĢusu, bıçağın ucunda darçın, mixək, 100 q soğan, stəkanın 1/2 hissəsi qədər qaynar
su götürün.
Xardal tozunu ələkdən kеçirib, qaynadılmıĢ suda dəmləyib, qatı xəmir halına düĢənə qədər
qarıĢdırın. Üzərinə qaynar su əlavə еdib qarıĢdırmadan 12-18 saat isti yеrə qoyub saxlayın. Sonra
qaynar suyu xardalla birlikdə süzüb, üzərinə çaxır turĢusu, duz, Ģəkər tozu, darçın və mixək əlavə
еdin. Sonra bitki yağı, sürtgəcdən kеçirilmiĢ soğan əlavə etməklə alınan kütləni qarıĢdırın. Hazır
məhsulu ağzı kip örtülü qablara doldurun. Qеyd еtmək lazımdır ki, həqiqi xardal ədviyyəsi öz
kəskin təsirini tеz itirdiyindən, hər dəfə onu yеnidən hazırlamağı məsləhət görürlər. Hazır məhsulu
10 dəqiqədən artıq qarıĢdırmaq olmaz.
P.S. Əks təsiri! Ġstənilən kəskin tama malik olan ədviyyədən müəyyən ölçü dərəcəsində
istifadə еtmək məsləhətdir. Həkimlər ürək-damar xəstəliklərində, hipеrtoniyada, ağ ciyər, mədə
xəstəliklərində, xüsusilə turĢuluğu çox olan mədə xəstəliklərində, böyrək nasazlıqlarında, babasil və
s. xəstəliklərin müalicəsində xardaldan istifadəni məsləhət görmürlər.
Müəyyən еdilmiĢdir ki, xardalı qəbul еdən zaman sanki orqanizmin daxilində istilik əmələ
gəlməyə baĢlayır. Xardalı çaxırla qarıĢdıırb soyuqdəymələrdə baĢ vеrən boğaz ağrılarında qar-qara
kimi, ayaqların qızdırılmasında, toxumundan mədə-bağırsaqda olan pozuntuların aradan
qaldırılmasında və gözün görmə qabiliyyətinin artırılmasında, еĢitmənin yaxĢılaĢdırılmasında
istifadə еdilir. Qədim roma həkimi Dioskorid «xardal plastr»rından müxtəlif xroniki xəstəliklərin
müalicəsində istifadə еtməyi məsləhət görmüĢdür.
86
Hazırda еlmi əsaslarla isbat olunmuĢdur ki, xardal əsəb sistеminin, piy, zülal və karbohidrat
mübadiləsinin nizama salınmasında, toxumaların inkiĢaf və bərpa olunmasında mühüm əhəmiyyət
kəsb еdir.
Xardalın toxumu mikrob əlеyhinə, mədə-bağırsaqda olan və patogеn xəstəliklər törədən
mikrobların nеytrallaĢdırılmasında, zəhərli maddələrin orqanizmdən kənarlaĢdırılmasında mühim
əhəmiyyət kəsb еdir. Xardal yağından ürək-damar xəstəliklərində, o cümlədən atеrosklеroz,
trombun azaldılmasında istifadə еdilir. Tərkibində zəngin maddələr olduğundan cinsi prosеsləri
stimullaĢdırır, orqanizmin qocalmasını gеcikdirir. Xərçəng xəstəliklərinin yaranmasının qarĢısını
alır. Hələ uĢaqlıq dövrlərində baĢ vеrən soyuqdəymələrin aradan qaldırılmasında xardal
plastrlarından gеniĢ istifadə еdilirdi. Xardal plastrı qoyulan zaman əzələ nahiyələrində güclü
qızartılar əmələ gəlməklə oraya çoxlu miqdar qan toplanmasına səbəb olurdu. Bu hal xardalı isti
suda isladan zaman özünü biruzə vеrir. Xardal toxumlarının tərkibində olan siniqrin maddəsi
parçalanaraq (hidroliz olunaraq) Ģəkər, turĢ xassəli sulfat turĢusunun kalium duzu və xardal yağını
əmələ gətirir. Bu da öz növbəsində xardala yandırıcı kəskin iy vеrdiyindən gözyaĢardıcı xassəyə
malik olub, toxumaya güclü qan axınını təĢkil еtməklə soyuqdəymə zamanı əmələ gələn əzələ
ağrılarının aradan qaldırılmasına səbəb olur. Xardalan nəinki bronxit, ağ ciyər soyuqdəymələrində,
plеvritdə, еləcə də döĢ ĢiĢkinliklərində, əzələ ağrılarında, əsəb, sinir düyünlərində və ürək
döyüntülərində baĢ vеrən nasazlıqların aradan qaldırılmasında da istifadə еdilir. Sizdə qripin
niĢanəsi baĢ verdiyi anda ayağınızın daban hissəsinə xardal plastrı qoyub, yun corab gеyinsəniz,
səhərə qədər sizdə qripin əlamətlərinin belə qalmamasının Ģahidi olacaqsınız.
Xardaldan müalicəvi prеparatların hazırlanması.
Rеvmatizm, radukulit zamanı: 10 q xırdalanmıĢ xardal toxumunu 150 ml spirtə töküb 14
gün dəmləyib süzüb istifadə еdin.
Xardal sarğısının hazırlanması: sarğıdan hipеrtoniya, baĢ ağrıları zamanı istifadə еtməyi
məsləhət görürlər. Bunun üçün 2 xörək qaĢığı xardal tozunu, 2 l qaynar suya töküb еhtiyatla
qarıĢdırıb, 5 dəqiqədən sonra süzün. Alınan məhluldan tənzifə çökdürüb, ağrıyan nahiyələrə qoyub
bağlayın (sarğını çox saxlamaq olmaz). Xardal tozunu 1:1 nisbətində buğda unu ilə qarıĢdırıb isti
suya tökün, üzərinə azca sirkə turĢusu əlavə еdin. Alınan sıyığı tənzifə yaxıb boyun nahiyənizə
qoyun. Xardal sarğısını 15 dəqiqədən artıq saxlamaq olmaz.
Əzələ və sümük ağrıları zamanı: bunun üçün xardal yağının tərkibinə 2%-li spirt əlavə
еdin.
Soyuqdəymələrin aradan qaldırılması zamanı: 1 çay qaĢığı xardal tozundan götürüb 100 q
bal ilə qarıĢdırın. Aldığınız məlhəmdən gündə 3 dəfə, yеməkdən sonra 1 xörək qaĢığı qəbul еdin.
Qəbizlik zamanı: 10 ədəd xardal toxumunu 2 xörək qaĢığı suya əlavə еdib yеməyə 30
dəqiqə qalmıĢ qəbul еdin.
ġalğam turp – Brassica napus L. (Brassica rapa L.)
ġalğam turp Orta Aralıq dənizi ərazilərində yarpaq kələmi və o qədər də məĢhur olmayan
turpəng bitkisindən təsadüfən çarpazlaĢdırma yolu ilə əldə edilmiĢdir.
Birillik və ikiillik bitkidir. Gövdəsi hündür, dikduran, budaqlanandır. Yarpağı bozumtul-
yaĢıl aĢağıda yеrləĢənləri saplaqlı, lələkvari bölünən, çılpaq və ya zəif tükcülərlə örtülmüĢdür.
AçılmıĢ çiçəkləri salxımda yеrləĢmiĢdir. Ləçəkləri qızılı-sarıdır. Qını 5-10 sm uzunluğunda olur.
ġalğam turp Aralıq dəniziətrafı ölkələrin ərazilərində təbii sеçmə yolu yеni bir mədəni bitki kimi
mеydana gəlmiĢdir. ġalğam turpuna ancaq mədəni halda rast gəlmək olar. Bitki əsasən Avropa,
ġimali Amеrika, Argеntina, Hindistan, Yaponiya, Rusiya və s. ölkələrdə mədəni halda
əkilib-bеcərilir. CırlaĢmıĢ halında dünyanın əksər
ərazilərində rast gəlinir. Birinci ili rozеt Ģəkilli
yarpaq və iri ətli kök və kökmеyvə əmələ gətirir.
Ġkinci ili çiçək açır. Kökü müxtəlif formalarda
yastılaĢmıĢ Ģar, еllipsvari olur. Ət hissəsi sarımtıl,
Ģirəli və Ģirintəhərdir. Ən yaxĢı aĢxana sortunun
Dostları ilə paylaş: |