N ic zaś lepiej uie uw ydatnia dzielności um ysłowej
i energii naszego podróżnika, niż ta okoliczność, że pomimo
trudów koczowniczego i awanturniczego życia, m ia ł czas
pisać swą podróż, i to nie z samych wrażeń, lecz pełną
naukowych poszukiwań i badań.
W D z ie n n ik u W ile ń skim
p o ja w iła się naukowa jego rozprawa o wietrze samum —•
a sama podróż ju ż m iała się drukow ać w r. 1820, ja k
z listu Sękowskiego przekonyw am y się. N apisał ją w ję
zyku francuzkim ; Sękowski radzi pisać po polsku, a rada
ta rozumna i uczciwa pokazuje, ja k ie było wówczas prze
konanie tego uczonego.
D la czego nie przyszło do w yda-
212
D Z IE Ł A
LtJCYANA
S IE M IE Ń S K IE G O .
i którego zdania mocno się lękam, gdyż mu się rzadko co podoba,
a bardziej jeszcze, iż za jego zdaniem id ą zazwyczaj i ci, co rozum ują,
i ci, co nie rozumują. Oto są jego w yrazy: „Rzewuskiego podróż w y
borna, wyśm ienita i prawdziwie interesująca; z tem wszystkiem nie
mogę je j wydrukow ać ta k prędka, ja k ty życzysz sobie i ja kb ym ja
sam żądał, a to z przyczyny rycin. Ks. M arczyński kapelan szkół po
dolskich, wydaje statystykę tam tej gubernii z wielu mappami i rycinam i,
któ re j tom pierw szy prenum eraty kosztuje dwa dukaty, i koniecznie na
sierpień, w k tó ry m przypadają sejm iki, musi być skończony. DO tej
roboty obowiązani kontraktem wszyscy lepsi rytow n icy, nawet Chrzczo-
nowicz, nauczyciel w Mołodecznej; wszakże uw olnią się oni z teraź
niejszym miesiącem (czerwcem) i Cbrzczonowicz z Mołodecznej przy-
jedzie. On będzie ro b ił i mappy do te j podróży, bo to jego w y d z ia ł,
i kto in ny nie zrob iłb y ta k dobrze. Postaram się o wydrukow anie, ile
możności, najokazalsze. Rustem professor malarstwa, przerysow yw ał
p o rtre t. Przez lipiec zrobią się ry c in y i druk, a na końcu sierpnia
spodziewam się, że egzemplarze będą ju ż wT Konstantynopolu.'1 Ż y c z y ł
bym mocno, iżby pan hrabia podziękow ał od siebie poczciwemu Kon-
try m o w i grzecznym listem. Jest to człow iek je d y n y z gorliw ości i bez
interesowności, całe swe życie poświęca k u dobru innych, i w szystko
co w W iln ie i W arszawie uczyniono pożytecznego, to w szystko z jego
namowy, porady, zachęcenia i planu. C złek dziw nie skromny, im ienia
swego do niczego mieszać nie chce, stara się robić wszystko, co nosi
piętno pożytku, lecz robić tak, iżb y się zdawało, że in ni to uczynili.
Ma głowę praw dziw ie ogarniającą i najobszerniejszą znajomość rzeczy.
Gdy pan hrabia zechce przyw ieść do skutku chwalebny, bożki swój
zamiar założenia szkoły wschodniej, życzyłbym mocno, i je ż e li J W . WM.
Pan zechcesz przyjąć mą radę, rad ziłb ym i prosiłbym nawet, żebyś go
u ż y ł do planu i urządzenia tego pięknego zakładu, a zaręczam, iż w i
dokom jego całkowicie i godnie odpowie, gdyż nie znam podobnego je -
iRa tej podróży? — nie umiem powiedzieć.
To pewna, że
im ię autora je j b yło b y nabrało w ielkiego rozgłosu w świe
rne uczonym, szczególniej w A n g lii i F rancyi. D ziś jeszcze
podróż ta w ydana z temi illustracyam i i mappami, ja k ie
Rzewuski własną rę ką na miejscu w ykonał, nie stra ciła b y
nic na swojej wartości. Na tego rodzaju badania, ja k ie tam
Sfrij nie ma przedawnienia.
'
E M IE T A D Z -E L F A H E R .
213
uiu w gorliw ości i całkow item poświęceniu ku dobru innych. Założenie
domu dobrocz
3
-nności, k tó ry dziś tak pięknie k w itn ie i jego urządzenie,
Szubrawstwo, pomnożenie drukarni i księgarni w Polsce, tow arzystw o
typograficzne, k ilk a in stytu tó w naukowych etc. etc. jem u je dyn ie i je -
8° staraniom, planom i namowom winniśmy. Pan hrabia użyć potrafisz
ty k pożytecznego dla rodaków i bezinteresownego człowieka.
W racam się do naszej podróży. W liście p. Lelew ela
z
W arsza
w y pod 28 maja znajduję w yrazy, których opuścić nie mogę. Pisze mi:
“ Rozległa
się u nas sława o wybornej hr. Rzewuskiego podróży, i dzieła
•jego z niecierpliwością wyglądamy. Rzecz o w ietrze samum w polskim
j§ z y k u nieznana, ta k ja k i podróż do A rab ii uprzejmie przyjętę bę
dzie etc.1-'
H r. Rumiancow w liście swym, pisanym do mnie z Petersburga
“ niaja pomiędzy innemi rzeczami wyraża:
„ J ’a i ( t ( tres eensible, tres fia lle en receuant les Mćmoires que Mon-
s‘eur le Comte de Rzewuski voui a chargć Monsieur de me fa ire paruenir.
” e v°us aurez beaucoup d’obligation de lu i fa ir e connaitre toute ma recon-
‘ 1‘ssance. 11 y a longtemps que ses lumieres et la protectton qu i l accorde
ri*lx 9ens des lettres, lu i ont acqttis des droits a ma consideration la plus
tl‘ stingU(e.“
W późniejszym liście dodaje: „Dans votre leltre de 30 A v r il vous
Gri aeez fa it espćrer Monsieur le dessins et les cartes qui doiuent accompa-
•ment obligĄ lorsque je oerrai Veffet de cette promesse.“
Pozostaje mi w-ięc przypomnieć ją panu hrabiemu.
Przyznani
s,ę Panu hrabiemu, iż nic w życin ta k w ie lkie j nie uczyniło m i pocię
t y , ja k te wiadomości o jego piśmie i potwierdzenie przez ludzi zna
kom itych z nauki zdania, które sam o niej miałem. Jeżeli m i wolno
dodać tu konieczną uwagę, ośmielę się mu powiedzieć, iż ta okoliczność
Powinnaby go zachęcić do wydawania wybornych pism swoich po pol
sku, i przekonać, %e u nas znajdują się ludzie i są w liczbie znacznej,
- orzy praw dziw ą um ieją ocenić wartość. P rz y swoich zaletach i ta k
Dostları ilə paylaş: |