Poezja paradoksów paradoksy w poezji



Yüklə 307,42 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/11
tarix06.02.2018
ölçüsü307,42 Kb.
#26066
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Poezja paradoksów —

paradoksy w poezji

Poetycka teologia Jana Twardowskiego, 

Janusza Stanisława Pasierba, Wacława Oszajcy




NR 3235


Magdalena Ochwat

Poezja paradoksów —

paradoksy w poezji

Poetycka teologia Jana Twardowskiego, 

Janusza Stanisława Pasierba, Wacława Oszajcy

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego — Katowice 2014




Redaktor serii: Dydaktyka Języka i Literatury Polskiej

Ewa Jaskółowa

Recenzent

Krzysztof Biedrzycki

Redaktor: Małgorzata Pogłódek

Projektant okładki i stron działowych: Marcin Goldyszewicz

Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel

Korektor: Marzena Marczyk

Łamanie: Marek Zagniński

Copyright © 2014 by

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego

Wszelkie prawa zastrzeżone



ISSN 0208-6336

ISBN 978-83-8012-333-5

(wersja drukowana)



ISBN 978-83-8012-334-2

(wersja elektroniczna)

Wydawca

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego

ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice

www.wydawnictwo.us.edu.pl

e-mail: wydawus@us.edu.pl

Wydanie I. Ark. druk. 12.75. Ark wyd. 14,0.

Papier offset. III kl., 90 g.       Cena 28 zł (+ VAT)

Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K.

ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław



Spis treści

Wstęp


Część pierwsza

Rozdział pierwszy

Paradoks  —  sprzeczność  —  aporia.  Wokół  dylematów  termino‑

logicznych

Wprowadzenie

W stronę definicji paradoksu

Aporetyczność sprzeczności — kryterium analiz paradoksu

Część druga

Rozdział pierwszy

Paradoksy słowa — Bóg i wiara w wierszach Jana Twardowskiego 

Wprowadzenie

Paradoksy Boga

Paradoksy wiary

Rozdział drugi

Paradoksy  poetyckiego  obrazowania  —  Ziemia  Święta  w  liryce 

Janusza Stanisława Pasierba

Wprowadzenie

Paradoksy czasu i przestrzeni Ziemi Świętej

Paradoksy świętych miast

Paradoksy egzystencji i człowieka Ziemi Świętej

9

29

29



38

51

59



59

62

95



79

95

98



110

115



6

Spis treści

131

131


135

141


169

175


191

199


202

Rozdział trzeci

Paradoksy  poetyckich  porządków  świata  —  Judasz  w  liryce 

Wacława Oszajcy

Wprowadzenie

Sprawiedliwy i miłosierny

Paradoksy Judasza: „pomiędzy” lękiem a nadzieją

Postscriptum

Bibliografia

Indeks osobowy

Summary


Zusammenfassung


Wstęp

„Paradoksy — pisał Carl Gustav Jung w książce Psychologia a reli-



gia  —  w  przedziwny  sposób  należą  do  największych  dóbr  ducho‑

wych  […],  a  wszystkie  wypowiedzi  religijne  zawierają  logiczne 

sprzeczności i zasadniczo niemożliwe stwierdzenia”

1

. Obserwację tę, 



niewątpliwie słuszną, potwierdza już pobieżna analiza języka, jakim 

posługuje się Biblia. Zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamen‑

cie,  w  tym  w  samej  nauce  Jezusa  Chrystusa,  odnajdujemy  wiele 

konstrukcji  opartych  na  sprzecznościach.  Stwierdzenia  takie,  jak: 

„ziarno,  jeśli  nie  obumrze,  nie  wyda  owocu”  (J  12,24),  „tak  ostatni 

będą pierwszymi, a pierwsi ostatnimi” (Mt 20,16) czy „kto chce zna‑

leźć  swe  życie,  straci  je,  a  kto  straci  swe  życie  z  mego  powodu, 

znajdzie  je”  (Mt  10,38—39),  przeszło  dwa  tysiące  lat  tworzyły  pej‑

zaż chrześcijańskiej kultury i do dziś stanowią o rozpoznawalności 

charakteru  dyskursu  religijnego.  Dlatego  również  nauka  Kościoła, 

dogmaty — niepodważalne twierdzenia religijne — w nieunikniony 

sposób opierają się na paradoksie. Wystarczy wszak przywołać naj‑

ważniejsze  prawdy  wiary:  trzy  osoby  są  jednym  Bogiem,  Maryja 

jest  jednocześnie dziewicą  i  matką,  Bóg  jest  miłosierny  i  sprawied‑

liwy  zarazem,  zmarli  powstaną  z  martwych,  a  Chrystus  objawił 

się  w  postaci  Boga  Człowieka,  narodził  się  w  określonym  czasie 

oraz  miejscu  —  wieczność  spotkała  się  ze  śmiertelnością.  Chrześ‑

cijaństwo  cechuje  się  więc  znaczącym  nasyceniem  sprzecznościami 

i  nie  zawsze  dającymi  się  pojąć  paradoksami.  Z  takimi  konstruk‑

cjami  w  sposób  szczególny  stykają  się  kapłani,  rozważając  trudne, 

czasem  ukryte,  sensy  języka  Ewangelii.  Świadomość  sprzeczności 

w  istotny  sposób  wyznacza  ich  paradygmat  myślowy,  determinuje 

1

 C.G.  Jung:  Wprowadzenie  do  psychologiczno ‑religijnej  problematyki  alchemii.



W: Idem: Psychologia a religia. Tłum. J. Prokopiuk. Warszawa 1970, s. 227—228.


10

Wstęp


ich refleksję o języku i słowie, która przekłada się na poetykę wypo‑

wiedzi, a czasem stanowi jej temat.

Nie  dziwi  więc,  że  omawiani  w  niniejszej  pracy  księża  poeci 

często  podkreślali  ważność  paradoksu  i  zachwycali  się  nim.  Jan 

Twardowski,  który  według  Bożeny  Chrząstowskiej,  najważniejszej 

badaczki  polskiej  poezji  kapłańskiej,  reprezentuje  pierwsze  poko‑

lenie nestorów i patronów kapłanów piszących wiersze

2

, twierdził:



Lubię  piętrzyć  paradoksy;  miłości,  wiary,  śmierci  —  dotyczące 

wymiarów naszej egzystencji […]. Tylko język paradoksów może 

wypowiadać to, co przerasta nasz rozum, mówić o Bogu […]. Lubię 

humor jako jeden z paradoksów, sposób zaskoczenia, a jednocześ‑

nie wyraz pokory. Broni przed patosem

3

.



Poezja  religijna  bliska  jest  też  tradycji  myślenia  paradoksalnego. 

Posługuje się ona poznaniem intuicyjnym, pozornie nielogicznym, 

a jednak niezwykle trafnym, docierającym szybko do sedna rzeczy. 

Taka poezja rodzi się z głębi człowieka […]. Dobre wiersze muszą 

być poszukiwaniem tajemnicy, posługiwać się językiem niedomó‑

wień, unikać patosu, z nutą humoru

4

.

Fascynacja  paradoksem  wydaje  się  w  przypadku  Twardow‑



skiego  zrozumiała.  Księdzu  poecie  paradoks  pozwala  wypowiadać 

rzeczy  wykraczające  swym  formatem  poza  możliwości  ludzkiego 

rozumu  i  granice  poznania  —  bez  zbędnego  dystansu  czy  patosu, 

które uniemożliwiają bezpośrednie komunikowanie się. Deklarując, 

iż  lubi  „piętrzyć”  paradoksy,  poeta  uchyla  także  rąbka  tajemnicy 

swojego  filozoficznego  i  poetyckiego  warsztatu.  Ponieważ,  jak  sam 

twierdził, „to chyba po prostu myślenie paradoksalne, tzn. nieocze‑

kiwane, nieprawdopodobne, zbliża bardziej do tajemnicy niż inne”

5



Poezja  posługująca  się  językiem  niedomówień  pozwala  mu  podjąć 



próbę wyrażenia niewyrażalnego — mówienia trafnie i o egzysten‑

cji, i o transcendencji, i o Bogu.

Twardowski  nie  jest  w  swojej  fascynacji  paradoksem  odosob‑

niony. Podobnie jak on, również Janusz Stanisław Pasierb, urodzony 

2

 Korzystam  z  podziału  poezji  kapłańskiej  według  B.  Chrząstowskiej.  Por. 



B.  Chrząstowska:  „Wierzę  wierszem”.  O  poezji  kapłańskiej.  W:  Religijne  aspekty  litera-

tury polskiej XX wieku. Red. M. Jasińska -Wojtkowska, J. Święch. Lublin 1997.

3

Poeta i paradoksy. Z J. Twardowskim rozmawiał M. Zieliński. „Nowe Książki” 



1981, nr 1, s. 57.

4

 J.  Twardowski:  Łaską  zdumiony.  Moje  szczęśliwe  wspomnienia.  Warszawa  2002, 



s. 87—88.

5

 Z. Dolecki: Zawsze fascynował mnie cud życia. Rozmowa z księdzem Janem Twar-



dowskim. „Kierunki” 1981, nr 25, s. 1.



Yüklə 307,42 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə