O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari


Keys-stadi texnologiyasini tashkil qilish jarayoni va o‘qituvchi



Yüklə 0,55 Mb.
səhifə3/9
tarix17.09.2017
ölçüsü0,55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

2. Keys-stadi texnologiyasini tashkil qilish jarayoni va o‘qituvchi

faoliyatining ahamiyati.

Keys-stadi bu shaxslarni, guruhlarni, voqealarni qayta-qayta tahlil qilish, muhokama qilinayotgan muammoga bog‘liq holda rivojlantiruvchi omillarni ta’kidlab berishdir. Keys-stadi ko‘proq ijtimoiy fanlar tizimida ko‘proq qo‘llaniladi. Keysda bayon qilingan va ta’lim oluvchilarni muammoni ifodalash hamda uning maqsadga muvofiq tarzdagi yechimi variantlarini izlashga yo‘naltirilgan aniq real yoki sun’iy ravishda yaratilgan ma’lum bir vaziyatli tahlil etilishiga asoslanadgan ta’lim uslubidir. Keys-stadi tasvirlash va tushunitirish ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Ikkinchi turi sabablarni o‘rganish orqali asos bo‘la oladigan prinsiplarni izlab topish uchun qo‘llaniladi.

Keys-stadi texnologiyasi talaba faoliyatini faollashtiruvchi, o‘quv jarayonini bahs-munozaralarga aylantiruvchi, bir so‘z bilan aytganda muammoli vaziyatlarga nisbatan yangi ijobiy yechimlarni tug‘ilishiga ko‘maklashuvchi ta’lim texnologiyasidir. Bu texnologiya uzoq davrlar davomida shakllanib, bugungi ta’lim tizimiga kirib keldi. Keys-stadi texnologiyasi ham boshqa ta’lim texnologiyalari kabi bugungi ta’lim tizimida o‘z o‘rniga egadir. Keys–stadi texnologiyasini qo‘llashda uni tashkil qilish bosqichlariga katta e’tibor qaratish lozim. Negaki har qanday nazariy jihatdan puxta qurilgan texnologiyani, amaliy faoliyatda to‘g‘ri tashkil qilinmasa u o‘z ahamiyatini yo‘qotadi.

Keys-stadi texnologiyasini qo‘llashda ta’lim maqsadlarni to‘g‘ri qo‘ya olish ustuvor masalardan biridir. Keys-stadi texnologiyasini tashkil qilishda navbatdagi asosiy bosqichlarni ajratib berish maqsadga muvofiqdir.

1. Keysning didaktik maqsadini shakllantirish. Bu bosqichning tarkibida o‘quv fani ish rejasiga keys-stadi metodini kiritish, shu fanning bo‘limlarini, mavzularini aniqlash, texnologiyaga mos vaziyatlarni tashkil qilish, maqsad va vazifalarni shakllantirish kabilar kiradi.

2. Muommali vaziyatlarni aniqlash. O‘quv amaliy soat mavzularidadan kelib chiqib vaziyatlarni tanlab olish.

3. Keysning dastur xaritasini tuzish.(keys matn asosida ifodalanishi, yoki boshqa manbalarda aks etishi mumkin)Ya’ni tanlab olingan muammoli vaziyat asosida keysning qo‘llanish bosqichlarini texnologik xaritada aks etirish.

4. Muammoli vaziyatga tegishli manbalarni izlash, dasturlashgan xaritaning qisqacha mazmuni keltirish. Bu jarayonda tuzilgan keysning kelib chiqish manbalari, o‘rganilgan adabiyotlari, uning turlari, o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rsatilib o‘tiladi.

5. Keys modulini tanlash yoki tuzish. Bu jarayonda keys uchun ma’lum bir modul tanlab olinadi va shu asosda uning tuzilmasi tuziladi.

6. Keys turini tanlash. Yuqoridagi holatlardan kelib chiqib keysning qo‘llanish turi aniqlanadi va shu orqali amaliy faoliyatda tadbiq qilinadi.

7. Keysda qo‘llaniladigan matnini yozish. Keys matni yozishda o‘rganilgan manbalar muhim ahamiyat kasb etadi. Matn qisqa yoki keng hajmda bo‘lishi mumkin.

8. Keysning maqsadlarini to‘g‘riligini, ishlash samarasini eksperimentlar guruhi bilan birgalikda ko‘rib chiqish. O‘quv amaliy soatda qo‘llash mumkin bo‘lgan tayyor keysni oldindan sinovdan o‘tkazish va samaradorligini oldindan bashorat qilish.

9. Keysni yakunlovchi xulosasini tayyorlash. Keysning yakuniy xulosasini tuzish, qo‘llanilgan vaziyatning ma‘qbul yechimlarini oldindan tuzib chiqish.

10. Keys uchun zarur qo‘llanmalar tayyorlash, ularni o‘quv mashg‘ulotlarda qo‘llash va nashr qildirish.

11. Keysdan foydalanish uchun uslubiy tavsiyalar tayyorlash, talabalar uchun o‘quv vazifalarni oldindan ishlab chiqish, texnologiyani qo‘llash uchun qulay sharoit yaratish.

Keys-stadi texnologiyasida qo‘llaniladigan muammoli vaziyatlar talabada qiziqish uyg‘otishi uchun quyidagilarga e’tibor berish kerak.

- qiziqarli, o‘quvchilar uchun aniq va oddiy tilda yozilishi;

- ijobiy, namunaviy misollar bilan birgalikda salbiy ko‘rsatkichlarning ifodalanishi;

- tanlangan talabalar kontigentini mavjud talabalar soniga mosligi, yechim uchun zarur bo‘lgan axborotlar keltirilganligi;

Muammoli vaziyatlar modulini tuzish jarayonida muammoni aniqlash va guruhlashtirish katta ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birgalikda keltirilgan vaziyat yechimi, murakkab va dolzarb mavzular asosida qurilgan bo‘lishi zarurdir. [36, 54 b]

Keys-stadi texnologiyasidagi muammoli vaziyatlarni tahlil qilishda talabalarning quyidagilarga e’tiborli bo‘lish, yechimni sari yo‘l topishda yordam beradi.

- muammoli vaziyat talabidan kelib chiqib uni shakllanish bosqichlarini aniqlash;

- vaziyat aks etgan vaqt va zamon chegarasini aniqlash;

- muammoli vaziyat tasnifi, turini aniqlash;

- vaziyat yechimlarini orasidan ma’qbul variyatini tanlay olish;

- ma’lumotlarni keltirib chiqaruvchi sabablarni aniqlash;

- muammoni yechish texnologiyalarini tashkiliy bosqichlarini ishlab chiqish;

- muammoli vaziyatni yechimini guruh bilan birgalikda hal qilish;

Keys-stadi texnologiyasining asosiy tarkibi sabab va oqibatdir. Sabab texnologiyaning dastlabki qismi bo‘lsa, oqibat uning yakunlovchi qismidir. Keysni tahlil qilish jarayonida sabab va oqibatni to‘g‘ri shakllantira olish asosiy o‘rini egallaydi. Sabab va oqibat tahlili muammolarning kelib chiqish manbalarini o‘rganishdan boshlanadi, ular hodisalar orasidagi bog‘lanishlarni aniqlaydi. Sabab va oqibat tahlili quyidagilarni o‘z ichiga oladi.

- muammoli vaziyatning ob’ektini va predmentini shakllantirish;

- vaziyatlarning sabab va oqibatlarini aniqlashda tayanch ilmiy-tadqiqot manbalarni bo‘lishi;

- sabab va oqibat orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash;

- o‘rganilayotgan muammoli vaziyatning kelib chiqish sabablarini tahlil qilish;

Muammoli vaziyatni yechimini topishda turli-xil tahlil qilish usullaridan foydalaniladi.

1. Pragmatik tahlil u yoki bu manbalarni, jarayonlarni, hodisalarni tahlil qilishda ko‘proq ijobiy nuqtai-nazarlarda hisobga olishni nazarda tutadi. Pragmatik tahlilning asosiy tushunchasi ijobiy yechimlarni topish bilan baholanadi. Bu tahlil bir qancha boshqichlarda amalga oshiriladi.

- keysda keltirilgan manbalar, jarayonlar vazifalaridan kelib chiqgan holda fikrash;

- keyslarning mazmundorligini aniqlash;

- muammoli vaziyatni tahlil qilish, muvofaqqiyatsizliklarning sabablarini o‘rganish;

- keyslarning ilmiy darajalarini, foydalanilayotgan adabiyotlar zahiralarini aniqlash;

- keyslarning ijobiy yechimlar bilan boyitish yuzasidan takliflar ishlab chiqish;

2. Aksiologik tahlil u yoki bu manba hodisalarini oldindan rejalashtirilgan maqsadlar asosida tahlil qilishni nazarda tutadi. Bunday tahlilning asosiy maqsadi jamiyatdagi hodisalarni tafovutlarni o‘rganishdir. Aksiologik tahlil uslubi amaliy faoliyatda hozirgacha qo‘llanilmagan.

3. Prognostik tahlil kelgusida sodir bo‘luvchi muammoli vaziyatga xos yechimlarni bashorat qiladi. O‘zining mazmuniga ko‘ra bu tahlil oldindan bashorat qilish tahlili deyiladi. Bu tahlil qilinayotgan muammoli vaziyatlarning bo‘g‘usi jarayonini bilishga undaydi.

4. Keys–stadi uslubidan foydalanishda vaziyatga xos tahlil asosiy ahamiyatga egadir. Bu tahlilda muammoli vaziyatdan kelib chiqgan holda maqsad va vazifalar, yechimga olib boruvchi usullar belgilab olinadi.

5. Tavsiyalar beruvchi tahlil, bunda muammoli vaziyatga nisbat yechim emas tavsiyalar ishlab chiqiladi. Keltirilgan tavsiyalar orqali vaziyatdagi muammolar hal qilinadi.

Keys-stadi texnologiyasi bilan ishlash jarayonida amalga oshiriladigan vazifalar:

- muammoli vaziyatni tizimlashtirishni amalga oshirish, ular tipologiyasi, tasnifi, natijasi, yechim yo‘llarini aniqlash;

- texnologiyaning vazifasini, muammoli vaziyatni qurshab olgan tashqi va ichki muhit bilan hamkorlikdagi harakatlarini aniqlash;

- muammoli vaziyatning kelib chiqish, sabab-oqibatlarni o‘rganish;

- muammoli vaziyatning faoliyat mazmunini oldindan tashxis qilish, ijobiy yechimlarni ishlab chiqish;

- muammoli vaziyatga xos prognostik tahlilni amalga oshirish ;

- muammoli vaziyatlarda keltirilgan shaxslarga nisbatan tavsiyalar ishlab chiqish;

- muammoli vaziyat faoliyatini aks etiruvchi dastur ishlab chiqish;

Keyslardagi muammoli vaziyatlarning yechimini topishda quyidagi bosqichlar tavsiya qilinadi:

Birinchi bosqich, vaziyat va uning tarkibiy qismi bilan tanishish.

Ikkinchi bosqich, muammoni yuzaga keltiruvchi sabablar, manbalarni va muammoli vaziyat tarkibida qatnashgan shaxslarni ajratish;

Uchinchi bosqich, aqliy hujum metodini qo‘llash uchun fiklarni yoki kichik mavzularni ajratish;

Tortinchi bosqich, u yoki bu qarorni qabul qilishda kelib chiquvchi natijalar tahlil qilib ko‘rish;

Beshinchi bosqich, keysni yechimini yoki unga mos keluvchi bir qancha variyatlarni tahlil qilish;

Keys–stadi texnologiyasini ta’lim jarayonlarda qo‘llash bir qancha qiyinchiliklar keltirib chiqaradi. Keys-stadi texnologiyasi quyidagi bosqichlar orqali tashkil qilinadi;

- muammoli vaziyat bilan talabalarni tanishtirish;

- keysni tahlil qilish;

- keysda munozara jarayonini uyushtirish, taqdimot qilish;

- munozarada qatnashuvchilarni baholash;

- munozara yakunini tashkil qilish;

Talabalarni keys matni bilan tanishishi keysni tashkil qilishdan bir necha kun oldin amalga oshiriladi, bu talabalarning mustaqil ishi sifatida baholanadi. Bu jarayonda keysga tayyorlanish vaqti keysning hajmi, mukammaligiga qarab belgilanadi.

I. Kozinaning fikricha keys bilan ishlash jarayonida birinchi navbatda keysdagi bog‘lovchi (kalit) muammoni topish kerak va keltirilgan muammolardan yechish uchun zarur bo‘lganlari qaysi ekanligini bilish zarur, keysda vaziyatni yuzaga keltiruvchi sababni topish, uni asosiy harakatlantiruvchi kim va nima ekanligini aniqlash, fakt va tushunchalarni tanlab olish, vazifalarni yechishda qanday qiyinchiliklar paydo bo‘lishini oldindan anglash keysni yechimi tomon harakatlantiradi. [30,46 b]

Keysni tashkil qilishdan oldin talabalarni texnologiya mohiyati bilan tanishtirish, keys bilan ishlashda nimalarga e’tibor berish kerakligini eslatib o‘tish, faolliyatni to‘g‘ri tashkil qilishda yordam beradi. Quyidagi eslatmalarni talabalarga havola qilinadi.

1. O‘quv fanning ma’lum bo‘limiga tegishli ma’lumotlarni qayd qilib oling, bilimlar zahirasida yig‘ilgan xotira blokini oching. Ular siz uchun keysni tahlilida zarur bo‘ladi.

2. Keysni tezlik bilan o‘qib chiqing, bu keys haqida umumiy tasavvurlarni beradi.

3. Keysga talluqli savollarni diqqat bilan o‘qib chiqing va siz keysni yaxshi tushunganingiz haqida o‘zingizda ishonch hosil qiling, hamda sizdan nima so‘ralsa bajaring.

4. Keys mantini yana bitta boshidan o‘qing, diqqat bilan taklif qilingan savollarga tegishli ma’lumotlarni yoki muammolarni yozib boring.

5. Muammoli vaziyatga qaysi g‘oyava konsepsiyalar mos kelishini tahlil qilib ko‘ring. Muammoga mos keluvchi g‘oyalar blokini hosil qilib, o‘zingiz uchun zarurlarini tanlang.

Keysni tashkil qilishda talabalarda muammoga nisbat qiziqishni oshirish, munozarali bahslarni tashkil qilish asosiy o‘rini egallaydi. Keys tarkibidagi savollar oldindan tayyorlanadi va talabalarga keys bilan birgalikda taqdim qilinadi.

Rossiyalik pedagog A.Dolgurukovning fikricha keyslarni tahlilini tashkil qilish ikkita usulga asoslanadi. Ulardan birinchisi an’anaviy Garvard usulbi bo‘lib ochiq munozaradan iboratdir. Alterpatiya o‘xshash uslub esa yakka yoki guruh asosida savol-javob bilan bog‘liq bo‘lib, uni davomida talabalar vaziyat haqida yuzaki ravishda og‘zaki tanishadilar, keltirilgan keysga o‘z tahlillarini, qarorlarini taqdim qiladilar, ya’ni taqdimot tashkil qiladilar. [21,20b] Bu uslub o‘qituvchi nazoratini engillashtiradi, talabalarning harakatlarini susaytiradi, ya’ni talaba mashg‘ulot davomida bir ikki marta savol-javobga jalb qilnadi. Bu uslub talabalarning kommunikativ imkoniyatlarini oshiradi, o‘z firklarini aniq izohlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ammo bu uslub Garvard uslubiga nisbatan kengroqligi va rivojlantiruvchi bo‘lishiga qaramasdan, munozarani tashkil qilish va qatnashuvchilarni nazorat qilishda qiyinchilik tug‘diradi.

Keys-stadi uslubida munozara jarayoni asosiy o‘rini egallaydi. Uning maqsadi talabani biror bir mavzuga yo‘naltirish, rivojlantirish, mustaqil fikrlash qobiliyatlarini o‘stirish, o‘z fikrlarini himoya qilish ko‘nikmalarini shakllantirishdan iborat. Munozarani tashkil qilishda o‘qituvchi faoliyati asosiy o‘rini egallaydi.

Keysni tahlili davomida munozara jarayoniga alohida o‘rin ajratiladi, bu vaziyatda “aqliy hujum” metodidan foydalaniladi.

“Aqliy hujum” metodi o‘tgan asrning 30–yillarida A.Osborn tomomnidan muammoni yechishda jamoa bo‘lib harakat qilish metodi deb taklif qilingan edi. XX asrning oxirida bu uslub boshqararish amaliyotida ommalashib katta muvofaqiyatga ega bo‘ldi va ta’limda nafaqat mustaqil metod sifatida balki muvafaqiyatga erishish yo‘li sifatida o‘quv faoliyatiga kiritildi. [34,83 b]

“Aqliy hujum” metodini qo‘llashda quyidagilar talab qilinadi:



  • o‘quvchilarning o‘zlarini erkin his etishlariga sharoit yaratib berish;

  • g‘oyalarni yozib borish uchun yozuv taxtasi yoki varaqlarni tayyorlab qo‘yish;

  • muammo (yoki mavzu)ni aniqlash;

  • qo‘g‘oz varaqlari g‘oya ( yoki fikr) lar bilan to‘lgandan so‘ng ularni yozuv taxtasiga osib qo‘yish;

  • boshqalar tomonidan bildirilgan fikr (g‘oya)lar ustidan kulish, kinoyali sharhlarni bildirishga yo‘l qo‘ymaslik;

  • yangi g‘oyalarni bildirish davom etayotgan ekan, muammolarning yagona to‘g‘ri yechimini e’lon qilishga shoshilmaslik;

Dars jarayonida “Aqliy hujum” metodidan foydalanishda O‘.Q. Tolipov, M.U.Usmonboevalar tomonidan keltirilgan qoidalarga amal qilish o‘quv samarodorligini oshiradi.

  1. O‘quvchilarni muammo doirasidan keng fikr yuritishga undash, ularning mantiqiy fikrlarini bildirishga erishish.

  2. Har bir o‘quvchi tomonidan bildirayotgan fikrlar rag‘batlantirilib boriladi, fikrlar orasidan eng maqbullari tanlab olinadi. G‘oyalarning rag‘batlantirilib borishi navbatdagi yangi fikrlarning tug‘ilishiga olib kelinadi.

  3. Har bir o‘quvchi o‘zining shaxsiy fikrlariga asoslanishi va ularni o‘zlashtirishi mumkin. Avval bildirilgan fikrlarni umumlashtirish, turkumlashtirish yoki ularni o‘zlashtirish ilmiy asoslangan g‘oyalarning shakllanishiga zamin hozirlaydi.

  4. Mashg‘ulot jarayonida o‘quvchilar faoliyatini qa‘tiy talablar asosida nazorat qilish, ular tomonidan bildirilayotgan fikrlarni baholashga yo‘l qo‘yilmaydi. Ularning fikrlari baholanib borilsa, o‘quvchilar diqqatlarini shaxsiy fikrlarini himoya qilishga qaratadilar, oqibatda yangi fikrlar ilgari surilmaydi. Metodni qo‘llashdan ko‘zlangan maqsad o‘quvchilarni muammo bo‘yicha keng fikr yuritishga undash ekanligini yodda tutgan holda ularning faoliyatini baholab borishdan voz kechish maqsadga muvofiqdir. [41,156b]

Keys-stadi usulida vaziyatlarni hal qilshda qiyinchiliklar paydo bo‘lganida “aqliy hujum” uslubidan foydalanib talabalar faolligini ta’minlash mumkin. Bu vaziyatda aqliy hujum yangi yechimlarni topish vositasi sifatida emas, balki yangi fikrlarni tug‘ilishini yuzaga keltiruvchi manba sifatida foydalaniladi.

Keys-stadi texnologiyasida “Aqliy hujum” metodini qo‘llash jarayoni yanada jadallashtiradi.

Keys-stadi texnologiyasini tashkil qilishda, uning taqdimot qoidalariga amal qilish ham maqsadga muvofiqdir. Keysni tashkil qilishda uni qanday usullarda taqdim qilish kerak degan savol tug‘iladi. Qaysi usullar orqali talabalarga keys taqdim qilinsa talabada qiziqish paydo bo‘ladi?

Intellektual (aqliy) manbani ommaviy taqdim qilish ko‘nikmasini egallash, tavsiya qilish, muvofaqqiyatini ko‘rsatish yoki ijobiy foydalanishga yo‘naltirish mumkinligi asoslab berish bugungi kun mutaxassisi eng zarur bo‘lgan sifatlardan hisoblanadi. [41,158b]

Taqdimot shaxsni ko‘pgina ijobiy sifatlarni charxlaydi: iroda, ishonch, muloqatchanlik, muvofaqqiyatga erisha olish ko‘nikmasini va boshqalar.

Ommaviy (og‘zaki) taqdimot keysni guruhda muammmoni yechish imkoniyatini tug‘diradi, u umumiy faoliyatni yuqori darajada ishlab chiqish ko‘nikmasini va munozarada qatnashish imkoniyatini yaratadi. O‘g‘zaki taqdimot talabalarda qisqa muddatli ta’sir qilish xususiyatiga ega, shuni uchun ham idrok qilish va esda saqlash qiyin kechadi. So‘zga chiquvchini tayyorgarligi munozarani tashkil qilishda gavdalaniladi.

O‘g‘zaki taqdimot davrida so‘zga chiquvchini emotsional holatini hisobga olish zarur; so‘zga chuquvchini munosabat va emotsiyasi uning nutqida alohida ahamiyat kasb etadi.

Keys-stadini tashkil qilishda yuqoridagilarda keltirilganlardan tashqari, talaba faoliyatini baholash alohida ahamiyat ega. Chunki tashkil qilingan har bir faoliyat o‘zida fasilitatsiya metodini, ya’ni o‘quvchi bilimi va harakatini baholashni ko‘zda tutishi lozim. Rag‘batlantirish to‘g‘ri olib borilmasa faoliyat ijobiy natija bermaydi. Keys-stadi uslubida talabalarni baholash didaktik tamoyillarga asoslangan holda amalga oshiriladi.[36, 28b]

Keys-stadi uslubini baholashda an’anaviy tizimga xos 5 ballik tizim unchalik samara bermaydi, bu jarayonda, jahon miqyosida tan olingan 100 ballik tizimdan foydalanish ko‘proq samara beradi. Ya’ni bu tizim orqali talabaning barcha faoliyatlarini to‘liq baholash mumkin.

Mashg‘ulotlarni tashkil qilishda talabalarni baholashda turlicha yondashish, uslublardan foydalanish mumkin. Bu jarayonda talabaning nazariy bilimlaridan ko‘ra amaliy bilimlari baholanadi, ya’ni bildirayotgan fikrlarning yangiligi, mantiqiyligi asosiy o‘rini tashkil qiladi. Talabalarning vaziyatga nisbatan o‘zgacha yondasha olishi, o‘z fikrini himoya qilaolishi, jamoa birdamligini saqlay olishi baholash jarayonida alohida e’tiborga olinadi.

Talabalarni baholashda quyidagilarga e’tibor berish kerak:

- baholashda talabaning munozaraga tayyorligini, uning o‘ziga bo‘lgan ishonchi, dadiligini ham e’tiborga olish kerak;

- vaziyatga chuqur kirisha olishi, savollarga diqqatini qarata olishi qobiliyatlarini shakllanganligiga;

- vaziyatni yechishda aniq nuqtani topishi, to‘g‘ri qarorni qabul qilishi mazmunan yondasha olishi;

- mantiqan fikrlay olishini ko‘rsata olishi, fikrlarini bayon qila olishi, to‘g‘ri xulosalarga kela olishi;

- zarur qismlarni ajrata olishi, ularni keys tahlilida qo‘llay olishi;

- tahlilni xulosalay olishi;

Keys-stadi texnologiyasida talabani baholashda quyidagi shakllardan foydalaniladi.

Birinchi variantda, talaba bilimi fanlarni o‘zlashtirishiga qarab qo‘yiladi, keys-stadi texnologiyasini qo‘llash jarayonida olingan bahosi, fanni o‘zlashtirish bahosiga qo‘shib qo‘yiladi, ya’ni umumiy holda baho qo‘yiladi.

Ikkinchi variantda talabalarning bilimlarni baholashda keys-stadi texnologiyasi boshqa usullardan foydalanadi, ya’ni baholash jarayoniga og‘zaki yoki yozma imtixon, test kabi baholash usularini kiritadi.

Uchinchi variantda texnologiya baholash jarayonida barcha usullardan keng foydalanadi.

Keys-stadi uslubidan barcha baho turlaridan foydalanish mumkin bo‘lib ular joriy, oraliq. yakuniy baholardan baholardan iboratdir.

Joriy baho keys tahlili jarayonida boshqarishga yordam beradi, oraliq baho talabani keysni to‘g‘ri yo‘lidan borishini belgilab beradi, yakuniy baholash talabalarni fanlar yuzasidan olingan bilimning mustahkamligini, xulosaning to‘g‘riligini belgilaydi.

Guruh faoliyatini baholashda ularning o‘zaro birdamligi, munozarani to‘g‘ri tashkil qilaolishi e’tiborga olinadi.

Baholashda jarayonida talabaning ijodiy yondashishida: talabaning nafaqat keysni tahlil qiliolishi, qoidani tushunishi, balkim uning tizimini tushuna olishi, keys bilan ishlaganida uni har tomonlama tushunchalarga ega bo‘lishi ham inobatga olish kerak. O‘qituvchi talabani baholashda, uning tarbiyaviy jihatlariga e’tibor berishi kerak, chunki ta’lim-tarbiya bir-biriga juda yaqin uzluksiz jarayondir. Baholashda talabaning tarbiyaviy jihatlarini ham e’tibordan chetda qoldirmaslik zarur. [34,45 b]

Keys-stadi texnologiyasida o‘qituvchi roli an’anaviy uslubga nisbatan biroz kattadir. Keys-stadi texnologiyasida o‘qituvchi fikriy tortishuvni, munozarani tashkil qiladi, talabalarni fikrlarini tasdiqlash orqali ularni jarayonga moslashtiradi. [36,56 b]

O‘quv jarayonini samarali o‘tishida o‘qituvchi yetarli darajada emotsional his-tuyg‘uga boy bo‘lishi, guruhdagi kelishmovchiliklarga yo‘l qo‘ymasligi, hamkorlik uslublarini qo‘llashi, talaba shaxsini hurmat qilishi kerak. [38,36 b]

O‘qituvchi faoliyatining samarasi , o‘zining mashg‘ulotida ya’ni, keys-stadi texnologiyasidan qo‘lashda birqator tamoyillardan foydalanishda ko‘rinadi.

1. Didaktik manbalarning rang-barangligi va ilmiylik tamoyili, bu tamoyil o‘qituvchining didaktik jarayonlardan xabardor bo‘lishni, uning uslub-vositalarni bilishni, ulardan o‘quv jarayonida to‘g‘ri foydalanishni nazarda tutadi.

2. Hamkorlik tamoyili, ta’limni egallash jarayonida talabalar bilan birgalikda faoliyat qilish, vaziyatni jamoa bilan tahlil qilish orqali belgilanadi.

3. O‘qituvchining pedagogik yangiliklardan xabardor bo‘lishi, ham-kasblari bilan tajribalar almashishi, talabalarni maqsadlar sari yo‘naltira olishida katta ahamiyatga ega.

4. Ijodiyot tamoyili, keys-stadi texnologiyasi ijodiy, yangicha fikrlashni talab qiladi. Keys tuzishdagi eng zarur faoliyat ta’lim jarayonini loyhalashtirish, uni o‘qitish tehnologiyalarda mustahkamlash, talabalarni ijodiy fikrlashga yo‘naltirishdan iborat.

5.Pragmatik tamoyil, u yoki bu keysni imkoniyatlarini aniq ifodalashga qaratib mo‘jallantiruvchi tamoyil hisoblanib talabalarda tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Keys-stadi uslubidan foydalanishda o‘qituvchini faoliyati ikkita fazani (davrni)o‘z ichiga oladi.

Birinchi faza (davr) keysni tahlili uchun kerak bo‘lgan savollarini tuzish o‘qituvchining auditoriyadan tashqari ijodiy faoliyatni ifodalaydi,u jarayonda o‘qituvchi jarayoni loyhalovchisi rollini bajaradi. [21,21b] U oldindan jarayoni tashkil qilish uchun tayyorlanadi, mashg‘ulotni o‘tkazish uchun kerak bo‘lgan ko‘rgazmali, texnik vositalar bilan o‘quv xonasini qurollantiradi. Jarayoni tashkil qilish uchun zarur bo‘lagan barcha narsalarni oldindan tayyorlash bilan shug‘ullanadi.

Ikkinchi faza (davr) o‘zida keysni tahlil qilish davomida o‘qituvchini auditoriyadagi faoliyatni nazarda tutadi, bu yerda o‘qituvchi kirish va yakunlash so‘zlari bilan chiqadi, munozara yoki taqdimotni tashkil qiladi, auditoriyada ishchanlik kayfiyatini uyg‘otadi va bu holatni jarayon oxirigacha saqlashga harakat qiladi, talabalarning bilim va qobiliyatlardan kelib chiqib ularni baholaydi. [21,22b]

Keysni tahlilida samarali yo‘llarini axtarishda ko‘proq aniq ma’lumotlarga e’tibor berish kerak. Mashg‘ulotlarni boshlanishi (munozara yoki taqdimot namoyishi) bu aniq bir jarayon bo‘lib, bunda vaziyatni to‘liq holda o‘qituvchi qo‘llida bo‘ladi. Keys tahlilida talabaning umumiy vaziyatga, qiziqishi, ko‘tarinkillik bilan yondashishi, jarayonga yo‘nalishi asosiy o‘rini egallaydi.

O‘quv maqsadlari samarali bajarilishi uchun tahlil jarayonida har tomonlanma tayyorlangan bo‘lishi kerak, bu jarayon tizimlashgan, vaqt bo‘yicha reglametlashgan va nazorat qilingan bo‘lishi kerak.

Munozara asosan o‘qituvchi tomonidan rag‘batlantiruvchi savollarni qo‘yishdan boshlanadi. Savollar oldidan tayyorlangan bo‘lishi kerak. O‘qituvchi qo‘yilgan savollarga auditoriyani reaksiyasini seza bilishga harakat qilishi kerak, bu jarayonda ta’lim maqsadlariga erishishga yo‘naltirishni nazarda tutiladi.

Keys-stadi texnologiyasini tashkil qilishda o‘qituvchi quyidagi vazifalarni bajaradi.

1. Mashg‘ulot boshlanishida talabalarga “Keys-stadi” texnologiyasining mohiyati, ta’limiy imkoniyatlari va kutilayotgan natijalari haqida batafsil tushuntiradi. Buning natijasida talabalar mashg‘ulotda ongli va faol qatnashadilar, o‘zlarining kasbiy rivojlanishlariga befarq qolmaydilar.

2. Kichik jamoalarga o‘rgatish uchun turlicha yoki bir xil mazmunga ega bo‘lgan vaziyatlarning yozma matnlari tarqatiladi. Lekin ushbu vaziyatlarni bitta umumiy mavzu birlashtiradi.

3. Vaziyatlar bayon qilingan matnlar turli grammatik xatoliklardan, mantiqiy chalkashliklardan holi bo‘lishiga va voqea-hodisalar rivoji aniq ifodalanishiga e’tibor qaratadi. Aks holda talabalar xato xulosalar chiqarishlari mumkin.

4. Tahlil qilinishi kutilayotgan vaziyatlar bevosita talabalarning bo‘lg‘usi mehnat faoliyati mazmuni bilan bo‘g‘liq bo‘lishi kerak.

5. Talabalarga vaziyatlar tahlili bo‘yicha topshiriqlar aniq beriladi. Shuningdek, vaziyat tahlilida nimalarga e’tibor qaratilishi lozimligi aytiladi.Bu esa vaziyatdgi asosiy muammoni aniqlash imkonini beradi.

6. Talabalar tahliliy faoliyatini to‘g‘ri tashkil qilish uchun ularga yo‘naltiruvchi savollar bilan murojaat qilinadi.

7. Har bir talabaning mashg‘ulotda faol qatnashishi e’tiborga olinadi, ular faoliyati kuzatib boriladi.

8. Zarur paytlarda talabalar o‘qituvchidan maslahat olishlari mumkin. Lekin oxirgi xulosalarni talabalarning o‘zlari chiqarishlari shart. [23, 28 b]




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə